Breket taxılanda nə yemək olar, nə olmaz?
Breket taxılanda yumşaq, asan çeynənən və kiçik tikələrə bölünə bilən qidalar rahat yeyilir: qatıq, şorba, makaron, plov, yumurta, haşlanmış tərəvəz, kotlet, balıq, banan və yetişmiş meyvələr kimi. Bunun əksinə, bərk (qoz-fındıq, buz, bərk konfet), yapışqan (saqqız, karamel, lokum) və dişlə qoparılan (bütöv alma, qıçada qarğıdalı, bərk qabıqlı çörək) qidalar breketin qopmasına və ya məftilin əyilməsinə səbəb ola biləcəyi üçün ya tamamilə tərk edilir, ya da forması dəyişdirilərək istehlak olunur.
Qayda əslində sadədir: dişləri məftillə bir yerdə saxlayan breketlər (dişə yapışdırılan kiçik düymələr) ön dişlərlə dişləmə və çox bərk çeynəmə qüvvəsinə görə nəzərdə tutulmayıb. Qidanı kiçik hissələrə bölüb arxa dişlərlə çeynədikdə menyunuzun böyük hissəsini qoruyub saxlayırsınız. Aşağıda ilk həftə üçün yumşaq qidalanma planını, breket üçün yemək siyahısını və qaçınılmalı qidaları ətraflı tapacaqsınız.
İlk həftə necə qidalanmalı?
Breket taxıldıqdan sonrakı ilk bir neçə gün dişlərdə təzyiq və çeynəyərkən həssaslıq hiss etmək tez-tez rast gəlinir. Bu hiss əksər insanlarda bir neçə gün ərzində azalır; məftil tənzimlənən hər nəzarətdən sonra da qısa müddət təkrarlana bilər. Bu dövrdə məqsəd dişləri zorlamadan doyurucu və balanslı qidalanmaqdır. İlk həftədə nələrin yaşana biləcəyini breket taxıldıqdan sonrakı ilk həftə yazımızda ayrıca izah etmişik.
- Qaşıqla yeyilənlər: Mərcimək, ezogelin (mərcimək-bulqur şorbası), tərəvəz və toyuq şorbası; qatıq, cacık (qatıqlı xiyar), ayran; südlü düyü sıyığı (sütlaç), muhallebi (südlü krem), pudinq.
- Yumşaq əsas yeməklər: Haşlanmış və ya sobada bişmiş balıq, sulu kotlet, qiyməli kartof, menemen (pomidorlu-yumurtalı qayğanaq), omlet, haşlanmış yumurta.
- Taxıllar: Yaxşı bişmiş makaron, plov, bulqur plovu, yulaf sıyığı, islanmış yumşaq çörək.
- Tərəvəz və meyvə: Kartof və balqabaq püresi, haşlanmış yerkökü, banan, yetişmiş armud, yemiş, qarpız, meyvə püresi.
- Sərinləşdirici seçimlər: Soyuq su və soyuq qatıq bəzi insanlarda həssaslığı yüngülləşdirə bilər. Dondurma yeyiləcəksə, sadə, parçasız və qısa müddətli seçilməli, ardından ağız su ilə yaxalanmalıdır.
Həssaslıq keçmədən bərk qidalara qayıtmaq həm narahatlığı artırır, həm də yeni yapışdırılmış breketləri zorlayır. Ağrıkəsici lazım olub-olmadığını özünüz deyil, həkiminizlə məsləhətləşərək müəyyən edin.
Breket üçün yemək siyahısı: nələr rahat yeyilir?
İlk həftə keçdikdən sonra qidalanmanız böyük ölçüdə normala qayıdır. Aşağıdakı cədvəl breketlə qidalanmanı dörd qrupa bölür. Siyahı ümumi məlumat xarakteri daşıyır; breket növünüzə və ağız quruluşunuza görə həkiminiz fərqli tövsiyələr verə bilər.
