Breket taquvchi kishi uchun asosiy parvarish toʻplami odatda quyidagilardan iborat: ortodontik tish choʻtkasi, tishlararo choʻtka, bir tutamli choʻtka, breket mumi, ftorli tish pastasi va zarur boʻlsa ftorli chayqagich. Ogʻiz irrigatori va sim ostidan oʻtkaziladigan tish ipi esa qoʻshimcha mahsulotlardir. Ushbu qoʻllanmada har bir mahsulot nima uchun kerakligi, qanday ishlatilishi va kimga haqiqatan zarurligini sodda tilda tushuntiramiz. Biz brend tavsiya qilmaymiz; mahsulotlar umumiy nomlari bilan taʼriflanadi, tanlovda shifokoringiz tavsiyasi asos boʻlishi kerak.
Breket qoʻyilganda nega qoʻshimcha parvarish vositalari kerak?
Breketlar (tishga yopishtiriladigan kichik ushlagichlar) va ark simi tish yuzasida ovqat qoldiqlari va blyashka (bakteriya qatlami) oson toʻplanadigan yangi burchaklar hosil qiladi. Oddiy tish choʻtkasi bu burchaklarning bir qismiga yetadi, ammo breket osti, sim bilan tish orasi va milk cheti koʻpincha tozalanmay qoladi. Tozalanmagan blyashka vaqt oʻtishi bilan tish yuzasida oq dogʻlar (emal demineralizatsiyasi, yaʼni emalning mineral yoʻqotishi), karies va milk yalligʻlanishiga olib kelishi mumkin. Bu dogʻlar breketlar olib tashlangandan keyin seziladi va baʼzan doimiy boʻlib qoladi.
Shuning uchun breket davrida maqsad — oddiy tish yuvishni bir nechta yordamchi vosita bilan toʻldirishdir. Har bir mahsulotni har kuni ishlatishingiz shart emas; qaysilari siz uchun zarurligi ogʻzingiz tuzilishi, breket turingiz va kundalik odatlaringizga qarab oʻzgaradi. Tish yuvish texnikasining bosqichma-bosqich tavsifi uchun breket bilan tish yuvish va tozalash qoʻllanmamizga qarashingiz mumkin.
Breket choʻtkasi nima, oddiy choʻtkadan farqi nimada?
Breket choʻtkasi (ortodontik choʻtka) — oʻrtadagi tuklari kaltaroq, chetlaridagi tuklari uzunroq boʻlgan, kesimda V yoki U shaklida koʻrinadigan tish choʻtkasi. Kalta tuklar breket va sim ustiga tushsa, uzun tuklar breketning yuqori va pastki chetiga, milk chizigʻiga yetib boradi. Shu tariqa bir harakatda ham breket, ham tish yuzasi tozalanadi.
- Tuk qattiqligi: Odatda yumshoq yoki oʻrtacha-yumshoq tuklar tavsiya etiladi. Qattiq tuklar milkni taʼsirlantirishi mumkin va breket atrofida yaxshiroq tozalamaydi.
- Elektr choʻtka: Breket bilan ishlatish mumkin. Ortodontik uchliklari mavjud; qattiq bosmasdan, har bir tishda bir necha soniya ushlab turib ishlatish kerak.
- Almashtirish chastotasi: Breketlar tuklarni tezroq yeyiltiradi. Tuklar yoyilib ketganda, odatda oddiydan koʻra tez-tez, choʻtkani yoki uchlikni yangilang.
Qanday ishlatiladi? Choʻtkani milk chizigʻiga taxminan 45 daraja burchak ostida qoʻying, breketning yuqori chetini, soʻngra pastki chetini kichik aylanma harakatlar bilan tozalang. Keyin choʻtkani breketning aynan ustiga olib kelib, oldinga-orqaga emas, kichik tebranma harakatlar bilan ishlating. Chaynash yuzalari va tishlarning ichki yuzalarini ham unutmang.
Tishlararo choʻtka va bir tutamli choʻtka nima uchun kerak?
