Брекетпен емдеу — тістердің бетіне жабыстырылатын шағын брекеттер мен олардың ішінен өтетін доғалық сым арқылы тістер бақыланатын түрде жылжытылатын бекітілген ортодонтиялық ем. Ем әдетте тексеру мен деректер жинаудан басталады, брекеттерді жабыстырумен белсенді кезеңге өтеді, сымды тұрақты ауыстыру мен бақылаумен жалғасады, брекеттерді алу және бекіту (ретейнер) кезеңімен аяқталады. Кешенді жағдайларда мерзім көбіне 1,5–2,5 жыл аралығында болады; нақты мерзімді тексеру мен жоспарлаудан кейін ғана айтуға болады.
Бұл бет брекеттің не екенінен гөрі емнің басынан аяғына дейін қалай жүретінін, қай жағдайларда басым нұсқа болатынын және шешім қабылдағанда неге назар аудару керегін түсіндіреді. Брекеттің анықтамасы мен жалпы пайдасы туралы брекетпен емдеу дегеніміз не мақаламызды қараңыз.
Брекет қай жағдайларда басым нұсқа болады?
Бекітілген брекет — кез келген дерлік ортодонтиялық мәселеде қолдануға болатын құрал. Мөлдір элайнерлер көптеген жағдайда жақсы балама болса да, кейбір жағдайларда брекетпен емдеу басым түседі:
- Тіс жұлуды қажет ететін тістердің айқын қисық орналасуы: жұлынған тістің орнын жабу кезінде тістердің түбірлері параллель жылжуы керек; брекеттер бұл бақылауды үздіксіз қамтамасыз етеді.
- Айқын бұрылған немесе шықпай қалған тістер: әсіресе көлденең қимасы дөңгелек тістердің (ит тістер, кіші азу тістер) тым қатты бұрылуы немесе хирургиялық жолмен ашылған шықпай қалған тісті орнына тарту.
- Тік бағыттағы үлкен қозғалыстар: ашық тістем мен терең тістемнің кейбір жағдайлары.
- Капаны күніне 20–22 сағат таға алмаймын деп ойлайтын науқастар: бекітілген ем науқастың тағып-шешуіне тәуелді емес.
- Хирургиямен бірге жоспарланатын жақ жағдайлары: ортогнатиялық хирургияға дейінгі және кейінгі кезеңде көбіне брекеттер қолданылады.
Бұл тізім ереже емес. Бір жағдайда брекет те, мөлдір элайнер де мүмкін болуы ықтимал; қайсысы болжамдырақ нәтиже беретіні тексеруде талқыланады. Екі әдісті қатар көргіңіз келсе, мөлдір элайнерлер ме, әлде брекет пе бетімізді қараңыз.
Брекетпен емдеу кезең-кезеңімен қалай жүреді?
1. Тексеру және деректер жинау
Алғашқы кездесуде тістер, қызыл иек, жақ буыны және бет профилі бағаланады. Ем қажет болса, панорамалық рентген, қажет болса цефалометриялық сурет, ауыз іші мен беттің фотосуреттері және цифрлық сканерлеу немесе қалып алынады. Тісжегі, қызыл иек қабынуы немесе тіс тасы болса, олар брекеттер орнатылмас бұрын емделеді.
2. Емдеу жоспары және келісім
Деректер қаралғаннан кейін сізге мәселенің сипаттамасы, көзделген нәтиже, тіс жұлу қажет пе, жоқ па, қосымша құралдар (резеңке тартқыш, мини-бұранда, аппарат) және болжамды мерзім түсіндіріледі. Құны мен төлем туралы ақпарат осы кезеңде жазбаша беріледі.
3. Брекеттерді жабыстыру
Тістер тазартылып, кептіріледі, брекеттер арнайы желіммен тістерге бекітіледі және алғашқы жіңішке сым салынады. Емшара жансыздандыруды қажет етпейді. Орнату қадамдарына қызықсаңыз, брекет қалай орнатылады мақаламызда толық ақпарат бар.
4. Деңгейлеу және қатарға тізу
Алғашқы айларда икемді сымдармен тістер бір сызыққа келтіріліп, бұрылыстар түзетіледі. Бұл кезеңде өзгеріс көбіне көзге байқала бастайды. Сым ауыстырылғаннан кейінгі бірнеше күнде тістерде қысым сезімі және шайнағанда сезімталдық болуы мүмкін.
5. Тістем мен саңылауларды түзету
Қаттырақ сымдарға көшеді; жұлынған тістердің орны жабылады, төменгі және жоғарғы тістердің бір-біріне дәл түсуі қамтамасыз етіледі. Бұл кезеңде көп науқаста ортодонтиялық резеңке тартқыштар (эластиктер) қосылады; оларды дәрігер айтқан уақыт бойы тағу емнің мерзіміне тікелей әсер етеді.
6. Аяқтау және нақтылау
Тістердің көлбеуі, түбірлердің параллельдігі және жанасу нүктелері нақты түзетулермен аяқталады. Науқастардың бұл кезеңді ұзақ деп санауы табиғи; алайда бұл нәтиженің тұрақтылығы үшін маңызды кезең.
7. Брекеттерді алу және бекіту
Брекеттер алынып, желім қалдықтары тазартылады және сол күні немесе қысқа уақыт ішінде бекіту аппараты беріледі. Көп науқаста алдыңғы тістердің артына жіңішке бекітілген сым жабыстырылады және/немесе түнде тағылатын мөлдір бекіту капасы қолданылады. Толығырақ бекіту бетінде.
Бақылауға қаншалықты жиі келу керек?
