Diş teli takan biri için temel bakım seti genellikle şunlardan oluşur: ortodontik diş fırçası, ara yüz fırçası, tek püsküllü fırça, diş teli mumu, florürlü diş macunu ve gerekirse florürlü gargara. Ağız duşu ve tel arasından geçen diş ipi ise destekleyici ürünlerdir. Bu rehberde her ürünün ne işe yaradığını, nasıl kullanıldığını ve kime gerçekten gerektiğini sade bir dille anlatıyoruz. Marka önermiyoruz; ürünler genel adlarıyla anlatılıyor, seçimde hekiminizin önerisi esas alınmalı.
Diş teli takınca neden ek bakım ürünleri gerekir?
Braketler (dişe yapıştırılan küçük tutucular) ve ark teli, diş yüzeyinde yiyecek artıklarının ve plağın (bakteri tabakası) kolayca biriktiği yeni köşeler oluşturur. Sıradan bir diş fırçası bu köşelerin bir kısmına ulaşır ama braketin altı, tel ile diş arası ve diş eti kenarı çoğu zaman eksik kalır. Temizlenmeyen plak zamanla diş yüzeyinde beyaz lekelere (mine demineralizasyonu, yani minenin mineral kaybı), çürüğe ve diş eti iltihabına yol açabilir. Bu lekeler braketler söküldükten sonra fark edilir ve bazen kalıcı olur.
Bu yüzden diş teli döneminde amaç, normal fırçalamayı birkaç yardımcı araçla tamamlamaktır. Her ürünü her gün kullanmanız gerekmez; hangilerinin sizin için şart olduğu ağzınızın yapısına, tel türünüze ve günlük alışkanlıklarınıza göre değişir. Fırçalama tekniğinin adım adım anlatımı için diş teli takarken diş fırçalama ve temizlik rehberimize bakabilirsiniz.
Diş teli fırçası nedir, normal fırçadan farkı ne?
Diş teli fırçası (ortodontik fırça), ortasındaki kılları daha kısa, kenarlardaki kılları daha uzun olan, kesitten bakıldığında V veya U biçimli bir diş fırçasıdır. Kısa kıllar braketin ve telin üzerine otururken uzun kıllar braketin üst ve alt kenarına, diş eti çizgisine uzanır. Böylece tek hamlede hem braket hem diş yüzeyi temizlenir.
- Kıl sertliği: Yumuşak veya orta-yumuşak kıllar genellikle önerilir. Sert kıllar diş etini tahriş edebilir ve braket çevresinde daha iyi temizlik sağlamaz.
- Elektrikli fırça: Diş teli ile kullanılabilir. Ortodontik başlıklar bulunur; sert bastırmadan, her dişte birkaç saniye bekleyerek kullanılmalıdır.
- Değiştirme sıklığı: Braketler kılları daha çabuk yıpratır. Kıllar dağıldığında, genellikle normalden daha sık, fırçayı veya başlığı yenileyin.
Nasıl kullanılır? Fırçayı diş eti çizgisine yaklaşık 45 derece açıyla yerleştirin, braketin üst kenarını, ardından alt kenarını küçük dairesel hareketlerle temizleyin. Sonra fırçayı braketin tam üzerine getirip ileri geri değil, küçük titreşim hareketleriyle çalışın. Çiğneme yüzeyleri ve dişlerin iç yüzleri de unutulmamalı.
Ara yüz fırçası ve tek püsküllü fırça ne işe yarar?
Ara yüz fırçası
Ara yüz fırçası (arayüz fırçası), ince bir tel gövde üzerine dizilmiş kıllardan oluşan küçük, silindir veya koni biçimli bir fırçadır. Diş teli takanlar için en işe yarayan yardımcı araçlardan biridir, çünkü ark telinin altından geçip iki braket arasındaki alanı ve diş aralarını temizleyebilir. Farklı kalınlıklarda üretilir; doğru boy, aralığa zorlanmadan girip hafif sürtünmeyle temas edendir. Çok kalın fırça diş etini zedeleyebilir, çok ince fırça ise yeterince temizlemez. Uygun ölçüyü kontrol randevunuzda hekiminize sorabilirsiniz. Boyut seçimi ve kullanım ayrıntıları için ara yüz fırçası yazımıza göz atabilirsiniz.
Kullanımı: Fırçayı telin altından, braketler arasındaki boşluğa yukarıdan ve aşağıdan birkaç kez nazikçe sokup çıkarın. Fırçayı döndürmeyin veya zorla itmeyin. Günde en az bir kez, tercihen akşam fırçalamasından sonra kullanmak çoğu kişi için yeterlidir.
