Breket müalicəsi dişlərin səthinə yapışdırılan kiçik breketlər və onların içindən keçən qövs məftili ilə dişlərin nəzarətli şəkildə hərəkət etdirildiyi sabit ortodontik müalicədir. Müalicə adətən müayinə və qeydlərlə başlayır, breketlərin yapışdırılması ilə aktiv dövrə keçir, müntəzəm məftil dəyişikliyi və nəzarət qəbulları ilə davam edir, breketlərin çıxarılması və retensiya (retainer) dövrü ilə tamamlanır. Kompleks hallarda müddət əsasən 1,5–2,5 il arasındadır; dəqiq müddəti müayinə və planlaşdırmadan sonra demək olar.
Bu səhifə breketin nə olduğundan çox, müalicənin əvvəldən sona necə getdiyini, hansı hallarda ön plana çıxdığını və qərar verərkən nələrə baxmalı olduğunuzu izah edir. Breketin tərifi və ümumi faydaları üçün Breket müalicəsi nədir yazımıza baxa bilərsiniz.
Breket hansı hallarda prioritet seçim olur?
Sabit breket demək olar ki, hər ortodontik problemdə istifadə oluna bilən vasitədir. Şəffaf elayner bir çox halda yaxşı alternativ olsa da, bəzi hallarda breketli müalicə ön plana çıxır:
- Diş çəkilməsi tələb edən ağır sıxlıqlar: Çəkilmə boşluğunun bağlanması zamanı dişlərin köklərinin paralel hərəkət etməsi lazımdır; breketlər bu nəzarəti daim təmin edir.
- Nəzərəçarpacaq dərəcədə fırlanmış və ya retinə olunmuş dişlər: Xüsusilə yumru kəsikli dişlərin (kaninlər, kiçik azılar) çox fırlanmış olması və ya cərrahi yolla açılan retinə olunmuş dişin yerinə çəkilməsi.
- Şaquli istiqamətdə böyük hərəkətlər: Bəzi açıq dişləm və dərin dişləm halları.
- Elayneri gündə 20–22 saat taxa bilməyəcəyini düşünən pasiyentlər: Sabit müalicə pasiyentin taxıb-çıxarmasından asılı deyil.
- Cərrahiyyə ilə birlikdə planlaşdırılan çənə halları: Ortoqnatik cərrahiyyədən əvvəlki və sonrakı dövrdə əsasən breketlərdən istifadə olunur.
Bu siyahı qayda deyil. Eyni halda həm breket, həm də şəffaf elayner mümkün ola bilər; hansının daha proqnozlaşdırıla bilən nəticə verəcəyi müayinədə müzakirə olunur. İki üsulu yan-yana görmək istəyirsinizsə, şəffaf elayner, yoxsa breket səhifəmizə baxın.
Breket müalicəsi mərhələ-mərhələ necə gedir?
1. Müayinə və qeydlər
İlk görüşdə dişlər, diş ətləri, çənə oynağı və üz profili qiymətləndirilir. Müalicə lazımdırsa, panoramik rentgen, lazım olduqda sefalometrik şəkil, ağızdaxili və üz fotoşəkilləri, həmçinin rəqəmsal skan və ya ölçü alınır. Kariyes, diş əti iltihabı və ya diş daşı varsa, bunlar breketlər taxılmazdan əvvəl müalicə olunur.
2. Müalicə planı və razılıq
Qeydlər nəzərdən keçirildikdən sonra sizə problemin təsviri, hədəflənən nəticə, diş çəkilməsinin lazım olub-olmadığı, əlavə vasitələr (rezin, mini vint, aparat) və təxmini müddət izah olunur. Ödəniş və ödəmə qaydası barədə məlumat bu mərhələdə yazılı şəkildə verilir.
