Şeffaf Plak Sonrası Pekiştirme (Retainer): Ne Kadar Takılır?

Şeffaf plak sonrası pekiştirme (retainer) nedir?

Pekiştirme, ortodontik tedavi bittikten sonra dişlerin yeni konumunda kalmasını sağlayan dönemdir ve bu amaçla kullanılan araca pekiştirme plağı ya da retainer denir. Şeffaf plak ile düzelen dişler de, diş teliyle düzelen dişler de tedavi bitiminde eski konumlarına dönme eğilimi gösterir; buna nüks (relaps) denir. Retainer bu eğilimi engeller. Genel kabul gören takvim şöyledir: ilk 3–6 ay yemekler ve diş temizliği dışında tüm gün, ardından yalnızca geceleri, uzun vadede ise ömür boyu düzenli gece kullanımı. Hekiminiz vakanıza göre bu takvimi değiştirebilir. Pekiştirme, tedavinin sonu değil son aşamasıdır; aktif tedavi için harcanan ay ve emek, bu aşama ihmal edildiğinde büyük ölçüde boşa gider.

Dişler tedaviden sonra neden geri kayar?

Dişler kemiğe doğrudan değil, periodontal ligament denilen ince bağ dokusu ve dişeti lifleri aracılığıyla bağlıdır. Tedavi dişi yeni konuma taşır, ancak bu lifler ve çevresindeki kemik yeni düzene uyum sağlamak için aylara ihtiyaç duyar. Özellikle dişeti lifleri eski konumu uzun süre hatırlar ve dişi geri çeker. Bunun dışında şu etkenler de nüksü artırır:

• Dönmüş dişlerin düzeltilmesi: en yüksek geri dönme eğilimi bu dişlerdedir
• Ayrık dişlerin kapatılması: aralık yeniden açılma eğilimindedir
• Alt ön dişlerdeki çapraşıklık: yaşla birlikte herkeste artma eğilimi gösterir
• Dil itme, parmak emme, tırnak yeme gibi alışkanlıklar
• Çene büyümesinin genç hastalarda devam etmesi
• Yirmi yaş dişlerinin sürmesi (etkisi tartışmalı olsa da takip edilir)

Dişlerin yaşam boyu hafifçe hareket ettiği bilindiğinden, pekiştirme günümüzde geçici değil uzun süreli bir uygulama olarak kabul edilir.

Pekiştirme plağı türleri nelerdir?

Hareketli şeffaf retainer

Tedavide kullanılan plaklara benzer, ancak daha kalın ve dayanıklı termoplastik malzemeden üretilir. Dişleri hareket ettirmez, yalnızca mevcut konumda tutar. Avantajları: zor fark edilir, takıp çıkarması kolaydır, tüm dişleri birlikte sarar. Sınırları: yıpranır ve 1–3 yılda bir yenilenmesi gerekebilir, kaybolabilir, diş sıkanlarda daha hızlı aşınır. Şeffaf plak tedavisi sonrasında en sık tercih edilen türdür.

Sabit (yapıştırmalı) retainer

Alt ve bazen üst ön dişlerin arka yüzüne yapıştırılan ince bir teldir. Dışarıdan görünmez, çıkarılmaz ve hasta uyumuna bağlı değildir; alt ön dişlerde uzun süreli koruma için sık kullanılır. Sınırları: diş ipi kullanımı için özel ip geçirici gerekir, tel kopabilir ya da bir noktadan ayrılabilir ve bu fark edilmezse o diş kayabilir, diş taşı birikimine açıktır ve düzenli kontrol ister. Sabit retainer sıklıkla hareketli şeffaf retainer ile birlikte kullanılır.

Hawley tipi (telli) retainer

Akrilik damak kısmı ve ön dişlerin önünden geçen metal telden oluşan geleneksel retainerdir. Dayanıklıdır, ayarlanabilir, yıllarca kullanılabilir ve dişlerin doğal kapanışına izin verir. Sınırı, ön teli görünür olması ve ilk günlerde konuşmayı etkilemesidir. Günümüzde şeffaf plak tedavisi sonrasında daha az tercih edilir ama bazı vakalarda hekim özellikle önerebilir.

Retainer ne kadar süre takılır?

1. İlk 3–6 ay (tam zamanlı): Yemek, su dışında içecek ve diş temizliği dışında tüm gün, günde 20–22 saat takılır. Dişeti lifleri ve kemik bu dönemde yeniden düzenlenir; en kritik aşamadır.
2. 6. aydan 1–2 yıla kadar (gece): Her gece uyurken takılır. Hekim dişlerin kararlılığına göre bu geçişi erkene ya da geçe alabilir.
3. Uzun vade (ömür boyu): Her gece ya da en az haftada 3–4 gece kullanım önerilir. Retainer bir gece takılmadığında sıkı geliyorsa dişler hareket etmeye başlamış demektir; bu, kullanımı artırmanız gerektiğinin işaretidir.

Sabit retainer, kopmadığı ve hijyen sorunu yaratmadığı sürece yıllarca yerinde kalabilir; çıkarılması için bir neden yoksa kaldırılmaz. Kullanım takvimi kişiye özeldir ve kontrollerde güncellenir; tedavi sonrası kontroller ilk yıl genellikle 3–6 ayda bir yapılır.