Tek püsküllü fırça
Tek püsküllü fırça, ucunda tek bir küçük kıl demeti olan, kalem gibi tutulan bir fırçadır. Braketin çevresi, en arkadaki dişlerin arka yüzü, çapraşık (üst üste binmiş) dişlerin girinti çıkıntıları ve diş eti kenarı gibi normal fırçanın ulaşamadığı noktalar için kullanılır. Özellikle en arka azı dişlerdeki halkaların (bant) çevresinde işe yarar.
Diş teli mumu nedir, nasıl kullanılır?
Diş teli mumu (ortodontik mum), braketlerin veya telin yanak, dudak ya da dili tahriş ettiği noktalara yapıştırılan, yumuşak ve tıbbi kullanıma uygun bir mumdur. Diş telinin ilk günlerinde, her tel değişiminden sonra veya bir tel ucu batmaya başladığında rahatlama sağlar. Mum tedaviye etki etmez; yalnızca sürtünen yüzeyi geçici olarak örter, böylece ağız içindeki küçük yaraların iyileşmesine fırsat tanır.
- Ellerinizi yıkayın ve mumun uygulanacağı braketi pamuk veya temiz bir peçeteyle kurulayın; ıslak yüzeye mum iyi yapışmaz.
- Mercimek ile nohut tanesi arası küçük bir parça koparın ve parmaklarınız arasında birkaç saniye yuvarlayıp yumuşatın.
- Mumu tahriş eden braketin veya tel ucunun üzerine bastırarak yayın.
- Yemekten ve fırçalamadan önce mumu çıkarın, sonra gerekirse yenisini koyun.
Mumun küçük bir parçasını yanlışlıkla yutmanız genellikle sorun oluşturmaz. Ancak bir tel ucu sürekli batıyorsa, braket yerinden çıktıysa veya yara birkaç gün içinde iyileşmiyorsa mumla idare etmeye devam etmeyin; kliniğinizi arayın. İlk haftada neler hissedilebileceğini, yemek seçimini de etkileyeceği için diş teli ile ne yenir sayfamızda ayrıca anlattık.
Ağız duşu diş teli ile gerekli mi?
Ağız duşu, ince ve basınçlı bir su akımıyla diş aralarından, braket çevresinden ve telin altından yiyecek artıklarını uzaklaştıran bir cihazdır. Diş teli takanlar için kullanışlı bir yardımcıdır, çünkü fırçanın zor ulaştığı yerlere su ile kolayca erişir. Ancak ağız duşu plağı fırça kadar etkili biçimde kazıyıp temizlemez; fırçalamanın ve ara yüz fırçasının yerine geçmez, onları tamamlar.
- Düşük basınçla başlayın, diş etiniz alıştıkça ayarı artırın.
- Ucu diş eti çizgisine dik tutup her diş aralığında birkaç saniye bekleyin.
- Yemeklerden sonra fırçaya hemen ulaşamadığınız durumlarda artıkları uzaklaştırmak için pratik olabilir.
- Cihazın haznesini ve ucunu üretici talimatına göre düzenli temizleyin.
Ağız duşu özellikle diş eti kanaması yaşayanlar, ara yüz fırçasını kullanmakta zorlananlar ve el becerisi kısıtlı olanlar için yararlı olabilir. Nasıl çalıştığını ve diş ipiyle farkını ağız duşu yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Florürlü diş macunu ve gargara neden önerilir?
Florür, diş minesini güçlendirir ve çürüğe karşı direncini artırır. Diş teli döneminde braket çevresinde beyaz leke riskini azaltmanın temel yollarından biri, florürlü bir diş macunu kullanmaktır. Fırçaladıktan sonra ağzınızı bol suyla çalkalamak yerine fazla köpüğü tükürmeniz, florürün dişte daha uzun kalmasına yardımcı olur.
Florürlü gargara ise ek bir koruma katmanıdır ve her hastaya gerekmez. Çürük riski yüksek olan, beyaz leke başlangıcı görülen veya ağız hijyeni yetersiz kalan hastalara hekim tarafından önerilebilir. Gargara fırçalamanın yerine geçmez; genellikle fırçalamadan farklı bir saatte kullanılması tavsiye edilir. Alkollü gargaralar bazı kişilerde ağız kuruluğuna yol açabilir; hangi tür gargaranın size uygun olduğunu hekiminize danışın. Çocuklarda florürlü ürünlerin miktarı ve yaşa uygunluğu mutlaka hekimle konuşulmalıdır.
Hangi ürün ne zaman kullanılır?
