Ortodonti nedir? Ortodonti, diş hekimliğinin dişlerin dizilişini, alt ve üst çenenin birbirine kapanışını ve büyüme çağındaki çocuklarda çenelerin gelişimini değerlendiren ve düzelten uzmanlık dalıdır. Kelime, Yunanca düz anlamına gelen ortho ve diş anlamına gelen odontos sözcüklerinden gelir; yani ortodonti ne demek sorusunun kısa yanıtı dişleri düzeltme bilimidir. Bu alanda uzmanlık eğitimi almış diş hekimine ortodontist denir.
Ortodonti yalnızca güzel bir gülüş için yapılmaz. Düzgün dizilmiş dişler daha kolay temizlenir, çiğneme kuvvetleri dişlere daha dengeli dağılır ve bazı kapanış bozukluklarında görülen aşınma, diş eti zorlanması gibi sorunların önüne geçilebilir. Bu rehberde ortodontinin ne yaptığını, ortodontistin kim olduğunu, hangi sorunların ve hangi yöntemlerin bu alana girdiğini ve ne zaman muayeneye gitmeniz gerektiğini sırasıyla bulacaksınız. Konunun daha bilgilendirici bir özeti için Ortodonti nedir blog yazımıza da göz atabilirsiniz.
Ortodonti ne yapar?
Ortodonti, dişlere ve çenelere kontrollü, hafif ve sürekli kuvvetler uygulayarak onların konumunu değiştirir. Diş, çene kemiği içinde ince bir bağ dokusu (periodontal ligament) ile tutunur. Dişe yön verilmiş bir kuvvet uygulandığında, dişin gittiği taraftaki kemik yavaşça yeniden şekillenir, arkasında kalan boşlukta ise yeni kemik oluşur. Dişlerin hareket edebilmesinin temeli bu biyolojik süreçtir; bu nedenle ortodontik tedavi zaman alır ve acele edilmez.
Ortodontinin başlıca görevleri şöyle özetlenebilir:
- Dişleri hizalamak: Çapraşık, dönmüş veya ayrık dişleri doğru konuma getirmek.
- Kapanışı düzeltmek: Alt ve üst dişlerin birbirine doğru oturmasını sağlamak; derin, açık veya çapraz kapanışı düzeltmek.
- Çene gelişimini yönlendirmek: Büyüme çağındaki çocuklarda dar üst çene veya çene geriliği gibi sorunlarda gelişimi uygun yöne yönlendirmek.
- Diğer tedavilere zemin hazırlamak: İmplant, köprü veya diş eti tedavisi öncesinde dişleri uygun konuma getirmek.
- Sonucu korumak: Tedavi sonrası pekiştirme (retainer) ile dişlerin eski yerine dönmesini engellemek.
Ortodontist kimdir, diş hekiminden farkı nedir?
Ortodontist, diş hekimliği fakültesini bitirdikten sonra ortodonti alanında ayrıca uzmanlık eğitimi almış diş hekimidir. Türkiye'de bu eğitime genellikle Diş Hekimliğinde Uzmanlık Sınavı (DUS) ile girilir ve uzmanlık programı üniversite ya da eğitim hastanelerinde birkaç yıl sürer. Bu süre boyunca hekim; yüz ve çene büyümesi, diş hareketinin biyolojisi, sefalometrik analiz (yan kafa röntgeni üzerinden yapılan ölçümler), tedavi planlama ve farklı ortodontik yöntemler üzerine yoğun klinik eğitim alır.
Genel diş hekimi dolgu, kanal tedavisi, diş eti temizliği ve protez gibi pek çok alanda çalışır; ortodonti ise bunlardan ayrı bir uzmanlık dalıdır. Ortodonti uzmanları, unvanlarında genellikle Uzm. Dt. veya akademik unvanla belirtilir. Bir hekimin ortodonti uzmanı olup olmadığını kliniğe sorabilir, uzmanlık belgesini öğrenebilirsiniz. İki meslek arasındaki farkı daha ayrıntılı anlattığımız Ortodontist ile diş hekimi arasındaki fark yazısı bu konuda yol gösterici olabilir.
