Xroniki xəstəliklərdə ortodontiya: diabet, sümük dərmanları və daha çoxu

Xroniki xəstəliyi olan şəxs ortodontik müalicə ala bilərmi?

Bəli, çox vaxt ala bilər. Nəzarət altında olan xroniki xəstəliklər şəffaf elayner və ya breket müalicəsinə təkbaşına maneə deyil. Həlledici amil xəstəliyin adı deyil; onun nə dərəcədə nəzarət altında olması, istifadə olunan dərmanlar, diş əti sağlamlığı və çənə sümüyünün vəziyyətidir. Ortodont bu məlumatları müayinədə qiymətləndirir və lazım olduqda sizi izləyən həkimdən (məs., terapevt, endokrinoloq, kardioloq) yazılı rəy istəyir.

Bu səhifə ümumi məlumat verir; diaqnoz qoymur, dərman tövsiyə etmir. Dərmanlarınızı ortodontik müalicə səbəbindən öz başınıza dayandırmayın, azaltmayın və ya dəyişdirməyin. Hər bir qərar üçün öz həkiminizə və ortodontunuza müraciət edin.

Ümumi sağlamlıq ortodontik müalicəyə niyə təsir edir?

Ortodontiyada dişlər tətbiq olunan yüngül və davamlı qüvvə ilə çənə sümüyünün içində hərəkət edir. Bu hərəkət sümüyün bir tərəfdə sorulub, digər tərəfdə yenidən formalaşması ilə baş verir (dişlər necə hərəkət edir?). Sümük əmələgəlməsinə, yaraların sağalmasına, infeksiyaya qarşı müqavimətə və ya tüpürcəyin miqdarına təsir edən hər bir vəziyyət müalicənin sürətinə və təhlükəsizliyinə də təsir edə bilər. Buna görə də ortodont üç suala cavab axtarır:

• Diş əti və dişətrafı sümük qüvvə tətbiqinə hazırdırmı?
• İstifadə olunan dərmanlar diş hərəkətinə, qanamaya və ya sağalmaya təsir edirmi?
• Müalicə zamanı diş çəkilməsi, mini vint kimi cərrahi addım lazım olacaqmı?

Şəkərli diabetdə breket və ya şəffaf elayner olarmı?

Qan şəkəri yaxşı nəzarətdə olan diabetli şəxslərdə ortodontik müalicə adətən tətbiq oluna bilər. Nəzarətsiz qan şəkəri isə diş əti xəstəliyi riskini artırır. Diş əti iltihabı olduğu halda dişlərə qüvvə tətbiq etmək dişətrafı sümük itkisini sürətləndirə bilər. Buna görə də müalicə başlamazdan əvvəl diş əti sağlamlığı qiymətləndirilir, lazım olduqda əvvəlcə diş əti müalicəsi aparılır. Diabetdə tez-tez rast gəlinən ağız quruluğu da kariyes və diş əti problemləri üçün zəmin yaradır (diabet və ağız quruluğu).

• Qəbullarınızı yemək və dərman saatlarınıza görə planlaşdırın; ac qarına uzun qəbula girməyin.
• Qan şəkərinin düşməsi zamanı şəkərli içki və ya qida qəbul etməli olsanız, elayneri çıxarın; sonra ağzınızı su ilə yaxalayıb elayneri taxın. Sağlamlığınız həmişə birinci yerdədir.
• Diş əti müayinələrinizi və diş həkiminizdəki peşəkar təmizləmə qəbullarınızı buraxmayın.
• Diabetinizi izləyən həkimə ortodontik müalicəyə başladığınızı bildirin.

Osteoporoz və sümük dərmanları ortodontiyaya necə təsir edir?

Osteoporozun müalicəsində və bəzi xərçəng müalicələrində sümüyün parçalanmasını yavaşladan dərmanlardan istifadə olunur. Bu dərmanlar ortodontik diş hərəkətinin əsaslandığı sümük yenilənməsini də yavaşlada bilər; bu halda dişlər gözləniləndən yavaş hərəkət edə bilər. Bundan əlavə, bu dərman qrupunda, xüsusilə diş çəkilməsi kimi cərrahi prosedurlardan sonra çənə sümüyündə sağalma problemi (dərmanla bağlı çənə sümüyü nekrozu) nadir, lakin ciddi risk kimi məlumdur. Riskin səviyyəsi dərmanın növünə, yeridilmə üsuluna və istifadə müddətinə görə dəyişir.

Buna görə də sümük dərmanı istifadə edirsinizsə və ya keçmişdə istifadə etmisinizsə, bunu müayinədə mütləq qeyd edin. Ortodont dərmanı yazan həkiminizlə məsləhətləşərək müalicə məqsədlərini, diş çəkilməsinin lazım olub-olmadığını və gözlənilən müddəti buna uyğun planlaşdırır. Dərmanınıza öz qərarınızla fasilə verməyin. Yaşlı dövrdə ortodontiya barədə əlavə məlumat üçün yaşlı insanlarda Invisalign səhifəmizə baxa bilərsiniz.

Ürək xəstəliyi olanlarda və qanı durulaşdıran dərman istifadə edənlərdə nələrə diqqət edilir?

