Kısa cevap: Ortodontist, diş hekimliği eğitiminden sonra ayrıca ortodonti uzmanlık eğitimi almış diş hekimidir. Türkiye'de diş hekimliği fakültesi 5 yıl sürer; ortodonti uzmanlığı DUS ile girilen 4 yıllık bir eğitimdir. Diş hekimi genel ağız sağlığıyla (dolgu, çekim, kaplama, koruyucu bakım) ilgilenir; ortodontist ise dişlerin ve çenelerin konumunu ve kapanışı düzenler.
Ortodontist ile diş hekimi arasındaki fark kısaca şudur: Her ortodontist bir diş hekimidir, ancak her diş hekimi ortodontist değildir. Ortodontist, diş hekimliği eğitimini tamamladıktan sonra yıllar süren ayrı bir uzmanlık eğitimi alarak dişlerin ve çenelerin konumu, kapanış bozuklukları ve bunların tedavisi üzerine yoğunlaşmış hekimdir. Diş hekimi ise ağzın genel sağlığından sorumludur: muayene, dolgu, diş çekimi, kaplama ve koruyucu uygulamalar gibi. Bu yazıda iki meslek arasındaki eğitim farkını, hangi durumda kime başvurmanız gerektiğini ve ortodontiste ne zaman gitmeniz gerektiğini anlatıyoruz.
Diş hekimi ne yapar?
Diş hekimi, ağız ve diş sağlığınızın genel takibini yapan hekimdir. Düzenli muayenelerde sizi ilk gören ve çoğu sorunun ilk adresi olan kişidir. Başlıca uğraş alanları şunlardır:
- Çürüklerin tespiti ve dolgu tedavisi,
- Diş çekimi ve basit ağız içi cerrahi işlemler,
- Kaplama, köprü ve protezler,
- Diş taşı temizliği ve dişeti bakımı,
- Koruyucu uygulamalar: flor, fissür örtücü ve ağız hijyeni eğitimi.
Diş hekimi kapanışınızdaki bir sorunu fark edebilir ve sizi bir ortodontiste yönlendirebilir. Ancak kapsamlı ortodontik tanı ve tedavi, uzmanlık eğitimi gerektiren ayrı bir alandır.
Ortodontist ne yapar?
Ortodontist; dişlerin dizilimi, çenelerin birbirine göre konumu ve alt-üst dişlerin birbirine oturma biçimi (kapanış) ile ilgilenir. Bu sorunların tanısını koyar ve tedavisini planlar. Uğraş alanına giren başlıca durumlar şunlardır:
- Dişlerde çapraşıklık ve aralıklar,
- Fırlak dişler ve ön dişlerde aşırı eğim,
- Açık, derin ve çapraz kapanış gibi kapanış bozuklukları,
- Alt çenenin önde ya da geride olması,
- Çocuklarda çene gelişiminin yönlendirilmesi ve yer tutucular,
- Çene cerrahisi gerektiren vakalarda cerrahi öncesi ve sonrası ortodonti.
Ortodontist bu amaçla diş teli, şeffaf plak tedavisi, çene genişletme apareyleri ve fonksiyonel apareyler gibi araçları kullanır. Tedavi sonunda dişlerin yerinde kalması için pekiştirme aşamasını da planlar.
Ortodontist olmak için kaç yıl eğitim gerekir?
Türkiye'de
Türkiye'de diş hekimi olmak için diş hekimliği fakültesinde 5 yıllık lisans eğitimi tamamlanır. Ortodontist olmak isteyen diş hekimi, ardından Diş Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı'na (DUS) girer. Sınavda başarılı olursa bir diş hekimliği fakültesinin ortodonti anabilim dalında uzmanlık eğitimine başlar. Bu eğitimin süresi, 1219 sayılı Kanun'a bağlı çizelgede 4 yıl olarak belirlenmiştir. Eğitim sonunda bir uzmanlık tezi hazırlanır ve sınavı başarıyla tamamlayan hekim ortodonti uzmanı unvanını alır.
Yani bir ortodonti uzmanı, toplamda en az 9 yıllık bir eğitim sürecinden geçer. Uzmanlık eğitimi boyunca diş ve çene büyümesi, diş hareketinin biyolojisi, röntgen değerlendirmesi, tedavi planlaması ve farklı tedavi yöntemleri üzerine yoğun klinik ve kuramsal eğitim alınır.
