Şeffaf Plak Sözlüğü: Tedavide Geçen Terimler ve Anlamları
Ataşman, IPR, chewie, retainer, ClinCheck, refinement: şeffaf plak tedavisinde duyacağınız 45 terimi kısa ve anlaşılır tanımlarla, ilgili rehber sayfalara bağlantılarla bir araya getirdik.
Kısa cevap
Şeffaf plak sözlüğü, tedavi sürecinde hekimden ya da plak üreticisinden duyabileceğiniz terimleri açıklar: ataşman (dişe yapıştırılan küçük kompozit çıkıntı), IPR (dişler arası milimetrik aşındırma), chewie (plağı oturtmaya yarayan silikon rulo), retainer (pekiştirme plağı), ClinCheck (Invisalign dijital planı) ve daha fazlası. Terimler alfabetik sıralanmıştır.
Kapsam45 terim, alfabetik
Konulartedavi, kapanış, cihaz, marka
Her terimtanım ve ilgili sayfa
Diljargon sade Türkçeyle açıklanır
Şeffaf plak terimleri neden önemli?
Şeffaf plak tedavisi boyunca 'ataşman', 'IPR', 'refinement' ya da 'ClinCheck' gibi sözcükler duyarsınız. Bu terimlerin çoğu İngilizce kökenlidir ve plak üreticilerinin yazılımlarından günlük klinik diline geçmiştir. Anlamlarını bilmek, dijital planınızı incelerken ve kontrol randevularında hekiminizle daha net konuşmanızı sağlar. Bu sözlük, tedavi adımlarında, kapanış sorunlarının adlandırılmasında ve pekiştirme döneminde karşılaşacağınız 45 terimi alfabetik sırayla açıklar. Her tanım 30–70 kelime uzunluğundadır; ayrıntı isteyen terimler için şeffaf plak tedavisi gibi ilgili rehber sayfaya bağlantı verilir.
Sözlük nasıl kullanılır?
Terimler baş harfe göre gruplanmıştır; Türkçe alfabeye göre 'Ç', 'İ' ve 'Ş' harfleri ayrı başlıklar altında yer alır. Aynı kavramın farklı adları (örneğin 'retainer' ve 'pekiştirme plağı', 'IPR' ve 'striptasyon') 'diğer adları' satırında belirtilir. Gece plağı ve beyazlatma plağı gibi şeffaf plakla sık karıştırılan apareyler de farklarıyla birlikte tanımlanmıştır. Tanımlar genel bilgi amaçlıdır; sizin tedavinizde hangi uygulamaların gerekeceği muayenede belirlenir. Soru biçimindeki yanıtlar için sıkça sorulan sorular sayfasına da bakabilirsiniz.
A
Açık kapanış (Open bite,Ön açık kapanış)
Açık kapanış, arka dişler kapandığında ön dişlerin birbirine değmemesi ve aralarında dikey bir boşluk kalmasıdır. Parmak emme, dil itme alışkanlığı ya da iskeletsel büyüme biçimi nedeniyle oluşabilir. Diş kaynaklı hafif açık kapanışlar şeffaf plakla ele alınabilir; iskeletsel kaynaklı olanlarda ek tedavi gerekebilir.
Ataşman, şeffaf plağın dişi daha iyi kavraması ve döndürme, uzatma gibi hareketleri uygulayabilmesi için diş yüzeyine yapıştırılan diş renginde küçük kompozit çıkıntıdır. Hangi dişlere konacağı dijital planda belirlenir, klinikte bir şablon yardımıyla yapıştırılır. Tedavi bitince mineye zarar vermeden sökülür ve diş parlatılır.
Beyazlatma plağı (Bleaching plağı,Ev tipi beyazlatma plağı)
Beyazlatma plağı, diş beyazlatma jelinin dişlerde tutulması için üretilen yumuşak ve esnek bir plaktır; dişleri hareket ettirmez. Şeffaf plak ile karıştırılmamalıdır: ortodontik şeffaf plak sert malzemeden, seri halinde ve her biri farklı diş konumuna göre üretilir. Bazı hastalar tedavi sonunda pekiştirme plağını beyazlatma için kullanıp kullanamayacağını hekimine sorar; bu karar hekime aittir.
Bite ramp (Isırma rampası,Precision bite ramp)
Bite ramp, derin kapanış vakalarında üst ön dişlerin iç yüzüne denk gelen plak bölgesine eklenen küçük çıkıntılardır. Alt ön dişler bu rampalara temas ederek arka dişlerin birbirinden ayrılmasını sağlar; böylece arka dişlerin uzaması ve ön dişlerin gömülmesi kolaylaşır. Dijital planda hekim tarafından eklenir.