Şəffaf elayner və breket müalicəsinin böyük hissəsi qanaxmalı prosedur ehtiva etmir; ölçü alınması, skan, elaynerlərin təhvili və məftilin tənzimlənməsi qanaxma yaratmır. Qanı durulaşdıran dərman istifadə edənlərdə diqqət edilməli əsas məsələ planda diş çəkilməsi və ya mini vint kimi cərrahi addımın olub-olmamasıdır. Belə addım lazım olarsa, diş həkimi və ortodont kardioloqunuzun rəyini alır. Bəzi ürək xəstəliklərində müəyyən diş prosedurlarından əvvəl profilaktik antibiotikin lazım olub-olmadığına da sizi izləyən həkim qərar verir. Qanı durulaşdıran dərmanınızı öz başınıza dayandırmayın.

Digər xroniki vəziyyətlər və dərmanlar müalicəyə təsir edirmi?

Çənə oynağı problemləri ilə bağlı ətraflı məlumat üçün çənə oynağı problemi olanlarda şəffaf elayner yazımızı oxuya bilərsiniz. Cədvəldə olmayan bir vəziyyətiniz varsa, onu müayinədə bölüşməyiniz kifayətdir.

Allergiyalar ortodontik material seçiminə təsir edirmi?

Bəli. Metal breket və məftillərdə olan nikelə allergiyası olanlarda fərqli materiallar nəzərdən keçirilir. Bəzi ortodontik rezinlər (elastiklər) lateks ehtiva edə bilər; lateksə allergiyanız varsa, lateks ehtiva etməyən variantlardan istifadə olunur. Şəffaf elaynerlər tibbi istifadəyə uyğun plastikdən hazırlanır; bununla belə, əvvəllər plastik və ya akril aparatlara reaksiya vermisinizsə, bunu qeyd edin.

Hansı hallarda ortodontik müalicə təxirə salınır?

Ortodontik müalicə planlı müalicədir; ümumi sağlamlığınız prioritetdir. Aşağıdakı hallarda ortodont adətən müalicəyə başlamağı təxirə salır və ya davam edən müalicəni yavaşladır:

• Aktiv və müalicə olunmamış diş əti xəstəliyi və ya dişlərin ətrafında irəliləyən sümük itkisi.
• Qan şəkəri, arterial təzyiq və ya qalxanabənzər vəzi göstəricilərinin hələ qaydaya düşmədiyi dövrlər.
• Yaxın vaxtlarda keçirilmiş böyük əməliyyat, ağır infeksiya və ya xəstəxanada yatma.
• İmmuniteti xeyli zəiflədən müalicələrin davam etdiyi dövrlər.
• Həkiminizin hələ dəqiqləşdirmədiyi yeni diaqnoz və ya dərman dəyişikliyi.

Təxirə salınma müalicənin heç vaxt aparıla bilməyəcəyi demək deyil. Sağlamlıq vəziyyətiniz qaydaya düşdükdə plan yenidən nəzərdən keçirilir. Bu müddətdə diş əti müalicəsi və müntəzəm ağız qayğısı kimi hazırlıq addımları davam etdirilə bilər.

Müalicə zamanı sağlamlıq vəziyyətiniz dəyişərsə, nə etməlisiniz?

Şəffaf elayner müalicəsi aylarla davam etdiyindən bu müddət ərzində yeni diaqnoz almağınız, dərmanınızın dəyişməsi və ya əməliyyat keçirməyiniz mümkündür. Belə bir dəyişiklik olduqda nəzarət qəbulunu gözləmədən klinikaya xəbər verin. Ortodont bu addımlardan birini tövsiyə edə bilər:

• Elaynerin dəyişdirilmə aralığını uzatmaq və dişlərə daha yavaş qüvvə tətbiq etmək.
• Planlaşdırılmış diş çəkilməsi, mini vint və ya cilalama kimi addımları təxirə salmaq.
• Müalicəni bir müddət dayandırıb dişləri mövcud vəziyyətdə saxlamaq üçün möhkəmləndirici kappadan istifadə etmək.
• Diş əti müayinələrini tezləşdirmək.

Xəstəxanaya yerləşdirilmə və ya ümumi anesteziya lazım olarsa, ağzınızda elayner və ya breket olduğunu sizi müalicə edən komandaya deyin. Elayneri qabında yanınızda saxlamaq prosedurdan sonra onu yenidən taxmağınızı asanlaşdırır.

Müayinəyə gedərkən özünüzlə nələri götürməlisiniz?

• İstifadə etdiyiniz bütün dərmanların adları və dozaları (bitki mənşəli preparatlar və vitaminlər daxil olmaqla).
• Diaqnoz qoyulmuş xəstəlikləriniz və sizi izləyən həkimlərin adları.
• Həkiminiz istəsə, son analiz nəticələriniz və ya tibbi arayışlarınız.
• Məlum allergiyalarınız və əvvəlki diş müalicələrində qarşılaşdığınız problemlər.

Müayinədə verə biləcəyiniz suallar üçün ortodontik müayinə üçün suallar siyahısı səhifəmizə baxa bilərsiniz. Ümumi uyğunluq meyarları üçün şəffaf elayner kimlərə uyğundur səhifəsi də bələdçi rolunu oynayır. Unutmayın: xroniki xəstəlik çox vaxt müalicəyə maneə deyil, planlaşdırmada nəzərə alınmalı olan məlumatdır.