ABD'de
Amerikan Ortodontistler Birliği'ne (AAO) göre ABD'de ortodontistler diş hekimliği okulundan sonra 24–36 ay süren ek bir uzmanlık eğitimi alır. Akredite programlar, yalnızca diş ve çene hareketine odaklanan yaklaşık 3.700 saatlik bir eğitim içerir. Ülkeler arasında süre ve yapı farklı olsa da ortak nokta aynıdır: Ortodontist, genel diş hekimliğinin üzerine bu alanda ayrıca yetişmiş bir uzmandır.
Hangi durumlarda ortodontiste gitmelisiniz?
AAO, özellikle çocuklarda ebeveynlerin dikkat etmesi gereken bazı işaretler sıralar. Bu işaretler yetişkinlerde de bir değerlendirme için iyi bir başlangıç noktasıdır:
- Süt dişlerinin çok erken ya da çok geç düşmesi,
- Çiğneme veya ısırmada güçlük,
- Ağızdan nefes alma,
- Çenenin ağız açıp kaparken kayması ya da tıklama sesi çıkarması,
- Konuşma güçlüğü,
- Yanağı ya da damağı sık sık ısırma,
- Yüzde asimetri, örneğin çenenin bir tarafa kayık görünmesi,
- Diş sıkma veya gıcırdatma.
Bunlara ek olarak dişlerinizin çapraşık olması, ön dişler arasında aralık bulunması ya da dişlerinizin birbirine düzgün oturmadığını hissetmeniz de bir ortodonti muayenesi için yeterli nedendir. Belirtilerin bir sorun olup olmadığı muayenede değerlendirilir; her işaret tedavi gerektiği anlamına gelmez.
Ortodontiste gitmek için sevk gerekir mi?
AAO, ebeveynlerin bir ortodontiste gitmek için diş hekiminin yönlendirmesini beklemek zorunda olmadığını vurgular. Genel muayenede kapanış ayrıntılı değerlendirilmediyse bir sorun gözden kaçabilir.
Türkiye'de de özel kliniklerde ortodonti uzmanına doğrudan başvurabilirsiniz; önce bir diş hekimine gitmeniz gerekmez. Ortodontik muayene sırasında çürük ya da dişeti sorunu fark edilirse, bunların ortodonti tedavisinden önce ele alınması için genel diş hekiminizle birlikte çalışılır.
Diş hekimi ile ortodontist birlikte nasıl çalışır?
İyi bir ağız sağlığı çoğu zaman bir ekip işidir. Ortodonti tedavisi sürerken de düzenli diş hekimi kontrollerinizi aksatmamanız gerekir. Tipik bir iş bölümü şöyledir:
- Tedavi öncesinde: Çürükler, dişeti iltihabı ve diş taşları diş hekimi tarafından tedavi edilir.
- Tedavi sırasında: Ortodontist dişlerin hareketini yönetir; diş hekimi temizlik ve koruyucu bakımı sürdürür.
- Çok disiplinli vakalarda: Eksik diş, implant, kaplama veya çene cerrahisi gereken durumlarda ortodontist, protez uzmanı, cerrah ve diğer uzmanlarla birlikte plan yapar.
- Tedavi sonrasında: Pekiştirme plağının kullanımı ortodontistle, genel ağız sağlığı ise diş hekiminizle takip edilir.
Ortodonti muayenesinde neler yapılır?
İlk ortodonti muayenesi, genel diş muayenesinden biraz farklıdır. Odak noktası çürükler değil, dişlerin ve çenelerin birbirine göre ilişkisidir. Muayene genellikle şu adımlarla ilerler:
- Görüşme: Şikâyetleriniz, beklentileriniz, varsa alışkanlıklarınız ve daha önceki tedavileriniz konuşulur.
- Ağız içi ve yüz incelemesi: Dişlerin dizilimi, kapanış, dudak ve yüz profili, çenenin hareketleri ve çene eklemi değerlendirilir.
- Röntgen: Gerekli görülürse panoramik röntgen ve yandan çekilen sefalometrik röntgen istenir.
- Kayıtlar: Ağız içi ve yüz fotoğrafları ile dijital tarama veya ölçü alınabilir.
- Bilgilendirme: Bir sorun olup olmadığı, varsa seçenekler, yaklaşık süre ve tedavinin aşamaları anlatılır.
Muayenenin sonunda hemen tedaviye başlamak zorunda değilsiniz. Seçenekleri düşünmek, sorularınızı sormak ve gerekirse ikinci bir görüş almak sizin hakkınızdır.
Hekimin ortodonti uzmanı olduğunu nasıl anlarsınız?
