Стоматология сөздігі: ортодонтия және ауыз қуысы денсаулығы терминдері

Тіс түбірінің ұшында немесе қызыл иекте қабыну салдарынан пайда болатын ірің жиналуы. Ауырсыну, ісіну және қызбамен қатар жүруі мүмкін; түбір өзегін емдеу, дренаж немесе тісті жұлу қажет болуы мүмкін.

Ауыз қуысындағы ең артқы үлкен азу тістер. Орын жетіспеген жағдайда сүйек ішінде қалып қоюы немесе жартылай шығып, қиындық тудыруы мүмкін.

Металл қорытпасынан жасалған, күміс түстес дәстүрлі пломба материалы. Қазір оның орнын көбінесе тіс түстес композит пломбалар басқан.

Ауызда сүт тістері мен тұрақты тістер қатар болатын кезең; балалардың көбінде шамамен 6–12 жас аралығы.

Сілекей бөлінуінің азаюы (ксеростомия). Дәрі-дәрмектермен, кейбір жүйелі аурулармен және жаспен байланысты болуы мүмкін; тісжегі мен қызыл иек ақауларының қаупін арттырады.

Тіс бетінде жиналатын, бактериялардан тұратын жабысқақ қабат. Тісжегі мен қызыл иек ауруларының негізгі себебі; тіс щеткасы және тіс жібімен тазартылады.

Балалар стоматологиясы. Сүт және аралас тістесу кезеңіндегі балалардың ауыз қуысы мен тіс денсаулығымен айналысады.

Тістерді бейсаналы түрде қысу немесе қайрау. Әдетте ұйқы кезінде байқалады; тістің тозуына, жақ және бас ауруына әкелуі мүмкін.

Тістің алдыңғы бетіне жапсырылатын жұқа фарфор немесе композит пластина (винир). Түс пен пішінді түзету үшін қолданылады.

Эмальдің астында орналасқан, тістің негізгі денесін құрайтын қатты тін. Ашылып қалғанда сезімталдық тудыруы мүмкін.

Екі тістің арасындағы саңылау; көбінесе жоғарғы алдыңғы тістердің арасында кездеседі. Ортодонтиялық емдеу немесе қалпына келтіру конструкцияларымен жабуға болады.

Жоғалған тістің түбірінің орнына жақ сүйегіне орнатылатын, әдетте титаннан жасалған жасанды түбір. Оның үстіне коронка немесе протез жасалады; ортодонтиялық жолмен жылжытуға келмейді.

Тіс тасы мен түс өзгерістерін дәрігердің арнайы құралдармен тазалауы және тіс беттерін жылтырату процедурасы.

Тістер мен жақ сүйектерін үш өлшемде бейнелейтін рентгенологиялық әдіс (КСКТ). Имплантация, ретенцияланған тістер және кейбір ортодонтиялық жоспарлау кезінде қолданылады.

Тістің сыртқы бетін толығымен жабатын алынбайтын қалпына келтіру конструкциясы (коронка). Фарфордан, цирконий диоксидінен немесе металл негізді материалдардан жасалуы мүмкін.

Жоқ тістің екі жағындағы тістерге сүйеніп, бос орынды жабатын алынбайтын протез. Тірек тістер бір-бірімен байланысқандықтан, оларды жеке-жеке жылжыту мүмкін емес.

Бактериялық қаққа байланысты қызыл иектің қызаруы, ісінуі және қанауы (гингивит). Ауыз қуысының жақсы гигиенасы және кәсіби тазалау арқылы әдетте қалпына келеді.

Қызыл иектің тіс түбірінің бетін ашып, кейін қарай ығысуы. Дұрыс емес тіс тазалау, қызыл иек аурулары және тісті қысу сияқты факторлармен байланысты.

Тістер мен жақтардың қалыпты қатынасынан ауытқуы; тістердің тығыз орналасуы, ашық тістесу, терең тістесу және айқас тістесу осы топқа жатады.

Ауыз жабық кезде жоғарғы алдыңғы тістердің төменгі алдыңғы тістерді тік бағытта жабу мөлшері. Шамадан тыс болса, терең тістесу туралы айтылады.

Жоғарғы алдыңғы тістердің төменгі алдыңғы тістерден көлденең бағытта алда орналасу қашықтығы. Ол артқанда алдыңғы тістер алға еңкейген (шығыңқы) болып көрінеді.

Төменгі және жоғарғы тістердің тістесу қатынасы. Ортодонтиялық емдеудің негізгі мақсаттарының бірі — теңгерімді окклюзияға қол жеткізу.

