Kısa cevap: 20'lik diş çekimi, ağzın en arkasında yer alan üçüncü büyük azı dişlerinin, yer darlığı, gömülü kalma, tekrarlayan diş eti iltihabı, çürük veya komşu dişe zarar verme gibi nedenlerle çıkarılmasıdır. Tamamen sürmüş dişler normal çekimle, gömülü veya yarı gömülü dişler ise küçük bir cerrahi işlemle çıkarılır. Sorun yaratmayan 20'lik dişlerin rutin olarak çekilmesi her zaman gerekmez.
Yirmi yaş dişleri, diğer adıyla üçüncü büyük azılar, genellikle 17-25 yaşları arasında sürmeye başlar ve ağızdaki en son dişlerdir. Bazı kişilerde sorunsuz şekilde yerine yerleşirken, birçok kişide yer darlığı nedeniyle tam süremez, eğik konumlanır ya da tamamen kemik içinde kalır. Aramalarda sıkça “20lik diş çekimi” olarak geçen bu işlem, ağız cerrahisinde en sık yapılan uygulamalardan biridir. Ancak her yirmi yaş dişinin çekilmesi gerekmez; karar, dişin konumuna ve yarattığı sorunlara göre verilir.
Bu rehberde 20'lik dişlerin neden sorun çıkardığını, hangi durumlarda çekim gerektiğini, normal ve cerrahi çekim arasındaki farkı, işlemin aşamalarını ve iyileşme sürecinde dikkat edilmesi gerekenleri ele alıyoruz.
20'lik diş nedir, neden sorun çıkarır?
20'lik diş, her çene yarımında en arkada yer alan üçüncü büyük azı dişidir ve sorunların çoğu, sürmesi için çenede yeterli yer kalmamasından kaynaklanır. İnsan çenesi evrimsel süreçte küçülmüş, ancak diş sayısı aynı kalmıştır. Bu nedenle yirmi yaş dişleri çoğu zaman sıkışık bir alana sürmeye çalışır.
Bu dişler sürme durumlarına göre üç grupta değerlendirilir:
- Tam sürmüş: Diş ağızda tamamen görünür ve karşı dişle temas eder.
- Yarı gömülü: Dişin bir kısmı ağızda görünür, bir kısmı diş eti veya kemikle örtülüdür.
- Tam gömülü: Diş tamamen kemik içinde kalmıştır ve ağızda görünmez.
Gömülü dişler ayrıca konumlarına göre dikey, yatay veya öne ya da arkaya eğik olabilir. Özellikle öne doğru eğik ve yatay konumlu dişler, önündeki ikinci büyük azı dişine baskı yaparak sorunlara yol açabilir. Yarı gömülü dişlerde ise diş ile diş eti arasında kalan cep, yiyecek artıklarının ve bakterilerin birikmesine elverişli bir ortam oluşturur.
Çekim gerektiren durumlar nelerdir?
20'lik diş çekimi genellikle diş ağrı, enfeksiyon veya komşu dişlere zarar gibi somut sorunlara yol açtığında ya da bu riskin yüksek olduğu görüldüğünde önerilir. Ulusal sağlık kuruluşlarının yönergeleri de belirti vermeyen ve sağlıklı görünen gömülü dişlerin rutin olarak çekilmesini genellikle önermez.
Çekimin sık gerekçeleri şunlardır:
- Perikoronit: Yarı gömülü dişin üzerindeki diş etinin tekrar tekrar iltihaplanması; ağrı, şişlik, ağız açmada güçlük ve kötü tatla kendini gösterebilir.
- Çürük: En arkada olduğu için temizlenmesi zor olan 20'lik dişte veya önündeki dişte çürük gelişmesi
- Komşu dişe zarar: Eğik gömülü dişin ikinci büyük azının kökünde erime veya çürük oluşturması
- Kist veya tümör oluşumu: Gömülü dişin çevresinde nadiren kistik yapılar gelişebilir.
- Diş eti hastalığı: Yirmi yaş dişinin çevresinde derin cepler ve kemik kaybı
- Protetik veya ortodontik planlama: Bazı tedavilerin parçası olarak hekim tarafından gerekli görülmesi
Yirmi yaş dişlerinin ön dişlerde çapraşıklığa yol açtığı sık duyulan bir görüştür; ancak bilimsel çalışmalar bu ilişkiyi net olarak desteklememektedir. Ön dişlerdeki sıkışıklık birçok farklı etkene bağlıdır. Bu nedenle yalnızca çapraşıklığı önlemek amacıyla çekim kararı verilmesi genellikle önerilmez.
Normal ve cerrahi çekim arasındaki fark nedir?
Normal çekim, ağızda tamamen sürmüş bir dişin özel aletlerle yuvasından çıkarılmasıdır; cerrahi çekim ise diş eti açılarak ve gerekirse kemik kaldırılarak gömülü ya da yarı gömülü dişin çıkarılmasıdır. Hangi yöntemin uygulanacağı, dişin konumuna ve köklerin şekline göre belirlenir.
- Normal çekim: Genellikle daha kısa sürer ve dikiş gerektirmeyebilir.
- Cerrahi çekim: Diş eti kaldırılır, dişin üzerindeki kemik bir miktar uzaklaştırılır ve diş gerekirse parçalara ayrılarak çıkarılır. İşlem sonunda bölge dikilir.
Çekim öncesinde panoramik röntgen çekilir. Alt çenede dişin kökleri, alt dudağa ve çeneye his veren sinirin geçtiği kanala çok yakınsa, üç boyutlu tomografi istenebilir. Bu inceleme, sinir yaralanması riskini değerlendirmek ve çekimi buna göre planlamak için önemlidir.
İşlem nasıl yapılır?