Braket, sabit ortodontik tedavide (diş teli) her dişin yüzeyine yapıştırılan ve içinden ark telinin geçtiği küçük metal ya da seramik parçadır. Tel, braketler aracılığıyla dişlere kuvvet uygular. Şeffaf plak tedavisinde braket kullanılmaz; bunun yerine plak ve gerekirse ataşmanlar kuvveti iletir. İki yöntemin karşılaştırması ilgili sayfada anlatılmıştır.
Bruksizm, genellikle uykuda dişlerin bilinçsizce sıkılması ya da gıcırdatılmasıdır. Diş aşınmasına ve çene eklemi şikayetlerine yol açabilir. Bruksizmi olan hastalarda şeffaf plaklar daha hızlı aşınabilir; bu durum hekime bildirilmelidir. Bruksizm için kullanılan gece plağı, dişleri hareket ettirmeyen koruyucu bir apareydir ve şeffaf plaktan farklıdır.
Button (Buton,Elastik butonu)
Button, dişe yapıştırılan ve elastik (lastik) takılmasına olanak veren küçük metal ya da kompozit düğmedir. Şeffaf plak tedavisinde çene ilişkisini düzeltmek için elastik gerektiğinde kullanılır; plağa açılan kesik (precision cut) ya da plak kenarının dışında kalan button üzerinden elastik bağlanır. Tedavi bitince sökülür.
Chewie, şeffaf plak takıldıktan sonra birkaç dakika ısırılan küçük, yumuşak silikon rulodur. Isırma hareketi plağın dişlere tam oturmasını sağlar ve diş ile plak arasındaki boşlukları kapatmaya yardımcı olur. Özellikle yeni plağa geçildiği günlerde ve plak oturmadığında kullanılması önerilir. Hekim ya da üretici tarafından verilir.
ClinCheck, Invisalign sisteminde hekimin dişlerin başlangıçtan hedef konuma kadar hareketini üç boyutlu olarak planladığı yazılımdır. Plan; plak sayısını, ataşman konumlarını, IPR miktarlarını ve hareket sırasını içerir. Hekim planı değiştirebilir ve onaylar. Hastaya ekranda gösterilen animasyon bir tahmindir; gerçek sonuç tedavi sırasında kontrollerle izlenir.
Çapraşıklık, çenede dişlerin düzgün sıralanması için yeterli yer olmaması sonucu dişlerin üst üste binmesi, dönmesi ya da sıradan çıkmasıdır. En sık görülen ortodontik sorunlardan biridir. Hafif ve orta düzey çapraşıklık şeffaf plakla, gerekirse IPR ile yer kazanılarak ele alınabilir; ileri çapraşıklıkta diş çekimi ya da diş teli gerekebilir.
Çapraz kapanış, bir ya da daha fazla üst dişin kapanışta alt dişlerin dışında değil içinde kalmasıdır; ön ya da yan bölgede görülebilir. Diş kaynaklı tek diş çapraz kapanışları şeffaf plakla düzeltilebilir. Çene darlığından kaynaklanan yan çapraz kapanışlarda, özellikle yetişkinlerde, genişletme apareyi ya da cerrahi destek gerekebilir.
Derin kapanış, üst ön dişlerin alt ön dişleri dikey yönde normalden fazla örtmesidir; ileri durumlarda alt dişler üst damağa temas edebilir. Şeffaf plakla ön dişlerin gömülmesi ve arka dişlerin uzatılması planlanabilir; bite ramp bu amaçla kullanılır. Düzeltme derecesi vakaya göre muayenede değerlendirilir.
Diastema, iki diş arasında boşluk bulunmasıdır; en sık üst orta kesici dişler arasında görülür. Dudak bağının (frenulum) kalın olması, küçük dişler, eksik diş ya da alışkanlıklar nedeniyle oluşabilir. Şeffaf plak diastema kapatmada sık kullanılan bir yöntemdir; kapatılan boşluğun yeniden açılmaması için pekiştirme önemlidir.
Dijital tarama (Ağız içi tarama,3D tarama,Dijital ölçü)
Dijital tarama, ağız içi tarayıcı adı verilen küçük bir kamera ile dişlerin ve diş etlerinin üç boyutlu dijital modelinin oluşturulmasıdır. Klasik ölçü macununa gerek kalmaz. Elde edilen model, şeffaf plak planlama yazılımına aktarılır ve plak üretiminin temelini oluşturur. iTero, bu tarayıcıların yaygın kullanılan bir örneğidir.