Ortodonti hangi sorunları tedavi eder?
Ortodontik sorunların tıbbi adı malokluzyondur (dişlerin ve çenelerin uyumsuz kapanışı). En sık karşılaşılanlar şunlardır:
- Çapraşıklık: Dişlerin sığmayıp üst üste binmesi. Ayrıntılar için çapraşık dişler sayfasına bakabilirsiniz.
- Ayrık dişler: Dişler arasında boşluk bulunması, özellikle ön dişlerde.
- Derin kapanış: Üst ön dişlerin alt ön dişleri fazla örtmesi.
- Açık kapanış: Dişler kapandığında ön dişlerin birbirine değmemesi.
- Çapraz kapanış: Bir veya birkaç üst dişin alt dişlerin içinde kalması.
- Fırlak dişler: Üst ön dişlerin öne doğru çıkık olması.
- Çene geriliği veya ileriliği: Alt ya da üst çenenin diğerine göre geride veya önde konumlanması.
- Orta hat kayması ve eksik dişler: Gülüş çizgisinin kayması veya eksik diş boşluklarının diğer dişleri etkilemesi.
Bu sorunlar çoğu zaman tek başına değil birlikte görülür. Önemli olan, sorunun yalnızca dişlerden mi yoksa çene kemiklerinin konumundan mı kaynaklandığının ayırt edilmesidir. Bu ayrım için sınıflandırmaya kapanış sınıfları sayfamızda değindik.
Ortodontide hangi tedavi yöntemleri kullanılır?
Ortodontik tedavide tek bir yöntem yoktur; sorun, yaş ve hastanın beklentisine göre farklı araçlar kullanılır. Tüm seçenekleri bir arada görmek için ortodontik tedaviler sayfamıza bakabilirsiniz. Başlıca yöntemler:
- Metal diş teli: Dişlere yapıştırılan braketler ve bunları birleştiren telden oluşur. Geniş bir vaka yelpazesinde kullanılır. Ayrıntılar diş teli tedavisi sayfasında.
- Seramik diş teli: Diş rengine yakın braketlerle daha az dikkat çeken bir görünüm sunar.
- Lingual diş teli: Braketler dişlerin iç (dil) yüzeyine yapıştırılır, dışarıdan görünmez.
- Şeffaf plak: Dişlere özel üretilen, sırayla değiştirilen şeffaf plaklarla dişler kademeli olarak hareket ettirilir. Klinikte Invisalign sistemi uygulanır. Genel bilgi için şeffaf plak nedir sayfasına bakabilirsiniz.
- Çene genişletme ve fonksiyonel apareyler: Büyüme çağındaki çocuklarda dar üst çeneyi genişletmek veya çene gelişimini yönlendirmek için kullanılır. Bkz. ortodontik apareyler.
- Ortognatik cerrahi ile birlikte ortodonti: Büyümesi tamamlanmış yetişkinlerde iskeletsel farklar belirginse ortodonti, çene cerrahisiyle birlikte planlanabilir.
Diş teli ile şeffaf plak arasında kararsız kalanlar için şeffaf plak mı diş teli mi karşılaştırması faydalı olabilir. Hangi yöntemin uygun olduğu ise ancak muayene ve kayıtlar sonrasında netleşir.
Ortodontiste ne zaman gidilmeli?
Çocuklarda ilk ortodonti muayenesinin 7 yaş civarında yapılması önerilir. Bu yaşta süt dişleri ile kalıcı dişler bir aradadır ve çene gelişimindeki bazı sorunlar erken fark edilebilir. Bu, her çocuğa 7 yaşında tedavi başlanacağı anlamına gelmez; çoğu çocukta yalnızca takip yeterlidir. Konuyu çocuklarda ilk ortodonti muayenesi yazımızda ve erken ortodontik tedavi sayfasında ayrıntılandırdık.