Aşağıdaki özet, genel bir günlük düzen fikri verir. Kendi düzeninizi kontrol randevularında hekiminizle birlikte belirlemeniz en doğrusudur.
| Ürün | Ne işe yarar? | Ne zaman? | Kimler için öncelikli? |
|---|---|---|---|
| Ortodontik diş fırçası | Braket ve diş yüzeyini birlikte temizler | Günde en az 2 kez, mümkünse yemeklerden sonra | Diş teli takan herkes |
| Ara yüz fırçası | Tel altı ve braket arası temizlik | Günde en az 1 kez | Diş teli takan çoğu hasta |
| Tek püsküllü fırça | Arka dişler, bant çevresi, girintiler | Akşam fırçalamasında | Çapraşıklığı olanlar, arka bölgede birikim görülenler |
| Diş teli mumu | Yanak, dudak ve dil tahrişini azaltır | İlk günler, tel değişiminden sonra, batma olduğunda | Tahriş yaşayanlar |
| Ağız duşu | Artıkları su akımıyla uzaklaştırır | İsteğe bağlı, fırçalamaya ek olarak | Diş eti kanaması olanlar, ara yüz fırçasını zor kullananlar |
| Florürlü macun | Mineyi güçlendirir | Her fırçalamada | Diş teli takan herkes |
| Florürlü gargara | Ek çürük koruması | Hekim önerirse, fırçalamadan farklı bir saatte | Çürük veya beyaz leke riski yüksek olanlar |
Yanınızda taşıyabileceğiniz küçük bir bakım çantası
Okulda, işte veya seyahatte yemekten sonra dişlerinizi temizleyebilmek, tedavi boyunca büyük fark yaratır. Küçük bir çantada şunları taşımak pratik olur:
- Katlanır veya kısa saplı ortodontik fırça ve küçük bir tüp florürlü macun
- Birkaç ara yüz fırçası (kapaklı olanlar hijyen açısından daha uygundur)
- Diş teli mumu
- Küçük bir ayna
- Fırçalayamadığınız durumlar için su; yemekten sonra ağzınızı suyla çalkalamak artıkların bir kısmını uzaklaştırır
Hangi ürünleri kullanmamalı veya dikkatli kullanmalısınız?
- Sert kıllı fırçalar: Diş etini aşındırabilir; braket çevresinde daha iyi sonuç vermez.
- Aşındırıcı beyazlatıcı macunlar: Braketlerin altı beyazlamayacağı için tedavi sonunda renk farkı oluşabilir. Beyazlatma düşünüyorsanız bunu genellikle tedavi bittikten sonra hekiminizle planlamak daha doğrudur.
- Kürdan ve sivri cisimler: Teli eğebilir, braketi yerinden oynatabilir veya diş etini yaralayabilir.
- Mum yerine sakız veya başka maddeler: Sakız braketlere yapışır; tahriş için yalnızca ortodontik mum kullanın.
Şeffaf plak kullananlar için bakım farklı mı?
Evet. Şeffaf plak çıkarılabilir olduğu için dişler normal fırça ve diş ipiyle temizlenir; plağın kendisi için ise ayrı gereçler (yumuşak fırça, temizleme tableti, saklama kutusu) kullanılır. Bu ürünleri şeffaf plak bakım ürünleri sayfamızda ayrıca anlattık. Hangi tedavinin günlük yaşamınıza daha uygun olduğunu tartıyorsanız şeffaf plak mı diş teli mi karşılaştırmamız yardımcı olabilir. Sabit telin genel sürecini ise diş teli tedavisi sayfasında bulabilirsiniz.
Bakım ürünlerini seçerken hekiminizle neleri konuşmalısınız?
Kontrol randevularında hekiminiz braket çevresinde plak birikimi, diş eti iltihabı veya beyaz leke başlangıcı olup olmadığını değerlendirir. Bu bulgulara göre ara yüz fırçası boyutunuzu, gargara ihtiyacınızı veya fırçalama tekniğinizde değişiklik gerekip gerekmediğini konuşabilirsiniz. Diş teli takıldığı gün size verilen bakım talimatlarını saklayın ve emin olmadığınız bir ürün olursa kullanmadan önce danışın. Tedavi bittiğinde bakım bitmez; pekiştirme döneminde neler yapılacağını pekiştirme (retainer) rehberimizde bulabilirsiniz.
Ankara'da diş teli veya şeffaf plak tedavisi düşünüyorsanız, Çankaya Oran'daki Funda Sarıkaya Ağız ve Diş Sağlığı Polikliniği'nde ortodonti uzmanı Uzm. Dt. Funda Pekyılmaz Sarıkaya ile muayene randevusu alabilirsiniz. Muayenede bakım düzeniniz de sizinle birlikte planlanır. Ayrıntılar için Ankara diş teli sayfamıza bakabilirsiniz.