Şəffaf elaynerdən sonra möhkəmləndirmə (reteyner): nə qədər taxılır?

Şəffaf elaynerdən sonra möhkəmləndirmə (reteyner) nədir?

Möhkəmləndirmə ortodontik müalicə bitdikdən sonra dişlərin yeni mövqeyində qalmasını təmin edən dövrdür və bu məqsədlə istifadə olunan vasitəyə möhkəmləndirici kapa və ya reteyner deyilir. Həm şəffaf elaynerlə, həm də breketlə düzəldilmiş dişlər müalicənin sonunda əvvəlki mövqelərinə qayıtmağa meyl göstərir; buna residiv (relaps) deyilir. Reteyner bu meylin qarşısını alır. Ümumi qəbul edilmiş təqvim belədir: ilk 3–6 ay yemək və diş təmizliyi istisna olmaqla bütün gün, sonra yalnız gecələr, uzunmüddətli dövrdə isə ömür boyu müntəzəm gecə istifadəsi. Həkiminiz vəziyyətinizə görə bu təqvimi dəyişə bilər. Möhkəmləndirmə müalicənin sonu deyil, son mərhələsidir; aktiv müalicəyə sərf olunan aylar və əmək bu mərhələyə diqqət yetirilmədikdə böyük ölçüdə hədər gedir.

Dişlər müalicədən sonra niyə geri sürüşür?

Dişlər sümüyə birbaşa deyil, periodontal ligament adlanan nazik birləşdirici toxuma və diş əti lifləri vasitəsilə bağlıdır. Müalicə dişi yeni mövqeyə daşıyır, lakin bu liflərin və ətrafdakı sümüyün yeni vəziyyətə uyğunlaşması üçün aylar lazımdır. Xüsusilə diş əti lifləri əvvəlki mövqeyi uzun müddət «yadda saxlayır» və dişi geri çəkir. Bundan əlavə, aşağıdakı amillər də residivi artırır:

• Fırlanmış dişlərin düzəldilməsi: geri qayıtma meyli ən yüksək olan dişlər bunlardır
• Seyrək dişlərin bağlanması: aralıq yenidən açılmağa meyllidir
• Alt ön dişlərdəki çəpiklik: yaşla birlikdə hər kəsdə artmağa meyl göstərir
• Dil itələmə, barmaq sormaq, dırnaq yemək kimi vərdişlər
• Gənc pasiyentlərdə çənə böyüməsinin davam etməsi
• Ağıl dişlərinin çıxması (təsiri mübahisəli olsa da izlənilir)

Dişlərin həyat boyu azacıq hərəkət etdiyi məlum olduğundan, möhkəmləndirmə müasir dövrdə müvəqqəti deyil, uzunmüddətli tətbiq kimi qəbul edilir.

Möhkəmləndirici kapanın növləri hansılardır?

Çıxarılan şəffaf reteyner

Müalicədə istifadə olunan elaynerlərə bənzəyir, lakin daha qalın və davamlı termoplastik materialdan hazırlanır. Dişləri hərəkət etdirmir, yalnız mövcud mövqedə saxlayır. Üstünlükləri: çətin hiss olunur, taxıb-çıxarmaq asandır, bütün dişləri birlikdə əhatə edir. Məhdudiyyətləri: köhnəlir və 1–3 ildən bir yenilənməsi lazım ola bilər, itə bilər, diş sıxanlarda daha tez aşınır. Şəffaf elayner müalicəsindən sonra ən çox üstünlük verilən növdür.

Sabit (yapışdırılan) reteyner

Alt və bəzən üst ön dişlərin arxa səthinə yapışdırılan nazik məftildir. Xaricdən görünmür, çıxarılmır və pasiyentin intizamından asılı deyil; alt ön dişlərdə uzunmüddətli qoruma üçün tez-tez istifadə olunur. Məhdudiyyətləri: diş sapından istifadə üçün xüsusi sap keçirici lazımdır, məftil qıra və ya bir nöqtədən ayrıla bilər və bu vaxtında hiss edilməzsə, həmin diş sürüşə bilər, diş daşı yığılmasına meyllidir və müntəzəm nəzarət tələb edir. Sabit reteyner çox vaxt çıxarılan şəffaf reteynerlə birlikdə istifadə olunur.