| Qrup | Nümunələr | Necə istehlak olunur? |
|---|---|---|
| Rahat yeyilə bilər | Qatıq, şorba, makaron, plov, yumurta, pendir, balıq, kotlet, haşlanmış tərəvəz, banan, çiyələk, yemiş, yumşaq çörək | Adi tikələrlə, arxa dişlərlə çeynəyərək |
| Ehtiyatla yeyilə bilər | Alma, armud, yerkökü, xiyar, toyuq, qırmızı ət, pizza, simit (küncütlü halqa çörək), tost, lahmacun | Kiçik hissələrə bölərək, ön dişlərlə dişləmədən |
| İlk həftə və tənzimləmədən sonra üstünlük verilir | Şorba, püre, südlü düyü sıyığı, omlet, yulaf sıyığı, smuzi | Həssaslıq davam etdikcə; bir neçə gündən sonra normala qayıdılır |
| Qaçınmaq tövsiyə olunur | Saqqız, karamel, lokum, bərk konfet, qoz-fındıq, qovrulmuş noxud (leblebi), buz, popkorn, qıçada qarğıdalı, bərk qabıqlı çörək | Müalicə boyu tərk edilir və ya həkimdən soruşulur |
Gördüyünüz kimi, qadağalar siyahısı uzun deyil. Əsas dəyişən qidaların hazırlanma və yeyilmə üsuludur.
Breket taxılanda nələri yemək olmaz?
Breket taxılanda nəyin yeyilməməsi sualının cavabı üç başlıqda toplanır: bərk, yapışqan və dişlə qoparılan qidalar.
Bərk qidalar
Fındıq, qoz, badam, qovrulmuş noxud, bərk konfet, buz və qabıqlı tum breketi diş səthindən ayıra və ya məftili əyə bilər. Buz çeynəmək vərdişi olanlar müalicə boyu bunu tərk etməlidir. Qoz-fındıq yemək istəyirsinizsə, xırda doğranmış və ya üyüdülmüş halda yeməklərə və qatığa əlavə etmək daha təhlükəsiz yoldur.
Yapışqan qidalar
Saqqız, karamel, lokum, pestil (meyvə lavaşanası), yumşaq şirniyyatlar və yapışqan şokoladlı batonlar breketlərin və məftilin arasına dolur. Həm təmizlənməsi çətindir, həm də bakterial ərp (diş səthində toplanan bakteriya təbəqəsi) yığılmasını artıraraq karies və breket ətrafında ağ ləkə riskini yüksəldir. Saqqız mövzusu buna görə ən çox verilən suallardandır: adi saqqız müalicə boyu tövsiyə olunmur.
Dişlə qoparılan qidalar
Bütöv almanı dişləmək, qıçada qarğıdalı yemək, bərk qabıqlı çörəyi ön dişlərlə qoparmaq və ya sümüklü əti dişlə sıyırmaq ön breketlərə qəfil qüvvə tətbiq edir. Bu qidaları tamamilə tərk etməyiniz lazım deyil; formasını dəyişdirməyiniz kifayətdir:
- Alma və armud: Nazik dilimlərə kəsin, arxa dişlərlə çeynəyin.
- Qarğıdalı: Qıçadan bıçaqla ayırıb dənə halında yeyin. Popkornun qabıq hissəcikləri diş əti ilə breket arasına sıxışdığı üçün adətən tövsiyə olunmur.
- Yerkökü və çiy tərəvəzlər: Sürtgəcdən keçirin, nazik çubuqlara kəsin və ya yüngülcə haşlayın.
- Ət və toyuq: Sümüyündən ayırıb kiçik tikələrə bölün.
- Pizza, simit, lahmacun: Kənar hissələrini kiçik parçalar halında qoparıb yeyin.
Breketlə içkilər və rənglənmə
İçkilər breketi qırmır, lakin dişlərin və breket ətrafının sağlamlığına təsir edir. Şəkərli və turşulu içkilər (kola, qazlı içkilər, hazır meyvə şirələri, enerji içkiləri) breket ətrafında asanlıqla təmizlənməyən sahələrdə minanı zəiflədə bilər. Müalicə bitəndə breket çıxarılan yerlərdə ağ ləkələrin görünməsinin əsas səbəblərindən biri tez-tez şəkərli və turşulu qəbulla qeyri-kafi təmizliyin bir araya gəlməsidir.
- Su: Gün ərzində əsas içkiniz olsun; yeməkdən sonra ağzı yaxalamaq üçün də istifadə edin.
- Çay və qəhvə: İçmək olar. Lakin elastik rezinlər (breketlərə taxılan rəngli və ya şəffaf halqalar) tünd içkilərdən rəng ala bilər. Şəkərsiz içmək və ardından su ilə yaxalamaq yaxşı vərdişdir.
- Kola və qazlı içkilər: Mümkünsə azaldın; içirsinizsə, yeməklə birlikdə və qısa müddətdə için, gün boyu qurtum-qurtum içməyin.
- Rəngləyici qidalar: Köri, zerdəçal, pomidor sousu, çuğundur və albalı şirəsi şəffaf və ya açıq rəngli rezinlərdə ləkələnməyə səbəb ola bilər. Rezinlər nəzarətlərdə dəyişdirildiyi üçün bu rənglənmə müvəqqətidir.
