Kronik hastalığı olan biri ortodontik tedavi olabilir mi?
Evet, çoğu durumda olabilir. Kontrol altındaki kronik hastalıklar, şeffaf plak ya da diş teli tedavisine tek başına engel değildir. Belirleyici olan hastalığın adı değil; ne kadar kontrol altında olduğu, kullanılan ilaçlar, diş eti sağlığı ve çene kemiğinin durumudur. Ortodontist bu bilgileri muayenede değerlendirir ve gerektiğinde sizi izleyen hekimden (ör. dahiliye, endokrinoloji, kardiyoloji uzmanı) yazılı görüş ister.
Bu sayfa genel bilgi verir; tanı koymaz, ilaç önermez. İlaçlarınızı ortodontik tedavi nedeniyle kendi başınıza bırakmayın, azaltmayın ya da değiştirmeyin. Her karar için kendi hekiminize ve ortodontistinize danışın.
Genel sağlık ortodontik tedaviyi neden etkiler?
Ortodontide dişler, uygulanan hafif ve sürekli kuvvetle çene kemiği içinde hareket eder. Bu hareket, kemiğin bir tarafta çözülüp diğer tarafta yeniden yapılmasıyla gerçekleşir (dişler nasıl hareket eder?). Kemik yapımını, yara iyileşmesini, enfeksiyona karşı direnci ya da tükürük miktarını etkileyen her durum, tedavinin hızını ve güvenliğini de etkileyebilir. Bu nedenle ortodontist üç soruya yanıt arar:
- Diş eti ve diş çevresi kemik, kuvvet uygulanmaya hazır mı?
- Kullanılan ilaçlar diş hareketini, kanamayı ya da iyileşmeyi etkiliyor mu?
- Tedavi sırasında çekim, mini vida gibi cerrahi bir adım gerekecek mi?
Şeker hastalığında (diyabet) diş teli veya şeffaf plak olur mu?
Kan şekeri iyi kontrol edilen diyabetli kişilerde ortodontik tedavi genellikle uygulanabilir. Kontrolsüz kan şekeri ise diş eti hastalığı riskini artırır. Diş eti iltihabı varken dişlere kuvvet uygulamak, diş çevresindeki kemik kaybını hızlandırabilir. Bu yüzden tedavi başlamadan diş eti sağlığı değerlendirilir, gerekirse önce diş eti tedavisi yapılır. Diyabette sık görülen ağız kuruluğu da çürük ve diş eti sorunlarına zemin hazırlar (diyabet ve ağız kuruluğu).
- Randevularınızı öğün ve ilaç saatlerinize göre planlayın; aç karnına uzun randevuya girmeyin.
- Kan şekeri düşüklüğü için şekerli bir içecek ya da yiyecek almanız gerekirse plağı çıkarın; sonra ağzınızı suyla çalkalayıp plağı takın. Sağlığınız her zaman önce gelir.
- Diş eti kontrollerinizi ve diş hekiminizdeki temizlik randevularınızı aksatmayın.
- Diyabet takibinizi yapan hekiminize ortodontik tedaviye başladığınızı bildirin.
Kemik erimesi (osteoporoz) ve kemik ilaçları ortodontiyi nasıl etkiler?
Kemik erimesi tedavisinde ve bazı kanser tedavilerinde kemik yıkımını yavaşlatan ilaçlar kullanılır. Bu ilaçlar, ortodontik diş hareketinin dayandığı kemik yenilenmesini de yavaşlatabilir; bu durumda dişler beklenenden yavaş hareket edebilir. Ayrıca bu ilaç grubunda, özellikle diş çekimi gibi cerrahi işlemlerden sonra, çene kemiğinde iyileşme sorunu (ilaca bağlı çene kemiği nekrozu) nadir ama ciddi bir risk olarak bilinir. Riskin düzeyi ilacın türüne, veriliş biçimine ve kullanım süresine göre değişir.