20'lik diş çekimi çoğunlukla lokal anestezi altında yapılır; hasta işlem sırasında baskı hissedebilir, ancak keskin bir ağrı hissetmemesi hedeflenir. Kaygısı yüksek hastalarda veya çok sayıda dişin aynı anda çekileceği durumlarda sedasyon seçeneği de değerlendirilebilir.
- Değerlendirme: Muayene, röntgen ve gerekirse tomografi ile dişin konumu incelenir; genel sağlık durumu ve kullanılan ilaçlar sorgulanır.
- Anestezi: Bölge lokal anestezi ile uyuşturulur.
- Dişe ulaşma: Gömülü dişlerde diş eti açılır ve gerekiyorsa kemik kaldırılır.
- Dişin çıkarılması: Diş bütün halinde veya parçalara ayrılarak çıkarılır.
- Temizlik ve kapama: Çekim boşluğu temizlenir ve gerekirse dikiş atılır.
- Talimatlar: Hastaya iyileşme dönemiyle ilgili yazılı ve sözlü bilgiler verilir.
İşlemin süresi dişin konumuna göre değişir; basit bir çekim birkaç dakika sürebilirken, derin gömülü bir dişin çekimi daha uzun sürebilir.
Çekim sonrası iyileşme nasıl olur?
Çekim sonrası ilk birkaç gün şişlik, hassasiyet ve hafif kanama beklenen durumlardır; şişlik genellikle ikinci veya üçüncü günde en yüksek düzeye ulaşır ve sonrasında azalır. Yumuşak dokuların iyileşmesi çoğu zaman birkaç hafta içinde tamamlanır.
İyileşmeyi destekleyen öneriler şunlardır:
- Çekimden sonra ısırılan tamponu hekimin söylediği süre boyunca tutun.
- İlk gün yanağın dış yüzüne aralıklarla soğuk uygulama yapın.
- İlk 24 saat gargara yapmayın, tükürmeyin ve pipetle içmeyin; bu hareketler kan pıhtısının yerinden çıkmasına neden olabilir.
- Sigara içmeyin; sigara iyileşmeyi geciktirir ve kuru soket riskini artırır.
- İlk günlerde ılık veya soğuk, yumuşak gıdalar tüketin; çekim tarafıyla çiğnemekten kaçının.
- Hekimin önerdiği ilaçları önerilen şekilde kullanın.
- Ertesi günden itibaren diğer dişleri fırçalamaya devam edin; çekim bölgesine dikkat edin.
Çekimden 2-4 gün sonra ağrının azalmak yerine artması, kulağa vuran şiddetli ağrı ve kötü tat, kuru soket denilen ve pıhtının erken kaybıyla ilişkili bir durumun işareti olabilir. Bu durum tedavi edilebilir; fark edildiğinde hekime başvurulmalıdır. Ateş, giderek artan şişlik, durmayan kanama ya da birkaç günden uzun süren uyuşukluk da hekime bildirilmesi gereken belirtilerdir.
20lik diş çekimi hakkında sık sorulan sorular
Alt ve üst 20'likler aynı anda çekilebilir mi?
Hekimin değerlendirmesine göre aynı taraftaki ya da her iki taraftaki dişler tek seansta çekilebilir. Bu karar dişlerin zorluk derecesine, hastanın genel durumuna ve tercihine göre verilir.
Hamilelikte 20'lik diş çekilir mi?
Acil olmayan çekimler genellikle doğum sonrasına ertelenir. Akut enfeksiyon gibi zorunlu durumlarda, kadın doğum hekimiyle iletişim kurularak en uygun dönemde müdahale planlanabilir. Diğer genel sorular için sıkça sorulan sorular sayfamıza da göz atabilirsiniz.
Ankara'da 20'lik diş değerlendirmesi
Ağzınızın en arkasında tekrarlayan ağrı, diş etinde şişlik ya da ağız açmada zorluk fark ediyorsanız, yirmi yaş dişinizin durumunu röntgenle değerlendirmek doğru bir başlangıçtır. Çankaya'da Park Oran Ofis'te bulunan kliniğimizde dişin çekilmesi gerekip gerekmediği muayene bulgularına göre anlatılır ve gerekirse işlem planlanır.
Sık sorulan sorular
Ağrı yapmayan gömülü 20'lik dişin çekilmesi gerekir mi?
Belirti vermeyen ve komşu dişlere zarar oluşturmayan gömülü dişlerin rutin olarak çekilmesi genellikle önerilmez. Bu dişler düzenli kontrollerle izlenebilir. Çekim kararı, röntgen bulguları ve olası riskler değerlendirilerek verilir.
20'lik diş çekiminden sonra şişlik ne kadar sürer?
Şişlik genellikle çekimden sonraki ikinci veya üçüncü günde en yüksek düzeye ulaşır ve bir hafta içinde belirgin şekilde azalır. Cerrahi çekimlerde şişlik daha belirgin olabilir. İlk gün soğuk uygulama şişliği sınırlamaya yardımcı olur.
Kuru soket nedir, nasıl anlaşılır?
Kuru soket, çekim boşluğundaki kan pıhtısının erken kaybolmasıyla ortaya çıkan bir iyileşme sorunudur. Genellikle çekimden 2-4 gün sonra artan, kulağa vurabilen şiddetli ağrı ve kötü tatla kendini gösterir. Fark edildiğinde diş hekimine başvurulmalıdır.
Çekimden sonra ne zaman normal beslenmeye dönebilirim?
İlk günlerde yumuşak ve ılık gıdalar önerilir. Çoğu kişi birkaç gün içinde daha katı gıdalara geçebilir, ancak çekim bölgesiyle sert gıdaları çiğnemekten bir süre kaçınmak gerekir. Dikiş varsa hekimin önerilerine göre hareket edilmelidir.
