Элайнерлерден кейінгі нәтижені бекіту (ретейнер) дегеніміз не?
Нәтижені бекіту (ретенция) — ортодонтиялық ем аяқталғаннан кейін тістердің жаңа орнында қалуын қамтамасыз ететін кезең, ал осы мақсатта қолданылатын құрал бекіткіш капа немесе ретейнер деп аталады. Элайнерлермен түзелген тістер де, брекетпен түзелген тістер де ем аяқталғанда бұрынғы орнына қайтуға бейім болады; бұл рецидив (қайталану) деп аталады. Ретейнер осы бейімділікке жол бермейді. Жалпы қабылданған кесте мынадай: алғашқы 3–6 ай тамақтану мен тіс тазалаудан басқа уақытта күні бойы, кейін тек түнде, ал ұзақ мерзімде өмір бойы тұрақты түрде түнде тағу. Дәрігеріңіз бұл кестені жағдайыңызға қарай өзгертуі мүмкін. Нәтижені бекіту — емнің соңы емес, соңғы кезеңі; бұл кезеңге мән берілмесе, белсенді емге жұмсалған айлар мен еңбек едәуір дәрежеде зая кетеді.
Неліктен тістер емнен кейін кері жылжиды?
Тістер сүйекке тікелей емес, пародонт байламы деп аталатын жұқа дәнекер тін мен қызыл иек талшықтары арқылы бекітілген. Ем тісті жаңа орынға көшіреді, бірақ бұл талшықтар мен айналасындағы сүйек жаңа жағдайға бейімделу үшін бірнеше айды қажет етеді. Әсіресе қызыл иек талшықтары бұрынғы орынды ұзақ уақыт «есте сақтап», тісті кері тартады. Бұдан басқа, мына факторлар да қайталануды күшейтеді:
- Бұралған тістерді түзету: кері қайту бейімділігі ең жоғары тістер — осылар
- Тістер арасындағы саңылауларды жабу: аралық қайта ашылуға бейім
- Төменгі алдыңғы тістердің қисық орналасуы: жас ұлғайған сайын барлық адамда артуға бейім
- Тілмен итеру, саусақ сору, тырнақ тістелеу сияқты әдеттер
- Жас науқастарда жақтың өсуінің жалғасуы
- Ақыл тістерінің шығуы (әсері даулы болса да, бақыланады)
Тістердің өмір бойы аздап қозғалатыны белгілі болғандықтан, бүгінде нәтижені бекіту уақытша емес, ұзақ мерзімді шара ретінде қабылданады.
Бекіткіш капалардың қандай түрлері бар?
Алмалы мөлдір ретейнер
Емдеуде қолданылатын капаларға ұқсас, бірақ қалыңырақ әрі берік термопластик материалдан жасалады. Тістерді жылжытпайды, тек қазіргі орнында ұстап тұрады. Артықшылықтары: байқалуы қиын, тағу мен шешу оңай, барлық тістерді бірге қаптайды. Шектеулері: тозады және 1–3 жылда бір рет ауыстыруды қажет етуі мүмкін, жоғалып кетуі мүмкін, тісін қысатын адамдарда тезірек қажалады. Элайнерлермен емдеуден кейін ең жиі таңдалатын түр.
Алынбайтын (жапсырмалы) ретейнер
Төменгі, кейде жоғарғы алдыңғы тістердің артқы бетіне жапсырылатын жіңішке сым. Сырттан көрінбейді, шешілмейді және науқастың тәртібіне тәуелді емес; төменгі алдыңғы тістерді ұзақ уақыт қорғау үшін жиі қолданылады. Шектеулері: тіс жібін пайдалану үшін арнайы жіп өткізгіш қажет, сым үзіліп немесе бір нүктеден ажырап кетуі мүмкін, мұны байқамаса, сол тіс жылжуы мүмкін; тіс тасы жиналуға бейім және тұрақты бақылауды қажет етеді. Алынбайтын ретейнер көбіне алмалы мөлдір ретейнермен бірге қолданылады.
