واژه‌نامهٔ دندان‌پزشکی: اصطلاحات ارتودنسی و سلامت دهان

تجمع چرک در نوک ریشه دندان یا در لثه بر اثر التهاب. ممکن است با درد، تورم و تب همراه باشد؛ درمان ریشه، تخلیه چرک یا کشیدن دندان ممکن است لازم شود.

رشته تخصصی که به تشخیص و درمان ناهنجاری‌های موقعیت دندان‌ها و فک‌ها می‌پردازد. ارتودنسی ثابت (سیم و براکت) و الاینرهای شفاف در این حوزه به کار می‌روند.

رابطه بسته شدن دندان‌های بالا و پایین روی هم. یکی از اهداف اصلی درمان ارتودنسی، ایجاد اکلوژنی متعادل است.

قرمزی، تورم و خونریزی لثه به دلیل پلاک باکتریایی است (ژنژیویت). با بهداشت خوب دهان و تمیز کردن حرفه‌ای معمولاً برگشت‌پذیر است.

شاخه‌ای از دندانپزشکی که به بیماری‌های مغز دندان (پالپ) و کانال ریشه می‌پردازد. درمان ریشه کاربرد اصلی این حوزه است.

میزان پوشاندن عمودی دندان‌های جلویی پایین توسط دندان‌های جلویی بالا هنگامی که دهان بسته است. وقتی بیش از حد باشد، از بایت عمیق (دیپ بایت) صحبت می‌شود.

فاصله افقی قرار گرفتن دندان‌های جلویی بالا در جلوی دندان‌های جلویی پایین. با افزایش آن، دندان‌های جلو متمایل به جلو (جلوآمده) به نظر می‌رسند.

ریشه مصنوعی، معمولاً از جنس تیتانیوم، که به جای ریشه دندان ازدست‌رفته در استخوان فک قرار داده می‌شود. روی آن روکش یا پروتز ساخته می‌شود؛ با درمان ارتودنسی قابل جابه‌جایی نیست.

فشردن یا ساییدن ناآگاهانه دندان‌ها به هم است. معمولاً در خواب رخ می‌دهد و ممکن است به سایش دندان، درد فک و سردرد منجر شود.

پروتز ثابتی که با تکیه بر دندان‌های دو طرف دندان ازدست‌رفته، فضای خالی را پر می‌کند. از آنجا که دندان‌های پایه به هم متصل‌اند، نمی‌توان آن‌ها را جداگانه حرکت داد.

بافت نرمی در مرکز دندان که عصب‌ها و رگ‌ها را در بر دارد (مغز دندان). در صورت التهاب می‌تواند باعث درد شدید شود.

ماده پرکردگی سنتی نقره‌ای‌رنگ که از آلیاژ فلزی ساخته می‌شود. امروزه بیشتر جای خود را به پرکردگی‌های کامپوزیت هم‌رنگ دندان داده است.

ماده‌ای که جایگزین بافت دندانی ازدست‌رفته بر اثر پوسیدگی یا شکستگی می‌شود. امروزه بیشتر از کامپوزیت هم‌رنگ دندان استفاده می‌شود.

نام کلی ساختارهای مصنوعی که جایگزین دندان‌های ازدست‌رفته می‌شوند. می‌تواند ثابت (روکش، بریج، پروتز روی ایمپلنت) یا متحرک (پارسیل، کامل) باشد.

شاخه‌ای از دندانپزشکی که به بیماری‌های لثه و بافت‌های نگهدارنده دندان می‌پردازد.

پیشرفت التهاب لثه و گسترش آن به استخوان و بافت همبند نگهدارنده دندان است. در صورت درمان نشدن ممکن است به لقی و از دست رفتن دندان‌ها منجر شود.

لایه‌ای چسبنده متشکل از باکتری‌ها که روی سطح دندان تجمع می‌یابد. عامل اصلی پوسیدگی و بیماری‌های لثه است و با مسواک زدن و نخ دندان برداشته می‌شود.

بیماری دندانی که از حل شدن مینا و عاج توسط اسیدهای تولیدشده به‌وسیله پلاک باکتریایی ایجاد می‌شود. در مراحل اولیه با پرکردگی و در مراحل پیشرفته با درمان ریشه درمان می‌شود.

ماده طبیعی یا مصنوعی که در نواحی با حجم استخوانی ناکافی، برای مثال پیش از ایمپلنت، برای کمک به ساخت استخوان به کار می‌رود.

عقب رفتن لثه به‌گونه‌ای که سطح ریشه دندان نمایان شود. با عواملی مانند مسواک زدن نادرست، بیماری لثه و فشردن دندان‌ها به هم مرتبط است.

پاک کردن جرم دندان و تغییر رنگ‌ها توسط دندانپزشک با ابزارهای ویژه و پرداخت (پولیش) سطوح دندان.

روش رادیوگرافی است که دندان‌ها و استخوان‌های فک را به‌صورت سه‌بعدی تصویربرداری می‌کند (CBCT). در ایمپلنت، دندان نهفته و برخی برنامه‌ریزی‌های ارتودنسی به کار می‌رود.