Tishlararo choʻtka
Tishlararo choʻtka (interdental choʻtka) — ingichka sim asos ustiga terilgan tuklardan iborat kichik, silindr yoki konus shaklidagi choʻtka. Bu breket taquvchilar uchun eng foydali yordamchi vositalardan biri, chunki u ark simi ostidan oʻtib, ikki breket orasidagi sohani va tishlar oraligʻini tozalay oladi. Turli qalinlikda ishlab chiqariladi; toʻgʻri oʻlcham — oraliqqa zoʻrlamasdan kirib, yengil ishqalanish bilan tegadiganidir. Juda qalin choʻtka milkni shikastlashi, juda ingichkasi esa yetarlicha tozalamasligi mumkin. Mos oʻlchamni nazorat qabulingizda shifokoringizdan soʻrashingiz mumkin. Oʻlcham tanlash va foydalanish tafsilotlari uchun tishlararo choʻtka haqidagi maqolamizga koʻz tashlashingiz mumkin.
Foydalanish: choʻtkani sim ostidan, breketlar orasidagi boʻshliqqa yuqoridan va pastdan bir necha marta ehtiyotkorlik bilan kiritib-chiqaring. Choʻtkani aylantirmang va kuch bilan itarmang. Kuniga kamida bir marta, afzali kechki tish yuvishdan keyin ishlatish koʻpchilik uchun yetarli.
Bir tutamli choʻtka
Bir tutamli choʻtka — uchida bitta kichik tuk tutami boʻlgan, qalam kabi ushlanadigan choʻtka. U breket atrofi, eng orqadagi tishlarning orqa yuzasi, qiyshiq (bir-birining ustiga chiqqan) tishlarning botiq-qavariq joylari va milk cheti kabi oddiy choʻtka yeta olmaydigan nuqtalar uchun ishlatiladi. Ayniqsa eng orqadagi oziq tishlardagi halqalar (bandajlar) atrofida qoʻl keladi.
Breket mumi nima va qanday ishlatiladi?
Breket mumi (ortodontik mum) — breketlar yoki sim lunj, lab yoki tilni taʼsirlantirayotgan nuqtalarga yopishtiriladigan, yumshoq va tibbiy foydalanishga yaroqli mum. U breketning dastlabki kunlarida, har bir sim almashtirilgandan keyin yoki sim uchi sanchila boshlaganda yengillik beradi. Mum davolashga taʼsir qilmaydi; u faqat ishqalanayotgan yuzani vaqtincha yopadi va shu orqali ogʻiz ichidagi kichik yaralarning bitishiga imkon beradi.
- Qoʻllaringizni yuving va mum surtiladigan breketni paxta yoki toza salfetka bilan quriting; hoʻl yuzaga mum yaxshi yopishmaydi.
- Yasmiq va noʻxat donasi oraligʻidagi kattalikda kichik boʻlak uzib oling va uni barmoqlaringiz orasida bir necha soniya dumalatib yumshating.
- Mumni taʼsirlantirayotgan breket yoki sim uchi ustiga bosib yoyib qoʻying.
- Ovqatlanish va tish yuvishdan oldin mumni olib tashlang, soʻngra zarur boʻlsa yangisini qoʻying.
Mumning kichik boʻlagini bilmasdan yutib yuborish odatda muammo tugʻdirmaydi. Biroq sim uchi doimiy sanchilayotgan boʻlsa, breket joyidan koʻchgan boʻlsa yoki yara bir necha kun ichida bitmasa, mum bilan chidab yurishni davom ettirmang; klinikangizga qoʻngʻiroq qiling. Birinchi haftada nimalar sezilishi mumkinligini, ovqat tanloviga ham taʼsir qilgani uchun, breket bilan nima yeyish mumkin sahifamizda alohida tushuntirganmiz.
Breket bilan ogʻiz irrigatori kerakmi?
Ogʻiz irrigatori — ingichka va bosimli suv oqimi yordamida tishlar oraligʻidan, breket atrofidan va sim ostidan ovqat qoldiqlarini olib tashlaydigan qurilma. Breket taquvchilar uchun qulay yordamchi, chunki choʻtka qiyin yetadigan joylarga suv bilan oson yetib boradi. Ammo ogʻiz irrigatori blyashkani choʻtkadek samarali qirib tozalamaydi; u tish yuvish va tishlararo choʻtkaning oʻrnini bosmaydi, balki ularni toʻldiradi.