Хоули типті (сымды) ретейнер
Акрил таңдай бөлігі мен алдыңғы тістердің алдынан өтетін металл сымнан тұратын дәстүрлі ретейнер. Берік, реттеуге болады, жылдар бойы қолдануға жарайды және тістердің табиғи жабылуына мүмкіндік береді. Шектеуі — алдыңғы сымының көрініп тұруы және алғашқы күндері сөйлеуге әсер етуі. Бүгінде элайнерлермен емдеуден кейін сирек таңдалады, бірақ кейбір жағдайларда дәрігер оны арнайы ұсынуы мүмкін.
Ретейнер қанша уақыт тағылады?
- Алғашқы 3–6 ай (толық уақыт): Тамақтану, судан басқа сусын ішу және тіс тазалау уақытынан басқа кезде күні бойы, тәулігіне 20–22 сағат тағылады. Қызыл иек талшықтары мен сүйек осы кезеңде қайта құрылады; бұл ең маңызды кезең.
- 6-айдан 1–2 жылға дейін (түнде): Әр түні ұйықтағанда тағылады. Дәрігер тістердің тұрақтылығына қарай бұл өтуді ертерек немесе кешірек жасауы мүмкін.
- Ұзақ мерзім (өмір бойы): Әр түні немесе аптасына кемінде 3–4 түн тағу ұсынылады. Ретейнерді бір түн тақпағаннан кейін ол тар болып сезілсе, тістер жылжи бастағаны; бұл тағу уақытын көбейту керектігінің белгісі.
Алынбайтын ретейнер үзілмейінше және гигиенаға қатысты қиындық туғызбайынша жылдар бойы орнында қала алады; шешуге себеп болмаса, алынбайды. Тағу кестесі жеке белгіленеді және бақылау кезінде жаңартылады; емнен кейінгі бақылаулар бірінші жылы әдетте 3–6 айда бір рет жүргізіледі.
Брекет алынғаннан кейін мөлдір капа тағылмаса не болады?
Брекетпен немесе элайнерлермен емдеу аяқталғаннан кейін бекіткіш капа қолданылмаса, тістер кері жылжи бастайды. Бұл үдеріс әдетте былай жүреді:
- Алғашқы апталар: Өзгеріс көзге көрінбейді, бірақ қызыл иек талшықтары тістерді тарта бастаған. Ретейнерді бірнеше күн тақпағаннан кейін оның тар болып сезілуі осының белгісі.
- Алғашқы айлар: Бұралған тістер ішінара кері бұрылады, жабылған аралықтар қайта ашыла бастайды, төменгі алдыңғы тістерде сәл мінгесу пайда болады.
- 1–2 жыл: Алдыңғы тістердің қисық орналасуы айқындала түседі; тістем өзгеруі мүмкін. Кейбір жағдайларда тістер бастапқы күйіне жақындап қалады.
- Ұзақ мерзім: Жас ұлғайған сайын табиғи түрде артатын төменгі алдыңғы тістердің қисық орналасуы нәтижені бекітусіз айқынырақ байқалады.
Кері жылжу басталса, не істеуге болады? Жылжу аз болса және ретейнер әлі де орнына отырса, дәрігер ретейнерді қайтадан толық уақыт тағуды ұсынуы мүмкін. Ретейнер орнына отырмаса, оны күштеп тақпаңыз; ол тістерге бақылаусыз күш түсіреді. Бұл жағдайда дәрігер қысқа элайнер сериясымен тістерді қайта түзеп, жаңа ретейнер жасауы мүмкін. Жылжу неғұрлым ерте байқалса, түзету соғұрлым қысқа болады. Емді басынан қайталауды қажет ететін ауыр қайталану жағдайлары да кездеседі; оның алдын алудың жолы — нәтижені бекітуді тоқтатпау.
Ретейнерді қалай тазалап, сақтау керек?