Брекетпен емдеуде бақылау көбіне 4–8 апта аралықпен жоспарланады. Әр бақылауда сым ауыстырылуы немесе майыстырылуы, резеңке тартқыштарды тағу тәртібі жаңартылуы, ауыз гигиенасы бағалануы мүмкін. Қабылдауларды өткізіп алу емді ұзартады. Жұмыс немесе оқу кестеңізді алдын ала жоспарлау үшін бақылау жиілігін алғашқы кездесуде сұраған пайдалы.
Брекет түсіп қалса немесе сымның ұшы батса, келесі бақылауды күтпей клиникамен байланысуыңыз керек. Мұндай жағдайларда не істеу керегі брекетке қатысты шұғыл жағдайлар мақаламызда сипатталған.
Тағы бір жиі қойылатын сұрақ — брекет түрі мерзімді қысқарта ма, жоқ па. Өздігінен бекітілетін (лигатурасыз) брекеттер сымды резеңке байлағыштың орнына шағын қақпақшамен ұстайды; бұл тазалауды және сымды ауыстыруды жеңілдетуі мүмкін. Алайда емнің жалпы мерзімін анықтайтын негізгі факторлар — жағдайдың күрделілігі, жоспарлау және науқастың нұсқауларды сақтауы; брекет түрінің өзі ғана мерзімді айтарлықтай қысқартатынына қатысты күшті дәлел жоқ.
Ем бойы сізге қандай міндеттер жүктеледі?
- Тазалау: брекеттердің айналасына тіс өңезі оңай жиналады. Әр тамақтан кейін тіс тазалау, тіс аралық щетка мен фторлы тіс пастасын қолдану ұсынылады. Жеткіліксіз тазалау тіс бетінде тұрақты ақ дақтарға (эмаль деминерализациясы) және қызыл иектің қабынуына әкелуі мүмкін.
- Тамақтану: қатты (жаңғақтар, мұз), жабысқақ (карамель, сағыз) және тікелей тістеп жейтін қатты тағамдар брекеттің түсіп қалуының ең жиі себебі. Алма, сәбіз сияқты тағамдарды кішкене бөліктерге бөліп жеуге болады.
- Резеңке тартқыштар мен аппаратты қолдану: дәрігер резеңке тартқыш берсе, күнделікті уақытты сақтау қажет.
- Бақылауға тұрақты келу: өткізіп алынған қабылдаулар жалпы мерзімді ұзартады.
- Спорт: жанаспалы спорт түрлерінде ауыз қорғағышын қолдану ұсынылады.
Брекетпен емдеудің шектеулері мен ықтимал қауіптері қандай?
Брекет тістерді жылжытады; ересек адамда жақ сүйектерінің көлемін өзгертпейді. Өсуі аяқталған науқаста жақтың айқын артта қалуы немесе алға шығуы болса, ем не тістік камуфляжбен шектеледі, не жақ хирургиясымен бірге жоспарланады. Белгілі ықтимал жанама әсерлер:
- Жеткіліксіз тазалауға байланысты ақ дақтар және тісжегі
- Кейбір науқастарда түбір ұштарының шамалы қысқаруы (түбір резорбциясы); тұрақты бақылаумен қадағаланады
- Қызыл иектің уақытша ұлғаюы немесе қабынуы
- Бекітуге немқұрайлы қаралса, тістердің бұрынғы орнына жылжуы
Бұл қауіптердің көбін тұрақты бақылау, жақсы ауыз гигиенасы және дәрігер ұсыныстарын сақтау арқылы барынша азайтуға болады.
Емді бастамас бұрын нені нақтылап алу керек?
Брекет — ұзаққа созылатын үдеріс. Бастамас бұрын төмендегі сұрақтарға жауап алу ем бойы күтпеген жағдайларға тап болмауыңызға көмектеседі:
- Менің мәселем тек тістерге қатысты ма, әлде жақ құрылымы да әсер ете ме?
- Тіс жұлу қажет пе; қажет болмаса, орын қалай босатылады?
- Резеңке тартқыш, мини-бұранда немесе қосымша аппарат қолданыла ма?
- Болжамды мерзім мен бақылау жиілігі қандай; қаладан тыс болатын кезеңдерім қалай жоспарланады?
- Бекіту қандай аппаратпен және қанша уақыт жүргізіледі?
Құнын анықтайтын негізгі факторлар — жағдайдың күрделілігі, болжамды мерзім, қолданылатын брекет түрі және қосымша құралдар. Құны тексеру мен жоспарлаудан кейін жазбаша хабарланады. Толығырақ дайындық тізімі үшін ортодонтиялық тексеруге арналған сұрақтар тізімі бетімізді пайдалана аласыз.
Металл брекеттің орнына басқа нұсқа бар ма?
Көзге көрінбеуі сіз үшін маңызды болса, бекітілген емнің азырақ байқалатын түрлері бар: тіс түсіне жақын керамикалық брекет және тістердің ішкі бетіне жабыстырылатын лингвалды брекет. Тағып-шешуге болатын нұсқаны қаласаңыз, мөлдір элайнерлер қарастырылуы мүмкін. Барлық нұсқаларды бір жерден көру үшін ортодонтиялық ем түрлері бетімізді қараңыз.
Қай әдісті таңдасаңыз да, шешімді анықтайтын сұрақ бірдей: бұл мәселені осы әдіспен болжамды түрде шешуге бола ма және сіз осы әдіс талап ететін міндеттерді орындай аласыз ба? Бұл екі сұрақтың жауабы тексеру мен деректер жинау барысында айқындалады.