Elastik, üst ve alt çene arasında takılan küçük ortodontik lastiktir; çene ilişkisini ve kapanışı düzeltmek için kuvvet uygular. Şeffaf plak tedavisinde plağa açılan kesiklere (precision cut) ya da dişe yapıştırılan button'lara takılır. Hekimin söylediği süre boyunca, genellikle plakla birlikte gün boyu kullanılır ve her gün yenilenir.
Essix plağı, ortodontik tedavi sonrası dişleri yerinde tutmak için diş modeli üzerinde vakumla şekillendirilen şeffaf pekiştirme plağıdır. Görünümü şeffaf plağa benzer, ancak dişleri hareket ettirmez. Genellikle geceleri takılır, zamanla aşındığından belirli aralıklarla yenilenir. Hawley plağı ve lingual retainer diğer pekiştirme seçenekleridir.
Fırlak diş, üst ön dişlerin öne doğru eğik olması ve alt dişlerin önünde yatay mesafenin (overjet) artmasıdır. Diş kaynaklı olabileceği gibi alt çenenin geride olmasından da kaynaklanabilir. Diş kaynaklı hafif ve orta vakalarda şeffaf plak kullanılabilir; iskeletsel vakalarda büyüme döneminde çene yönlendirme, yetişkinde cerrahi gerekebilir.
Gece plağı (Bruksizm plağı,Okluzal splint,Koruyucu plak)
Gece plağı, diş sıkma ve gıcırdatma (bruksizm) nedeniyle dişleri aşınmadan korumak için geceleri takılan sert ya da yumuşak apareydir. Dişleri hareket ettirmez ve şeffaf plak değildir. Şeffaf plak kullanan bruksizm hastaları gece plağını plakla birlikte takamaz; bu durumda hekim plak aşınmasını izler ve gerekirse çözüm önerir.
Hawley plağı, damağa oturan akrilik bir gövde ve ön dişlerin önünden geçen ince bir telden oluşan çıkarılabilir pekiştirme apareyidir. Ortodontik tedavi sonrası dişleri yerinde tutmak için kullanılır; dayanıklıdır ve küçük ayarlamalara izin verir. Şeffaf essix plağına göre daha görünürdür. Hangi pekiştirme türünün uygun olduğu hekim tarafından belirlenir.
Invisalign, Align Technology tarafından üretilen ve dünyada en uzun süredir kullanılan şeffaf plak sistemlerinden biridir. SmartTrack plak malzemesi, ClinCheck planlama yazılımı ve iTero tarayıcı ile entegre çalışır. Diğer sistemler gibi ortodonti uzmanının planladığı seri plaklarla dişleri hareket ettirir; tedavi başarısı vaka seçimi ve hasta uyumuna bağlıdır.
IPR (interproksimal redüksiyon), dişler arasında yer kazanmak için mine yüzeyinden çok ince bir tabakanın (genellikle 0,2–0,5 mm) ince zımpara şeritleri ya da frezle alınmasıdır. Mine kalınlığı içinde kalır ve dikkatli uygulandığında dişe zarar vermediği kabul edilir. Gerekip gerekmediği ve miktarı dijital planda belirlenir; her vakada yapılmaz.
İskeletsel uyumsuzluk, kapanış sorununun dişlerden değil üst ve alt çene kemiklerinin boyut ya da konum farkından kaynaklanmasıdır; örneğin alt çenenin belirgin geride ya da önde olması. Şeffaf plak çene kemiğini değiştirmez; bu vakalarda büyüme döneminde çene yönlendirme, yetişkinde ortognatik cerrahi ile kombine tedavi gerekebilir.
iTero, Align Technology tarafından üretilen ve şeffaf plak planlamasında yaygın kullanılan ağız içi dijital tarayıcıdır. Dişlerin üç boyutlu modelini dakikalar içinde oluşturur; ölçü macunu gerektirmez. Tarama, Invisalign ve diğer bazı sistemlerin planlama yazılımına aktarılabilir. Tedavi ilerlemesini önceki taramalarla karşılaştırma özelliği de bulunur.
Karma dişlenme, ağızda süt dişleri ile daimi dişlerin birlikte bulunduğu, yaklaşık 6–12 yaş arasındaki dönemdir. Bu dönemde bazı şeffaf plak sistemleri çocuklara özel seriler sunar; plaklar düşen süt dişlerine ve süren daimi dişlere uyum sağlayacak biçimde tasarlanır. Erken tedavi gerekip gerekmediği ortodontik muayenede belirlenir.