- Алмалы мөлдір ретейнерді әр таңертең және кешке салқын сумен, жұмсақ щеткамен және аздаған сұйық сабынмен тазалаңыз; ыстық су мен тіс пастасын қолданбаңыз.
- Аптасына екі-үш рет капа тазалайтын таблеткасы бар ерітіндіде 15–20 минут ұстаңыз; айлар бойы тағылатын ретейнер үшін бұл емдеу капаларына қарағанда маңыздырақ.
- Шешкен кезде әрдайым қорабына салыңыз; майлыққа орамаңыз.
- Алынбайтын ретейнерді күн сайын жіп өткізгішпен немесе тіс аралық щеткамен тазалаңыз; тіс тасын тазалатуды кешіктірмеңіз.
- Ыстықтан, күн сәулесінен және үй жануарларынан алыс ұстаңыз.
Тазалау туралы толық ақпарат элайнерлерді қалай тазалау керек бетінде.
Ретейнерге қатысты қиындықтар және не істеу керек?
- Ретейнер жоғалды немесе сынды: Күтпестен клиникаға қоңырау шалыңыз. Жаңа ретейнер үшін қалып алу қажет; арадағы бірнеше күнде тістер сәл жылжуы мүмкін. Қосалқы ретейнер ұстау бұл қаупті азайтады.
- Ретейнер тар болып сезіледі: Бірнеше күн тағылмаса, тістер сәл жылжыған. Орнына отырса, бірнеше күн толық уақыт тағыңыз; отырмаса, күштемей, клиникаға көрсетіңіз.
- Алынбайтын сымның бір нүктесі ажырады: Тілге бір нәрсе ілініп тұрғаны немесе бір тістің қозғалғаны байқалуы мүмкін. Мүмкіндігінше тезірек клиникаға барыңыз; сым қайта жапсырылады.
- Ретейнер сарғайды немесе иіс шығады: Тазалау таблеткасы мен тұрақты щеткалау арқылы жойылады; жойылмаса, жаңасы жасалады.
- Ретейнер жарылды: Кішкене жарықшақ болса, тағуды жалғастырып, клиникаға хабарлаңыз; үлкен сынықта жаңасы қажет.
Нәтижені бекіту емдеу құнына кіре ме?
Бекіткіш капаның емдеу құнына кіретін-кірмейтіні клиникаға және қолданылатын жүйеге байланысты; кейбір жүйелерде алғашқы ретейнер жиынтығы жоспармен бірге беріледі, кейбіреулерінде бөлек дайындалады. Жылдар бойы тозған ретейнерді ауыстыру әдетте бөлек төленеді. Бұл ақпарат ем басында жазбаша берілетін құн туралы мәліметте көрсетілуі тиіс; құнды анықтайтын факторлар элайнерлер құны бетінде түсіндірілген.
Қорытынды: нәтижені бекітуде ескерілетін жайттар
- Ем аяқталысымен ретейнер тағуды бастаңыз; арадағы үзіліс тістердің жылжуына әкеледі.
- Алғашқы 3–6 ай толық уақыт, кейін әр түні тағыңыз.
- Ұзақ мерзімде тағуды мүлдем тоқтатпаңыз; тістер өмір бойы қозғалады.
- Ретейнердің тар болып сезілуі — ерте ескерту; тағу уақытын көбейтіп, дәрігеріңізге хабарлаңыз.
- Алынбайтын ретейнерді тұрақты тексертіп тұрыңыз және тіс жібін елемеңіз.
- Жоғалғанда немесе сынғанда күтпеңіз.
Нәтижені бекіту кестесін тістеріңіздің бастапқы жағдайына, жасыңызға және емдеу кезінде жасалған қозғалыстарға қарай дәрігеріңіз белгілейді. Белсенді емнің қалай жүретінін элайнерлермен емдеу қалай жүргізіледі бетінен, нәтиженің қалай сақталатынын элайнерлер: емге дейін және кейін бетінен таба аласыз.