- Past bosimdan boshlang, milkingiz oʻrgangan sari sozlamani oshiring.
- Uchini milk chizigʻiga tik tutib, har bir tishlararo oraliqda bir necha soniya ushlab turing.
- Ovqatdan keyin choʻtkaga darhol yeta olmaydigan vaziyatlarda qoldiqlarni olib tashlash uchun qulay boʻlishi mumkin.
- Qurilmaning idishi va uchini ishlab chiqaruvchi koʻrsatmasiga koʻra muntazam tozalang.
Ogʻiz irrigatori ayniqsa milki qonaydiganlar, tishlararo choʻtkadan foydalanishda qiynaladiganlar va qoʻl harakatlari cheklangan kishilar uchun foydali boʻlishi mumkin. Uning qanday ishlashi va tish ipidan farqini ogʻiz irrigatori haqidagi maqolamizda batafsil koʻrib chiqqanmiz.
Ftorli tish pastasi va chayqagich nega tavsiya etiladi?
Ftor tish emalini mustahkamlaydi va uning kariesga chidamliligini oshiradi. Breket davrida breket atrofida oq dogʻ xavfini kamaytirishning asosiy yoʻllaridan biri — ftorli tish pastasidan foydalanish. Tish yuvgandan keyin ogʻzingizni koʻp suv bilan chayish oʻrniga ortiqcha koʻpikni tupurib tashlash ftorning tishda uzoqroq qolishiga yordam beradi.
Ftorli chayqagich esa qoʻshimcha himoya qatlami boʻlib, har bir bemorga kerak emas. Karies xavfi yuqori, oq dogʻ boshlanishi koʻrilgan yoki ogʻiz gigiyenasi yetarli boʻlmagan bemorlarga shifokor tomonidan tavsiya etilishi mumkin. Chayqagich tish yuvishning oʻrnini bosmaydi; odatda uni tish yuvishdan boshqa vaqtda ishlatish tavsiya etiladi. Spirtli chayqagichlar ayrim kishilarda ogʻiz qurishiga olib kelishi mumkin; qaysi turdagi chayqagich sizga mosligini shifokoringizdan soʻrang. Bolalarda ftorli mahsulotlarning miqdori va yoshga mosligi albatta shifokor bilan muhokama qilinishi kerak.
Qaysi mahsulot qachon ishlatiladi?
Quyidagi xulosa umumiy kundalik tartib haqida tasavvur beradi. Oʻz tartibingizni nazorat qabullarida shifokoringiz bilan birgalikda belgilash eng toʻgʻri yoʻldir.
| Mahsulot | Nima uchun kerak? | Qachon? | Kimlar uchun ustuvor? |
|---|---|---|---|
| Ortodontik tish choʻtkasi | Breket va tish yuzasini birga tozalaydi | Kuniga kamida 2 marta, imkon boʻlsa ovqatdan keyin | Breket taquvchi har bir kishi |
| Tishlararo choʻtka | Sim osti va breketlar orasini tozalash | Kuniga kamida 1 marta | Breket taquvchi bemorlarning aksariyati |
| Bir tutamli choʻtka | Orqa tishlar, bandaj atrofi, botiq joylar | Kechki tish yuvishda | Tishlari qiyshiq joylashganlar, orqa sohada toʻplanish kuzatilganlar |
| Breket mumi | Lunj, lab va til taʼsirlanishini kamaytiradi | Dastlabki kunlar, sim almashtirilgandan keyin, sanchilish boʻlganda | Taʼsirlanish sezayotganlar |
| Ogʻiz irrigatori | Qoldiqlarni suv oqimi bilan olib tashlaydi | Ixtiyoriy, tish yuvishga qoʻshimcha ravishda | Milki qonaydiganlar, tishlararo choʻtkadan qiynalib foydalanadiganlar |
| Ftorli pasta | Emalni mustahkamlaydi | Har bir tish yuvishda | Breket taquvchi har bir kishi |
| Ftorli chayqagich | Kariesdan qoʻshimcha himoya | Shifokor tavsiya qilsa, tish yuvishdan boshqa vaqtda | Karies yoki oq dogʻ xavfi yuqori boʻlganlar |
Yoningizda olib yurishingiz mumkin boʻlgan kichik parvarish sumkachasi
Maktabda, ishda yoki safarda ovqatdan keyin tishlaringizni tozalay olish davolash davomida katta farq yaratadi. Kichik sumkachada quyidagilarni olib yurish qulay:
- Buklanadigan yoki kalta sopli ortodontik choʻtka va kichik tyubikda ftorli pasta
- Bir nechta tishlararo choʻtka (qopqoqlilari gigiyena jihatidan qulayroq)
- Breket mumi
- Kichik koʻzgu
- Tish yuva olmaydigan vaziyatlar uchun suv; ovqatdan keyin ogʻizni suv bilan chayish qoldiqlarning bir qismini olib tashlaydi
Qaysi mahsulotlarni ishlatmaslik yoki ehtiyotkorlik bilan ishlatish kerak?