3. Breketlərin yapışdırılması
Dişlər təmizlənib qurudulur, breketlər xüsusi yapışdırıcı ilə dişlərə bərkidilir və ilk nazik məftil yerləşdirilir. Prosedur keyitmə tələb etmir. Prosedurun addımları ilə maraqlanırsınızsa, breket necə taxılır yazımız ətraflı məlumat verir.
4. Səviyyələmə və düzləndirmə
İlk aylarda elastik məftillərlə dişlər eyni xəttə gətirilir, fırlanmalar düzəldilir. Bu dövrdə dəyişiklik çox vaxt gözlə nəzərə çarpır. Məftil dəyişikliyindən sonrakı bir neçə gündə dişlərdə təzyiq hissi və çeynəyərkən həssaslıq ola bilər.
5. Dişləmin və boşluqların düzəldilməsi
Daha sərt məftillərə keçilir; çəkilmə boşluqları bağlanır, alt və üst dişlərin bir-birinə oturması təmin edilir. Bu mərhələdə əksər pasiyentlərdə ortodontik rezinlər (elastiklər) işə düşür; rezinlərin həkimin dediyi müddət ərzində taxılması müalicənin müddətinə birbaşa təsir edir.
6. Tamamlama və detallaşdırma
Dişlərin meylləri, köklərin paralelliyi və təmas nöqtələri incə tənzimləmələrlə tamamlanır. Pasiyentlərin bu dövrü uzun hesab etməsi təbiidir; lakin bu, nəticənin qalıcılığı üçün vacib mərhələdir.
7. Breketlərin çıxarılması və retensiya
Breketlər çıxarılır, yapışdırıcı qalıqları təmizlənir və həmin gün və ya qısa müddət ərzində retensiya aparatı verilir. Əksər pasiyentlərdə ön dişlərin arxasına nazik sabit məftil yapışdırılır və/və ya gecələr taxılan şəffaf retensiya kapasından istifadə olunur. Təfərrüatlar retensiya səhifəsindədir.
Nəzarət qəbullarına nə qədər tez-tez gəlmək lazımdır?
Breket müalicəsində nəzarət qəbulları əsasən 4–8 həftə aralıqla planlaşdırılır. Hər nəzarətdə məftil dəyişdirilə və ya bükülə, rezin rejimi yenilənə, ağız gigiyenası qiymətləndirilə bilər. Qəbulların pozulması müalicəni uzadır. İş və ya məktəb cədvəlinizi əvvəlcədən planlaşdırmaq üçün nəzarət tezliyini ilk görüşdə soruşmağınız faydalı olar.
Breketin qopması və ya məftil ucunun batması kimi hallarda növbəti nəzarəti gözləmədən klinika ilə əlaqə saxlamalısınız. Belə hallarda nə ediləcəyi breketlə bağlı təcili hallar yazımızda izah olunur.
Tez-tez verilən digər sual breket növünün müddəti qısaldıb-qısaltmamasıdır. Özübağlanan (self-ligating) breketlər məftili rezin bağ əvəzinə kiçik qapaqla saxlayır; bu, təmizliyi və məftil dəyişikliyini asanlaşdıra bilər. Lakin ümumi müalicə müddətini müəyyən edən əsas amillər halın mürəkkəbliyi, planlaşdırma və pasiyentin əməkdaşlığıdır; breket növünün tək başına müddəti nəzərəçarpacaq dərəcədə qısaltdığına dair güclü sübut yoxdur.
Müalicə boyu sizin üzərinizə düşən məsuliyyətlər hansılardır?
- Təmizlik: Breketlərin ətrafında ərp asanlıqla yığılır. Hər yeməkdən sonra fırçalamaq, dişarası fırçadan və flüorlu diş pastasından istifadə etmək tövsiyə olunur. Kifayət etməyən təmizlik diş səthində qalıcı ağ ləkələrə (mina demineralizasiyası) və diş əti iltihabına səbəb ola bilər.