Айқын қаңқалық жақ ақауларын ортодонтиялық емдеумен бірге хирургиялық жолмен түзету. Жақ хирургы мен ортодонттың бірлескен жоспарлауын қажет етеді.

Тістер мен жақтардың орналасу ақауларын анықтау және емдеумен айналысатын мамандық саласы. Бұл салада алынбайтын брекеттер мен элайнерлер (мөлдір капалар) қолданылады.

Барлық тістерді, жақ сүйектерін және жақ буындарын бір кескінде көрсететін екі өлшемді рентген суреті. Тексеруде жиі қолданылады.

Қызыл иек қабынуының үдеп, тісті ұстап тұратын сүйек пен дәнекер тінге таралуы. Емделмесе, тістердің босауына және түсіп қалуына әкелуі мүмкін.

Қызыл иек пен тісті ұстап тұратын тіндердің ауруларымен айналысатын стоматология саласы.

Тісжегі немесе сыну салдарынан жоғалған тіс тінінің орнына қойылатын материал. Қазіргі кезде көбінесе тіс түстес композит қолданылады.

Жоқ тістердің орнын басатын жасанды құрылымдардың жалпы атауы. Алынбайтын (коронка, көпір, имплант үстіндегі) немесе алынбалы (жартылай, толық) болуы мүмкін.

Тістің ортасында орналасқан, жүйке мен қан тамырларын қамтитын жұмсақ тін (тіс өзегі). Қабынған кезде қатты ауырсыну тудыруы мүмкін.

Шығуы тиіс уақытта ауыз қуысына шыға алмаған тіс. Көбінесе ақыл тістер мен жоғарғы сүйір тістерде кездеседі.

Төменгі жақты бас сүйегімен байланыстыратын буын (самай-төменгі жақ буыны, СТЖБ). Ауырсыну, сыртыл және ауызды ашудың шектелуі осы буын ақауларының белгісі болуы мүмкін.

Сүйек көлемі жеткіліксіз аймақтарда, мысалы, имплантация алдында, сүйек түзілуін қолдау үшін қолданылатын табиғи немесе жасанды материал.

Балалық шақта шығып, уақыт өте келе тұрақты тістермен алмасатын 20 тіс. Тұрақты тістерге орын сақтайтындықтан, оларды сақтау маңызды.

Қабынған немесе өлі тіс пульпасы тазартылып, түбір өзектері толтырылатын ем. Тісті ауыз қуысында сақтап қалуға бағытталған.

Тістер арасындағы саңылауларды және алынбайтын аппараттардың айналасын тазалау үшін қолданылатын шағын, жіңішке щетка.

Тістердің арасындағы щетка жете алмайтын беттерді тазалау үшін қолданылатын жіңішке жіп.

Суық, ыстық, тәтті немесе тіс тазалау сияқты тітіркендіргіштерден тісте пайда болатын қысқа мерзімді сырқырау сезімі. Ашылып қалған дентинмен және қызыл иектің төмен түсуімен байланысты.

Тазартылмаған бактериялық қақтың қатаюынан пайда болатын шөгінді (тартар). Щеткамен кетпейді; дәрігер кәсіби тазалау арқылы алып тастайды.

Тістің ең сыртқы қабаты және ағзадағы ең қатты тін. Өздігінен қалпына келмейді; қышқыл мен тозу әсерінен жойылуы мүмкін.

Бактериялық қақ түзетін қышқылдардың эмаль мен дентинді ерітуі салдарынан пайда болатын тіс ауруы. Ерте сатысында пломбамен, асқынған сатысында түбір өзегін емдеу арқылы емделеді.

Дәрігердің бақылауымен қолданылатын ағартқыш гельдер арқылы тіс түсін ашықтату процедурасы. Клиникада немесе дәрігер дайындаған капалармен үйде жүргізілуі мүмкін.

Артқы тістердің шайнау бетіндегі терең ойықтарға жағылатын, тісжегі қаупін азайтуға арналған қорғаныш сұйық пломба. Көбінесе балаларға жасалады.

Эмальді қышқыл әсеріне қарсы нығайтатын минерал. Тіс пасталарында болады; дәрігер оны лак түрінде де жағуы мүмкін.

Қаптамалар мен көпір протездерде қолданылатын, құрамында металы жоқ берік керамикалық материал. Табиғи тіс түсіне жақын көрініс береді.

Тіс өзегі (пульпа) мен түбір өзегінің ауруларымен айналысатын стоматология саласы. Түбір өзегін емдеу — осы саланың негізгі әдісі.