Yaş fark etmeksizin aşağıdaki durumlarda bir ortodonti uzmanına danışmanız yararlı olur:
- Dişlerinizde belirgin çapraşıklık, ayrıklık veya öne çıkıklık varsa,
- Isırırken ön dişleriniz birbirine değmiyor ya da dişleriniz çapraz kapanıyorsa,
- Çiğnerken zorlanıyor, yanağınızı veya damağınızı ısırıyorsanız,
- Çocuğunuz ağızdan nefes alıyor, parmak emiyor veya dilini dişlerin arasına itiyorsa,
- Süt dişleri erken kaybedildiyse ya da kalıcı dişler sürmekte gecikiyorsa,
- Daha önce ortodontik tedavi gördüyseniz ve dişleriniz yeniden kaymaya başladıysa.
Yetişkinler için üst yaş sınırı yoktur; belirleyici olan diş eti ve kemik sağlığıdır. Bu konuda yetişkinlerde Invisalign sayfası fikir verebilir.
Ortodonti muayenesinde neler yapılır?
İlk muayenede ortodontist yüzünüzü, gülüşünüzü, dişlerinizi ve çene kapanışınızı inceler; şikâyetlerinizi ve beklentilerinizi dinler. Gerekirse panoramik ve yan kafa (sefalometrik) röntgen, ağız içi ve yüz fotoğrafları ile dijital ağız taraması gibi kayıtlar alınır. Bu kayıtlar üzerinden tanı konur, tedavi seçenekleri, tahmini süre ve olası sınırlamalar konuşulur. Muayeneye hazırlıklı gitmek için ortodonti muayenesi soru listesi sayfamızı kullanabilirsiniz.
Ortodontik tedavi ne kadar sürer ve sonrası nasıl?
Tedavi süresi sorunun türüne, yaşa, kullanılan yönteme ve hastanın uyumuna göre değişir. Hafif vakalarda birkaç ay yeterli olabilirken, kapsamlı kapanış düzeltmelerinde süre genellikle bir ila iki yıl arasında değişir; bazı vakalarda daha uzun sürebilir. Kontrol randevuları çoğu tedavide birkaç haftada bir yapılır.
Aktif tedavi bittiğinde iş bitmez. Dişler bir süre eski konumlarına dönme eğilimi gösterdiği için pekiştirme dönemi başlar. Sabit (dişlerin arkasına yapıştırılan ince tel) veya hareketli pekiştirme plakları kullanılır; çoğu hekim hareketli plakların uzun süre, genellikle geceleri takılmasını önerir. Ayrıntılar için pekiştirme (retainer) sayfasına bakabilirsiniz.
Ortodontik tedavide nelere dikkat etmek gerekir?
Tedavinin başarısında hekim kadar hastanın da payı vardır. Ağız hijyenine özen göstermek, kontrollere düzenli gitmek, hekimin önerdiği apareyleri veya plakları belirtilen süre kullanmak ve bir sorun olduğunda kliniğe haber vermek sonucun kalıcı olmasına yardım eder. Tedavi sırasında hafif hassasiyet, özellikle yeni tel ayarı veya yeni plak sonrası ilk birkaç gün sık görülür ve genellikle kendiliğinden geçer.
Ankara'da ortodonti muayenesi düşünüyorsanız, Funda Sarıkaya Ağız ve Diş Sağlığı Polikliniği'nde ortodonti uzmanı Uzm. Dt. Funda Pekyılmaz Sarıkaya değerlendirme yapmaktadır. Klinik, Çankaya Oran'da Park Oran Ofis'te, Panora AVM'nin yanında yer alır ve Pazartesi–Cumartesi 09:00–20:00 saatleri arasında hizmet verir. Randevu ve bilgi için 0312 911 60 36 numarasından telefon veya WhatsApp ile ulaşabilirsiniz. Muayenede Türkçe, İngilizce, Almanca ve Rusça hizmet verilmektedir.