Hawley tipli (məftilli) reteyner

Akril damaq hissəsindən və ön dişlərin önündən keçən metal məftildən ibarət ənənəvi reteynerdir. Davamlıdır, tənzimlənə bilir, illərlə istifadə oluna bilər və dişlərin təbii qapanmasına imkan verir. Məhdudiyyəti ön məftilin görünməsi və ilk günlərdə nitqə təsir etməsidir. Müasir dövrdə şəffaf elayner müalicəsindən sonra daha az üstünlük verilir, lakin bəzi hallarda həkim xüsusilə tövsiyə edə bilər.

Reteyner nə qədər müddət taxılır?

1. İlk 3–6 ay (tam gün): Yemək, sudan başqa içkilər və diş təmizliyi istisna olmaqla bütün gün, gündə 20–22 saat taxılır. Diş əti lifləri və sümük bu dövrdə yenidən formalaşır; ən kritik mərhələdir.
2. 6-cı aydan 1–2 ilə qədər (gecə): Hər gecə yuxu zamanı taxılır. Həkim dişlərin sabitliyinə görə bu keçidi tezləşdirə və ya gecikdirə bilər.
3. Uzunmüddətli dövr (ömür boyu): Hər gecə və ya həftədə ən azı 3–4 gecə istifadə tövsiyə olunur. Reteyner bir gecə taxılmadıqda sıxırsa, dişlər hərəkət etməyə başlayıb deməkdir; bu, istifadəni artırmalı olduğunuzun əlamətidir.

Sabit reteyner qırılmadığı və gigiyena problemi yaratmadığı müddətcə illərlə yerində qala bilər; çıxarılması üçün səbəb yoxdursa, çıxarılmır. İstifadə təqvimi fərdidir və nəzarət müayinələrində yenilənir; müalicədən sonrakı nəzarət müayinələri ilk il adətən 3–6 aydan bir aparılır.

Breket çıxarıldıqdan sonra şəffaf kapa taxılmasa nə baş verir?

Breket və ya şəffaf elayner müalicəsi bitdikdən sonra möhkəmləndirici kapa istifadə edilməzsə, dişlər geri sürüşməyə başlayır. Bu proses adətən belə gedir:

• İlk həftələr: Dəyişiklik gözlə görünmür, lakin diş əti lifləri dişləri çəkməyə başlayıb. Reteynerin bir neçə gün taxılmadıqdan sonra sıxması bunun əlamətidir.
• İlk aylar: Fırlanmış dişlər qismən geri dönür, bağlanmış aralıqlar yenidən açılmağa başlayır, alt ön dişlərdə yüngül üst-üstə keçmə yaranır.
• 1–2 il: Ön dişlərdə çəpiklik aydınlaşır; dişləm dəyişə bilər. Bəzi hallarda dişlər başlanğıc vəziyyətinə yaxın hala gəlir.
• Uzunmüddətli dövr: Yaşla birlikdə təbii olaraq artan alt ön diş çəpikliyi möhkəmləndirmə olmadan daha qabarıq şəkildə özünü göstərir.

Geri sürüşmə başladıqda nə etmək olar? Sürüşmə kiçikdirsə və reteyner hələ də yerinə oturursa, həkim reteyneri yenidən tam gün istifadə etməyi tövsiyə edə bilər. Reteyner yerinə oturmursa, zorla taxmayın; bu, dişlərə nəzarətsiz qüvvə tətbiq edir. Bu halda həkim qısa şəffaf elayner seriyası ilə dişləri yenidən düzüb yeni reteyner hazırlaya bilər. Sürüşmə nə qədər tez hiss edilərsə, düzəliş bir o qədər qısa çəkir. Müalicənin yenidən başdan aparılmasını tələb edən ağır residiv halları da var; bunun qarşısını almağın yolu möhkəmləndirməni dayandırmamaqdır.