Rezin rənginin seçimi və rənglənmə barədə daha çox məlumat üçün breket rəngləri səhifəmizə baxa bilərsiniz. Diş sağlamlığını qoruyan ümumi qidalanma vərdişləri isə diş sağlamlığını qoruyan və pozan qida və içkilər yazımızda yer alır.
Yeməkdən sonra ağız baxımı necə olmalıdır?
Breketlə nə yediyiniz qədər, yedikdən sonra nə etdiyiniz də vacibdir. Qida qalıqları breketlərin altında və məftilin arxasında asanlıqla toplanır.
- Yeməkdən sonra ağzınızı su ilə yaxalayın.
- Fırçalamaq imkanınız varsa, breketlərin üstünü, altını və diş əti sərhədini bir-bir fırçalayın.
- Məftilin altındakı boşluqları dişarası fırça ilə təmizləyin; lazım olduqda ağız duşundan istifadə edin.
- Evdən kənarda olarkən yanınızda kiçik diş fırçası, dişarası fırça və breket mumu saxlayın.
Hansı vasitənin nəyə yaradığını breket baxım vasitələri bələdçisində, fırçalama texnikasını isə breketlə fırçalama və təmizlik yazımızda tapa bilərsiniz.
Təsadüfən bərk bir şey yesəniz nə olar?
Bərk bir tikədən sonra breket yerindən oynaya, məftil ucdan çıxıb yanağa bata və ya rezin çıxa bilər. Bu halda qopan hissəni udmamağa diqqət edin, onu saxlayın və klinikaya zəng edin. Batan məftil ucunu müvəqqəti olaraq breket mumu ilə örtə bilərsiniz; məftili özünüz kəsməyə və ya əyməyə çalışmayın. Qopan breket dişlərin hərəkətini yavaşlada biləcəyi üçün növbəti nəzarəti gözləmədən xəbər vermək müalicə müddətini qoruyur. Ətraflı məlumat üçün breketlə bağlı təcili hallar yazımıza baxın.
Tez-tez breket qopması ümumi müalicə müddətinin uzanmasında rol oynayan amillərdən biridir. Müddətin nədən asılı olaraq dəyişdiyini breket müalicəsi nə qədər çəkir səhifəsində izah etmişik.
Qidalanma məhdudiyyəti istəməyənlər üçün şəffaf elayner fərqlidirmi?
Şəffaf elaynerlər yemək zamanı çıxarıldığı üçün qida siyahısı məhdudiyyəti breketdəki kimi deyil. Lakin bu dəfə başqa bir intizam lazımdır: kapalar gündə 20–22 saat taxılmalı, sudan başqa hər şeydən sonra dişlər fırçalanıb kapa yenidən taxılmalıdır. Tez-tez qəlyanaltı etmək vərdişi olanlar üçün bu da öz növbəsində nizam tələb edir. Hansı üsulun sizə uyğun olduğu yalnız qidalanma vərdişindən deyil, dişlərinizin vəziyyətindən də asılıdır; buna görə qərar müayinədə birlikdə verilir. Müqayisə üçün şəffaf elayner, yoxsa breket və gündəlik istifadə üçün şəffaf elayner necə istifadə olunur səhifələrinə nəzər sala bilərsiniz.
Breket müalicəniz və nəzarətləriniz üçün
Qidalanma tövsiyələri şəxsdən şəxsə dəyişə bilər; xüsusilə çeynəmə problemi, çənə oynağında həssaslıq və ya xüsusi pəhrizi olanlarda həkiminizin tövsiyəsi önəmlidir. Funda Sarıkaya Ağız və Diş Sağlamlığı Poliklinikasında ortodont Uzm. Dt. Funda Pekyılmaz Sarıkaya breket taxıldığı gün sizə yazılı baxım və qidalanma tövsiyələri verir; nəzarətlərdə breket və məftilin vəziyyətini birlikdə qiymətləndirirsiniz. Klinika Çankaya rayonunun Oran məhəlləsində, Park Oran Ofis binasında, Panora ticarət mərkəzinin yanında yerləşir və bazar ertəsi–şənbə günləri 09:00–20:00 saatları arasında xidmət göstərir. Müalicə seçimləri üçün breket müalicəsi və Ankarada breket səhifələrinə baxa, qəbula yazılmaq üçün 0312 911 60 36 nömrəsi ilə telefon və ya WhatsApp vasitəsilə əlaqə saxlaya bilərsiniz.