Türkiye'de ortodonti uzmanları unvanlarında genellikle Uzm. Dt. kısaltmasını ve ortodonti uzmanı ifadesini kullanır; akademisyen ortodontistler ise akademik unvanlarıyla birlikte anılır. Kliniğe başvururken tedavinizi planlayacak ve takip edecek hekimin adını, uzmanlık alanını ve tedavi sürecinde kimin sizi göreceğini sormanız yerinde olur. Uzmanlık belgesi, klinikte görünür bir yerde bulunabilir ya da istendiğinde gösterilebilir.
Ortodonti tedavisi genellikle aylar süren bir süreçtir. Bu nedenle tedaviyi başlatan hekimin kontrollerinizi de yürütmesi, sürecin tutarlı ilerlemesi açısından önemlidir.
Şeffaf plak tedavisini kim yapmalı?
Şeffaf plak da bir ortodonti tedavisidir; dişleri hareket ettirir ve kapanışı değiştirir. Bu nedenle muayene, röntgen, tedavi planı ve kontroller önemlidir. Plakların arkasındaki dijital plan, hekimin hangi dişin ne kadar ve hangi sırayla hareket edeceğine karar vermesiyle oluşur. Kapanış bozukluğu, çene ilişkisi ya da büyüme çağı gibi konuların doğru değerlendirilmesi ortodontik bilgi gerektirir. Hangi durumlarda plağın uygun olduğunu şeffaf plak kimlere uygun yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.
Ankara Çankaya'da ortodonti muayenesi
Funda Sarıkaya Ağız ve Diş Sağlığı Polikliniği'nde ortodonti muayenesini ortodonti uzmanı Uzm. Dt. Funda Pekyılmaz Sarıkaya yapar. Muayenede dişleriniz, kapanışınız ve çene ekleminiz incelenir; gerekli görülürse röntgen ve dijital tarama ile kayıt alınır. Ardından bir sorun olup olmadığı ve varsa hangi seçeneklerin bulunduğu size açıklanır. Randevu için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Kaynak: Bu yazı, Amerikan Ortodontistler Birliği'nin ortodontist ile diş hekimi farkı hakkındaki hasta bilgilendirmesi temel alınarak kendi ifadelerimizle hazırlanmıştır.
Sık sorulan sorular
Ortodontist ile diş hekimi arasındaki fark nedir?
Her ortodontist diş hekimidir, ancak diş hekimliği eğitiminden sonra ayrıca ortodonti uzmanlık eğitimi almıştır. Diş hekimi dolgu, çekim, kaplama ve koruyucu bakım gibi genel ağız sağlığı hizmetlerini verir. Ortodontist ise dişlerin dizilimi, çenelerin konumu ve kapanış bozukluklarının tanı ve tedavisiyle ilgilenir.
Türkiye'de ortodonti uzmanlığı kaç yıl sürer?
Türkiye'de önce diş hekimliği fakültesinde 5 yıllık eğitim tamamlanır. Ardından DUS sınavıyla girilen ortodonti uzmanlık eğitimi, 1219 sayılı Kanun'a bağlı çizelgeye göre 4 yıl sürer. Eğitim tez ve uzmanlık sınavıyla tamamlanır. Böylece bir ortodonti uzmanı toplamda en az 9 yıllık bir eğitimden geçmiş olur.
Ortodontiste gitmek için diş hekiminden sevk gerekir mi?
Özel kliniklerde ortodonti uzmanına doğrudan başvurabilirsiniz; önce bir diş hekimine gitmeniz gerekmez. Amerikan Ortodontistler Birliği de ebeveynlerin diş hekimi yönlendirmesini beklemek zorunda olmadığını belirtir. Muayenede çürük veya dişeti sorunu fark edilirse, bunlar ortodonti tedavisinden önce genel diş hekiminizle birlikte ele alınır.
Hangi belirtilerde ortodontiste gidilmeli?
Süt dişlerinin erken ya da geç düşmesi, çiğneme güçlüğü, ağızdan nefes alma, çenede kayma veya tıklama, konuşma güçlüğü, yanak ya da damak ısırma, yüzde asimetri ve diş sıkma bir ortodonti muayenesi için nedendir. Çapraşık dişler ve aralıklar da değerlendirilebilir. Her belirti tedavi gerektirmez; durum muayenede değerlendirilir.
Ortodonti tedavisi sırasında diş hekimine gitmeye devam etmeli miyim?
Evet. Ortodonti tedavisi sürerken de düzenli diş hekimi kontrolleri ve diş taşı temizliği önemlidir. Diş teli ya da plak kullanırken plak birikimi ve çürük riski artabilir. Ortodontist dişlerin hareketini yönetirken diş hekiminiz genel ağız sağlığınızı takip eder; iki hekim gerektiğinde birlikte çalışır.