Reteyner necə təmizlənir və saxlanılır?

• Çıxarılan şəffaf reteyneri hər səhər və axşam soyuq su ilə, yumşaq fırça və az miqdarda maye sabunla fırçalayın; isti su və diş məcunu istifadə etməyin.
• Həftədə iki-üç dəfə kapa təmizləyici tabletdə 15–20 dəqiqə saxlayın; aylarla istifadə olunan reteyner üçün bu, müalicə elaynerlərindən daha vacibdir.
• Çıxardığınız zaman həmişə qutusuna qoyun; salfetə bükməyin.
• Sabit reteyneri hər gün diş sapı keçiricisi və ya dişlərarası fırça ilə təmizləyin; diş daşının təmizlənməsini təxirə salmayın.
• İstidən, günəşdən və ev heyvanlarından uzaq saxlayın.

Təmizliklə bağlı təfərrüatlar şəffaf elayner necə təmizlənir səhifəsindədir.

Reteynerlə bağlı problemlər və nə etməli?

• Reteyner itdi və ya sındı: Gözləmədən klinikaya zəng edin. Yeni reteyner üçün ölçü alınması lazımdır; aradakı bir neçə gündə dişlər bir qədər hərəkət edə bilər. Ehtiyat reteynerin olması bu riski azaldır.
• Reteyner sıxır: Bir neçə gün taxılmayıbsa, dişlər bir qədər sürüşüb. Yerinə oturursa, bir neçə gün tam gün istifadə edin; oturmursa, zorlamadan klinikaya göstərin.
• Sabit məftilin bir nöqtəsi ayrıldı: Dilin ilişməsi və ya bir dişin hərəkət etməsi hiss oluna bilər. Ən qısa müddətdə klinikaya gedin; məftil yenidən yapışdırılır.
• Reteyner saralıb və ya iy verir: Təmizləyici tablet və müntəzəm fırçalama ilə aradan qaldırılır; düzəlməzsə, yenisi hazırlanır.
• Reteyner çatladı: Kiçik çatda istifadəni davam etdirib klinikaya xəbər verin; böyük sınıqda yenisi lazımdır.

Möhkəmləndirmə müalicə haqqına daxildirmi?

Möhkəmləndirici kapanın müalicə haqqına daxil olub-olmaması klinikadan və istifadə olunan sistemdən asılıdır; bəzi sistemlərdə ilk reteyner dəsti planla birlikdə gəlir, bəzilərində isə ayrıca hazırlanır. İllər ərzində köhnələn reteynerin yenilənməsi adətən ayrıca ödənilir. Bu məlumat müalicənin əvvəlində yazılı şəkildə verilən ödəniş məlumatında yer almalıdır; qiyməti müəyyən edən amillər şəffaf elayner qiymətləri səhifəsində izah edilib.

Xülasə: möhkəmləndirmədə nələrə diqqət etməli

1. Müalicə bitən kimi reteyner istifadə etməyə başlayın; aradakı fasilə dişlərin sürüşməsinə səbəb olur.
2. İlk 3–6 ay tam gün, sonra hər gecə taxın.
3. Uzunmüddətli dövrdə istifadəni tamamilə dayandırmayın; dişlər ömür boyu hərəkət edir.
4. Reteynerin sıxması erkən xəbərdarlıqdır; istifadəni artırın və həkiminizə bildirin.
5. Sabit reteyneri müntəzəm yoxlatdırın və diş sapını diqqətdən kənarda qoymayın.
6. İtki və sınıq zamanı gözləməyin.

Möhkəmləndirmə təqvimi dişlərinizin başlanğıc vəziyyətinə, yaşınıza və müalicədə aparılan hərəkətlərə görə həkiminiz tərəfindən müəyyən edilir. Aktiv müalicənin necə getdiyini şəffaf elayner müalicəsi necə aparılır, nəticənin necə qorunduğunu isə şəffaf elayner: əvvəl və sonra səhifəsində tapa bilərsiniz.