اصلاح جراحی ناهنجاری‌های اسکلتی آشکار فک همراه با درمان ارتودنسی. نیازمند برنامه‌ریزی مشترک جراح فک و صورت و متخصص ارتودنسی است.

رسوبی است که از سخت شدن پلاک باکتریایی پاک‌نشده ایجاد می‌شود (تارتار). با مسواک برداشته نمی‌شود و دندانپزشک آن را با تمیز کردن حرفه‌ای برطرف می‌کند.

احساس تیر کشیدن کوتاه‌مدت در دندان در برابر محرک‌هایی مانند سرما، گرما، شیرینی یا مسواک زدن. با نمایان شدن عاج و تحلیل لثه مرتبط است.

کاهش ترشح بزاق است (زروستومی). ممکن است با داروها، برخی بیماری‌های سیستمیک و افزایش سن مرتبط باشد؛ خطر پوسیدگی و مشکلات لثه را افزایش می‌دهد.

درمانی که در آن مغز دندانِ ملتهب یا مرده پاک‌سازی و کانال‌های ریشه پر می‌شوند. هدف آن حفظ دندان در دهان است.

20 دندانی که در دوران کودکی می‌رویند و به‌مرور جای خود را به دندان‌های دائمی می‌دهند. از آنجا که فضای دندان‌های دائمی را حفظ می‌کنند، مراقبت از آن‌ها اهمیت دارد.

عقب‌ترین دندان‌های آسیای بزرگ در دهان. در صورت کمبود فضا ممکن است نهفته باقی بمانند یا به‌صورت نیمه‌رویش‌یافته مشکل ایجاد کنند.

دندانی که در زمان مقرر رویش، نتوانسته است وارد دهان شود. بیشتر در دندان‌های عقل و دندان‌های نیش بالا دیده می‌شود.

دندانپزشکی کودکان (پدودانتیکس). به سلامت دهان و دندان کودکان در دوره دندان‌های شیری و دندانی مختلط می‌پردازد.

دوره‌ای که دندان‌های شیری و دندان‌های دائمی با هم در دهان وجود دارند؛ در بیشتر کودکان تقریباً بین 6–12 سالگی است.

فاصله بین دو دندان؛ بیشتر بین دندان‌های جلویی بالا دیده می‌شود. می‌توان آن را با درمان ارتودنسی یا ترمیم‌ها بست.

رادیوگرافی دوبعدی که همه دندان‌ها، استخوان‌های فک و مفاصل فک را در یک تصویر نشان می‌دهد. در معاینه بسیار به کار می‌رود.

ترمیم ثابتی است که سطح بیرونی دندان را به‌طور کامل می‌پوشاند (کراون). می‌تواند از پرسلن، زیرکونیا یا مواد با پایه فلزی ساخته شود.

ماده‌ای سرامیکی، مقاوم و بدون فلز که در روکش‌ها و بریج‌ها به کار می‌رود. ظاهری نزدیک به رنگ طبیعی دندان ایجاد می‌کند.

روشن کردن رنگ دندان با ژل‌های سفیدکننده که زیر نظر دندانپزشک به کار می‌روند. در مطب یا در خانه با قالب‌هایی که دندانپزشک آماده می‌کند انجام می‌شود.

بافت سختی که زیر مینا قرار دارد و بدنه اصلی دندان را تشکیل می‌دهد. در صورت نمایان شدن می‌تواند باعث حساسیت شود.

ماده معدنی که مینا را در برابر حملات اسیدی تقویت می‌کند. در خمیردندان‌ها وجود دارد و دندانپزشک می‌تواند آن را به شکل وارنیش نیز به کار ببرد.

ماده مایع و محافظی که روی شیارهای عمیق سطح جونده دندان‌های عقبی زده می‌شود و هدف آن کاهش خطر پوسیدگی است. بیشتر برای کودکان انجام می‌شود.

لایه نازک پرسلنی یا کامپوزیتی که به سطح جلویی دندان چسبانده می‌شود (ونیر). برای اصلاح رنگ و شکل به کار می‌رود.

انحراف دندان‌ها و فک‌ها از رابطه طبیعی است؛ نامرتبی دندان‌ها (کراودینگ)، بایت باز (اپن بایت)، بایت عمیق (دیپ بایت) و کراس بایت در این گروه قرار می‌گیرند.

مسواک کوچک و باریکی که برای تمیز کردن فضاهای بین دندان‌ها و اطراف دستگاه‌های ثابت ارتودنسی به کار می‌رود.

مفصلی است که فک پایین را به جمجمه متصل می‌کند (مفصل گیجگاهی‌فکی، TMJ). درد، صدا و محدودیت در باز کردن دهان می‌تواند نشانه‌ای از مشکلات این مفصل باشد.

بیرونی‌ترین لایه دندان و سخت‌ترین بافت بدن. قادر به ترمیم خود نیست و ممکن است بر اثر اسید و سایش از دست برود.

نخ نازکی که برای تمیز کردن سطوح بین دندان‌ها، جایی که مسواک به آن نمی‌رسد، به کار می‌رود.