- Qattiq tukli choʻtkalar: Milkni yeyiltirishi mumkin; breket atrofida yaxshiroq natija bermaydi.
- Abraziv oqartiruvchi pastalar: Breketlar osti oqarmaydi, shuning uchun davolash oxirida rang farqi paydo boʻlishi mumkin. Oqartirishni oʻylayotgan boʻlsangiz, buni odatda davolash tugagandan keyin shifokoringiz bilan rejalashtirish toʻgʻriroq.
- Tish kavlagich va oʻtkir buyumlar: Simni egishi, breketni joyidan qimirlatishi yoki milkni jarohatlashi mumkin.
- Mum oʻrniga saqich yoki boshqa moddalar: Saqich breketlarga yopishadi; taʼsirlanish uchun faqat ortodontik mumdan foydalaning.
Shaffof kapa taquvchilar uchun parvarish boshqachami?
Ha. Shaffof kapa yechib olinadigan boʻlgani uchun tishlar oddiy choʻtka va tish ipi bilan tozalanadi; kapaning oʻzi uchun esa alohida vositalar (yumshoq choʻtka, tozalovchi tabletka, saqlash qutichasi) ishlatiladi. Bu mahsulotlarni shaffof kapa parvarishi vositalari sahifamizda alohida tushuntirganmiz. Qaysi davolash kundalik hayotingizga koʻproq mos kelishini oʻylayotgan boʻlsangiz, shaffof kapami yoki breketmi taqqoslashimiz yordam berishi mumkin. Qotirilgan breketning umumiy jarayonini esa breket bilan davolash sahifasida topasiz.
Parvarish vositalarini tanlashda shifokoringiz bilan nimalarni muhokama qilish kerak?
Nazorat qabullarida shifokoringiz breket atrofida blyashka toʻplanishi, milk yalligʻlanishi yoki oq dogʻ boshlanishi bor-yoʻqligini baholaydi. Shu topilmalarga qarab tishlararo choʻtka oʻlchamingiz, chayqagichga ehtiyojingiz yoki tish yuvish texnikangizda oʻzgarish kerak-kerakmasligini muhokama qilishingiz mumkin. Breket qoʻyilgan kuni sizga berilgan parvarish koʻrsatmalarini saqlab qoʻying va ishonchingiz komil boʻlmagan mahsulot boʻlsa, ishlatishdan oldin maslahatlashing. Davolash tugaganda parvarish tugamaydi; mustahkamlash davrida nimalar qilinishini mustahkamlash (retainer) qoʻllanmamizda topishingiz mumkin.
Agar Anqarada breket yoki shaffof kapa bilan davolanishni oʻylayotgan boʻlsangiz, Çankaya tumanining Oran mavzesidagi Funda Sarıkaya ogʻiz va tish salomatligi poliklinikasida ortodont mutaxassis (Uzm. Dt.) Funda Pekyılmaz Sarıkaya qabuliga yozilishingiz mumkin. Koʻrikda parvarish tartibingiz ham siz bilan birgalikda rejalashtiriladi. Tafsilotlar uchun Anqarada breket sahifamizga qarashingiz mumkin.