- Qidalanma: Bərk (çərəz, buz), yapışqan (karamel, saqqız) və birbaşa dişlənən bərk qidalar breket qopmasının ən çox rast gəlinən səbəbidir. Alma, yerkökü kimi qidalar kiçik tikələrlə yeyilə bilər.
- Rezin və aparat istifadəsi: Həkim rezin veribsə, gündəlik müddətə əməl etmək lazımdır.
- Nəzarət qəbullarına müntəzəm gəlmək: Buraxılan qəbullar ümumi müddəti uzadır.
- İdman: Kontakt idman növlərində ağız qoruyucusundan istifadə tövsiyə olunur.
Breket müalicəsinin hədləri və mümkün riskləri hansılardır?
Breket dişləri hərəkət etdirir; böyüklərdə çənə sümüklərinin ölçüsünü dəyişmir. Böyüməsi başa çatmış pasiyentdə nəzərəçarpan alt çənə geriliyi və ya irəliliyi varsa, müalicə ya diş kamuflyajı ilə məhdudlaşır, ya da çənə cərrahiyyəsi ilə birlikdə planlaşdırılır. Məlum mümkün yan təsirlər bunlardır:
- Kifayət etməyən təmizliklə bağlı ağ ləkələr və kariyes
- Bəzi pasiyentlərdə kök uclarında yüngül qısalma (kök rezorbsiyası); müntəzəm izləmə ilə nəzarətdə saxlanılır
- Müvəqqəti diş əti böyüməsi və ya iltihabı
- Retensiyaya etinasızlıq edilərsə, dişlərin əvvəlki mövqeyinə sürüşməsi
Bu risklərin əksəriyyəti müntəzəm nəzarət, yaxşı ağız gigiyenası və həkim tövsiyələrinə əməl etməklə minimuma endirilə bilər.
Müalicəyə başlamazdan əvvəl nələri dəqiqləşdirməlisiniz?
Breket uzunmüddətli prosesdir. Başlamazdan əvvəl aşağıdakı suallara cavab almağınız müalicə boyu gözlənilməz hallarla qarşılaşmamağınızı təmin edir:
- Problemim yalnız dişlərlə bağlıdır, yoxsa çənə quruluşu da təsir edir?
- Diş çəkilməsi lazımdırmı; lazım deyilsə, yer necə açılacaq?
- Rezin, mini vint və ya əlavə aparat istifadə olunacaqmı?
- Təxmini müddət və nəzarət tezliyi nədir; şəhərdən kənarda olacağım dövrlər necə planlaşdırılır?
- Retensiya hansı aparatla və nə qədər müddətə aparılacaq?
Ödənişi müəyyən edən əsas amillər halın mürəkkəbliyi, təxmini müddət, istifadə olunan breket növü və əlavə vasitələrdir. Ödəniş müayinə və planlaşdırmadan sonra yazılı şəkildə bildirilir. Daha ətraflı hazırlıq siyahısı üçün ortodontik müayinə üçün suallar siyahısı səhifəmizdən istifadə edə bilərsiniz.
Metal breket əvəzinə başqa seçim varmı?
Görünmə sizin üçün vacibdirsə, sabit müalicənin daha az diqqət çəkən formaları var: diş rənginə yaxın keramik breket və dişlərin daxili səthinə yapışdırılan linqval breket. Taxılıb-çıxarıla bilən seçim istəyirsinizsə, şəffaf elayner nəzərdən keçirilə bilər. Bütün seçimləri bir yerdə görmək üçün ortodontik müalicələr səhifəmizə nəzər sala bilərsiniz.
Hansı üsulu seçməyinizdən asılı olmayaraq, qərarı müəyyən edən sual eynidir: Bu problem bu üsulla proqnozlaşdırıla bilən şəkildə həll oluna bilərmi və siz bu üsulun tələb etdiyi məsuliyyətləri davam etdirə bilərsinizmi? Bu iki sualın cavabı müayinə və qeydlərlə birlikdə aydınlaşır.