Diş teli çıktıktan sonra şeffaf plak takılmazsa ne olur?

Diş teli ya da şeffaf plak tedavisi bittikten sonra pekiştirme plağı kullanılmazsa dişler geri kaymaya başlar. Bu süreç genellikle şöyle ilerler:

• İlk haftalar: Değişim gözle görülmez, ancak dişeti lifleri dişleri çekmeye başlamıştır. Retainer birkaç gün takılmadığında sıkı gelmesi bunun işaretidir.
• İlk aylar: Dönük dişler kısmen döner, kapatılan aralıklar yeniden açılmaya başlar, alt ön dişlerde hafif binişme ortaya çıkar.
• 1–2 yıl: Ön dişlerde çapraşıklık belirginleşir; kapanış değişebilir. Bazı vakalarda dişler başlangıç durumuna yakın hale gelir.
• Uzun vade: Yaşla birlikte doğal olarak artan alt ön diş çapraşıklığı, pekiştirme olmadan daha belirgin yaşanır.

Geri kayma başladığında ne yapılabilir? Kayma küçükse ve retainer hâlâ oturuyorsa hekim retainerı yeniden tam zamanlı kullandırabilir. Retainer oturmuyorsa zorla takmayın; dişlere kontrolsüz kuvvet uygular. Bu durumda hekim, kısa bir şeffaf plak serisiyle dişleri yeniden hizalayıp yeni retainer yapabilir. Kayma ne kadar erken fark edilirse düzeltme o kadar kısa sürer. Tedavinin baştan tekrarlanması gereken ileri nüks vakaları da vardır; bunu önlemenin yolu pekiştirmeyi bırakmamaktır.

Retainer nasıl temizlenir ve saklanır?

• Hareketli şeffaf retainerı her sabah ve akşam soğuk suyla, yumuşak fırça ve az sıvı sabunla fırçalayın; sıcak su ve diş macunu kullanmayın.
• Haftada iki üç kez plak temizleme tabletinde 15–20 dakika bekletin; aylarca kullanılan retainer için bu, tedavi plaklarından daha önemlidir.
• Çıkardığınızda daima kutusuna koyun; peçeteye sarmayın.
• Sabit retainerı her gün diş ipi geçirici ya da arayüz fırçası ile temizleyin; diş taşı temizliğini aksatmayın.
• Isıdan, güneşten ve evcil hayvanlardan uzak tutun.

Temizlik ayrıntıları şeffaf plak nasıl temizlenir sayfasında.

Retainer ile ilgili sorunlar ve ne yapmalı?

• Retainer kayboldu veya kırıldı: Beklemeden kliniği arayın. Yeni retainer için ölçü alınması gerekir; aradaki birkaç günde dişler hafif hareket edebilir. Yedek retainer bulundurmak bu riski azaltır.
• Retainer sıkı geliyor: Birkaç gün takılmadıysa dişler hafif kaymıştır. Oturuyorsa birkaç gün tam zamanlı kullanın; oturmuyorsa zorlamayıp kliniğe gösterin.
• Sabit telin bir noktası ayrıldı: Dilde takılma ya da bir dişin hareket etmesi fark edilebilir. En kısa sürede kliniğe gidin; tel yeniden yapıştırılır.
• Retainer sarardı veya kokuyor: Temizleme tableti ve düzenli fırçalama ile giderilir; düzelmezse yenisi yapılır.
• Retainer çatladı: Küçük çatlakta kullanıma devam edip kliniğe haber verin; büyük kırıkta yenisi gerekir.

Pekiştirme ücrete dahil mi?

Pekiştirme plağının tedavi ücretine dahil olup olmadığı kliniğe ve kullanılan sisteme göre değişir; bazı sistemlerde ilk retainer seti planla birlikte gelir, bazılarında ayrıca üretilir. Yıllar içinde yıpranan retainerın yenilenmesi genellikle ayrıca ücretlendirilir. Bu bilgi tedavi başında yazılı olarak verilen ücret bilgilendirmesinde yer almalıdır; ücreti belirleyen etkenler şeffaf plak fiyatları sayfasında anlatılmıştır.

Özet: pekiştirmede dikkat edilecekler

1. Tedavi biter bitmez retainer kullanmaya başlayın; aradaki boşluk dişlerin kaymasına yol açar.
2. İlk 3–6 ay tam zamanlı, sonra her gece takın.
3. Uzun vadede kullanımı tamamen bırakmayın; dişler ömür boyu hareket eder.
4. Retainerın sıkı gelmesi erken uyarıdır; kullanımı artırın ve hekiminize bildirin.
5. Sabit retainerı düzenli kontrol ettirin ve diş ipini ihmal etmeyin.
6. Kayıp ve kırılmada beklemeyin.

Pekiştirme takvimi dişlerinizin başlangıç durumuna, yaşınıza ve tedavide yapılan hareketlere göre hekiminiz tarafından belirlenir. Aktif tedavinin nasıl ilerlediğini şeffaf plak tedavisi nasıl yapılır, sonucun nasıl korunduğunu şeffaf plak önce ve sonra sayfasında bulabilirsiniz.