Kontrol randevusu (Takip randevusu,Kontrol seansı)
Kontrol randevusu, şeffaf plak tedavisi sırasında hekimin dişlerin dijital plana uygun ilerleyip ilerlemediğini, plak oturumunu ve ataşmanları değerlendirdiği, sonraki plakları teslim ettiği görüşmedir. Genellikle 6–10 haftada bir yapılır; diş teline göre daha seyrektir. Sıklık vakaya ve hekimin planına göre değişir.
Lingual retainer, ortodontik tedavi sonrası ön dişlerin iç (dil tarafı) yüzeyine yapıştırılan ince teldir. Dışarıdan görünmez ve çıkarılmadığı için hasta uyumuna bağlı değildir; dişlerin eski yerine kaymasını önler. Diş ipi kullanımını zorlaştırabilir ve kırılırsa hemen hekime başvurulmalıdır. Genellikle şeffaf pekiştirme plağı ile birlikte kullanılır.
Mandibular ilerletme, büyümesi devam eden gençlerde geride konumlanmış alt çeneyi öne yönlendirmeyi amaçlayan uygulamadır. Bazı şeffaf plak sistemlerinde plaklara eklenen kanat benzeri parçalar bu işlevi görür ve diş düzeltmeyle çene yönlendirme aynı anda yapılır. Yalnızca büyüme dönemindeki hastalarda ve uygun vakalarda kullanılır.
Nüks, ortodontik tedaviyle düzeltilen dişlerin zamanla eski konumlarına doğru geri kaymasıdır. Dişleri çevreleyen lifler ve kemiğin yeniden şekillenmesi zaman aldığından, pekiştirme plağı kullanılmadığında sık görülür. Diş teli sonrası nüks, şeffaf plağın en sık uygulandığı durumlardan biridir. Pekiştirme ömür boyu sürdürülür.
Ortodontist, diş hekimliği fakültesinden sonra ortodonti alanında uzmanlık eğitimini tamamlamış, diş ve çene düzensizliklerinin tanı ve tedavisinde uzmanlaşmış diş hekimidir. Türkiye'de 'Uzman Dt.' ya da 'Dr. Dt.' unvanıyla anılır. Şeffaf plak tedavisinin planlanması ve takibi, Türk Ortodonti Derneği ve AAO tarafından hekim gözetiminde yapılması önerilen bir süreçtir.
Overbite, kapanışta üst ön dişlerin alt ön dişleri dikey yönde ne kadar örttüğünü ifade eder; normal değeri birkaç milimetredir. Örtme fazlaysa derin kapanış, hiç yoksa ya da negatifse açık kapanış söz konusudur. Şeffaf plak planlamasında overbite miktarı ölçülür ve hedef değer dijital planda belirlenir.
Overjet, kapanışta üst ön dişlerin alt ön dişlerin ne kadar önünde olduğunu gösteren yatay mesafedir; normal değeri yaklaşık 2–3 milimetredir. Fazla overjet 'fırlak diş' görünümüne, negatif overjet ön çapraz kapanışa karşılık gelir. Şeffaf plak planlamasında overjet ölçülür ve diş ya da çene kaynaklı olup olmadığı değerlendirilir.
Pekiştirme, aktif ortodontik tedavi bittikten sonra dişlerin yeni konumlarında kalmasını sağlamak için retainer (pekiştirme apareyi) kullanılan dönemdir. Çıkarılabilir şeffaf plak, Hawley plağı ya da sabit lingual tel kullanılabilir. Genel kabul; ilk aylarda gün boyu, sonrasında ömür boyu geceleri kullanımdır. Pekiştirme yapılmazsa nüks görülebilir.
Precision cut, şeffaf plağın kenarına elastik takılabilmesi için fabrikada açılan küçük kanca ya da çentik biçimli kesiktir. Çene ilişkisini düzeltmek için elastik planlanan vakalarda kullanılır; dişe button yapıştırılmasına gerek kalmadan elastik doğrudan plağa takılır. Konumu ve biçimi dijital planda hekim tarafından belirlenir.
Refinement, ilk plak serisi bittiğinde dişlerin hedef konuma tam ulaşmadığı durumlarda yeni bir dijital tarama alınarak hazırlanan ek plak setidir. Takma süresindeki eksikler, plak oturum sorunları ya da öngörülemeyen diş hareketleri nedeniyle gerekebilir. Birçok tedavide bir ya da daha fazla ek set planlanması olağandır ve tedavinin parçası sayılır.
Retainer, ortodontik tedavi sonrasında dişleri yeni konumlarında tutmak için kullanılan apareydir. Çıkarılabilir türleri şeffaf essix plağı ve Hawley plağı, sabit türü lingual retainer teldir. Şeffaf retainer görünüm olarak şeffaf plağa benzer, ancak dişleri hareket ettirmez. Kullanım süresi hekim tarafından belirlenir; genel kabul ömür boyu gece kullanımıdır.
Sefalometrik film (Sefalometri,Lateral sefalometrik röntgen,Yan kafa filmi)
Sefalometrik film, kafatası ve çenelerin yandan çekilen standart röntgenidir. Ortodontist bu film üzerinde çenelerin birbirine ve kafa tabanına göre konumunu, dişlerin eğimini ve büyüme yönünü ölçer. Kapanış sorununun diş ya da iskelet kaynaklı olduğunu ayırt etmede kullanılır; şeffaf plak planlamasında gerektiğinde panoramik filmle birlikte istenir.
SmartTrack, Invisalign plaklarında kullanılan çok katmanlı termoplastik malzemenin adıdır. Daha esnek yapısıyla dişlere hafif ve sürekli kuvvet uygulamayı ve plağın dişlere daha iyi oturmasını amaçlar. Malzeme adları markaya özeldir; malzeme farkı klinik sonuçta tek başına belirleyici değildir, planlama ve hasta uyumu daha önemlidir.
Şeffaf plak (Clear aligner,Şeffaf diş teli,Aligner,Görünmez diş teli)
Şeffaf plak, dişleri kademeli olarak hareket ettirmek için kişiye özel üretilen, ince ve saydam plastik apareylerin genel adıdır. Dijital taramaya göre bir dizi plak hazırlanır; her plak dişleri bir adım ilerletir. Çıkarılabilir olduğundan yemek ve fırçalamada çıkarılır, günde 20–22 saat takılır. Kliniğimizde şeffaf plak tedavisi Invisalign sistemiyle uygulanır.
Trim line, şeffaf plağın diş eti kenarında nerede bittiğini belirleyen kesim hattıdır. Bazı sistemler plağı diş eti sınırını izleyen dalgalı hatla, bazıları diş eti üzerine birkaç milimetre uzanan düz hatla keser. Kesim hattı plağın tutuculuğunu, görünürlüğünü ve diş eti konforunu etkiler; markalar arasındaki somut farklardan biridir.
Uyum göstergesi (Compliance indicator,Takma süresi göstergesi)
Uyum göstergesi, özellikle gençler için üretilen bazı şeffaf plak serilerinde plağın üzerinde bulunan ve ağızda kaldığı süreye göre rengi solan küçük bir işarettir. Hekim ve aile, plağın yeterince takılıp takılmadığını bu işaretten izleyebilir. Günlük 20–22 saat takma hedefinin tutturulmasına yardımcı olur; her sistemde bulunmaz.
Hastaların “Şeffaf Plak Sözlüğü: Tedavide Geçen Terimler ve Anlamları” konusunda en çok sorduğu ve aradığı ifadeler:
şeffaf plak sözlüğü
ataşman nedir
ipr nedir
chewie nedir
retainer nedir
clincheck nedir
ortodonti terimleri
ataşman nedir ankara
ataşman nedir çankaya
ipr nedir ankara
ipr nedir çankaya
oran diş polikliniği
Ankara'da Invisalign ile ortodonti: bilgi ve muayene
Şeffaf Plak Sözlüğü: Tedavide Geçen Terimler ve Anlamları hakkında kişisel değerlendirme için Funda Sarıkaya Ağız ve Diş Sağlığı Polikliniği'nde muayene randevusu alabilirsiniz.
Poliklinik Ankara'nın Çankaya ilçesinde, Oran Mahallesi'nde Park Oran Ofis içindedir; Panora AVM'nin yanında, One Tower AVM'nin karşısındadır.
Invisalign ile ortodonti, Invisalign şeffaf plak tedavisi, iTero ile dijital ağız içi tarama ve genel ağız ve diş sağlığı hizmetleri verilir.
Poliklinik
Funda Sarıkaya Ağız ve Diş Sağlığı Polikliniği
Adres
Park Oran Ofis, Dükkan No: 70, Kudüs Cd., Oran Mah., Çankaya / Ankara
Konum
Panora AVM yanı, One Tower AVM karşısı
Hizmet bölgesi
Oran, Çankaya ve Ankara genelinden hastalar
Çalışma saatleri
Pazartesi–Cumartesi 09:00–20:00
Telefon
0312 911 60 36
Hizmet dilleri
Türkçe, İngilizce, Almanca, Rusça
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; muayene ve tanının yerini tutmaz.