Bu nedenle kemik ilacı kullanıyorsanız ya da geçmişte kullandıysanız muayenede mutlaka belirtin. Ortodontist, ilacı yazan hekiminizle görüşerek tedavi hedeflerini, çekim gerekip gerekmediğini ve beklenen süreyi buna göre planlar. İlacınıza kendi kararınızla ara vermeyin. İleri yaşta ortodonti hakkında daha fazla bilgi için ileri yaşta Invisalign sayfamıza bakabilirsiniz.
Kalp hastalığı ve kan sulandırıcı kullananlarda nelere dikkat edilir?
Şeffaf plak ve diş teli tedavisinin büyük bölümü kanamalı işlem içermez; ölçü alma, tarama, plak teslimi ve tel ayarı kanama yaratmaz. Kan sulandırıcı ilaç kullananlarda dikkat edilmesi gereken asıl konu, planda diş çekimi ya da mini vida gibi cerrahi bir adım olup olmadığıdır. Böyle bir adım gerekirse diş hekimi ve ortodontist, kardiyoloğunuzun görüşünü alır. Bazı kalp hastalıklarında belirli diş işlemlerinden önce koruyucu antibiyotik gerekip gerekmediğine de sizi izleyen hekim karar verir. Kan sulandırıcınızı kendi başınıza kesmeyin.
Diğer kronik durumlar ve ilaçlar tedaviyi etkiler mi?
| Durum | Ortodontide neden önemli? | Kiminle konuşulmalı? |
|---|---|---|
| Tiroid hastalıkları | Kontrol altındaysa genellikle sorun yaratmaz; kontrolsüz durumlar kemik metabolizmasını etkileyebilir. | Endokrinolog ve ortodontist |
| Astım ve solunum ilaçları | Bazı inhaler ilaçlar ağız kuruluğu yapabilir; ağzı çalkalama ve plak hijyeni önem kazanır. | Göğüs hastalıkları uzmanı ve ortodontist |
| Reflü | Plak takılıyken yükselen mide asidi plağın içinde kalarak mineyi etkileyebilir. | Gastroenterolog ve diş hekimi |
| Ağız kuruluğu yapan ilaçlar | Tükürük azaldığında çürük ve diş eti sorunu riski artar. | İlacı yazan hekim ve diş hekimi |
| Romatizmal ve çene eklemi hastalıkları | Çene ekleminin durumu tedavi planını ve kapanış hedeflerini etkiler. | Romatolog ve ortodontist |
| Epilepsi | Nöbet kontrolü ve bazı ilaçların diş eti büyümesine yol açabilmesi değerlendirilir. | Nörolog ve ortodontist |
| Bağışıklığı baskılayan tedaviler, kanser tedavisi | Aktif tedavi sırasında ortodonti genellikle başlatılmaz; süren tedavi duraklatılabilir. | Onkolog veya ilgili uzman ve ortodontist |
Çene eklemi sorunlarıyla ilgili ayrıntılı bilgi için çene eklemi sorunu olanlarda şeffaf plak yazımızı okuyabilirsiniz. Tabloda yer almayan bir durumunuz varsa muayenede paylaşmanız yeterlidir.
Alerjiler ortodontik malzeme seçimini etkiler mi?
Evet. Metal braket ve tellerde bulunan nikele alerjisi olanlarda farklı malzemeler değerlendirilir. Bazı ortodontik lastikler (elastikler) lateks içerebilir; lateks alerjiniz varsa lateks içermeyen seçenekler kullanılır. Şeffaf plaklar tıbbi kullanıma uygun plastikten üretilir; yine de daha önce plastik ya da akrilik apareylere tepki gösterdiyseniz bunu belirtin.
Hangi durumlarda ortodontik tedavi ertelenir?
Ortodontik tedavi planlı bir tedavidir; genel sağlığınız önceliklidir. Aşağıdaki durumlarda ortodontist genellikle tedaviye başlamayı erteler ya da süren tedaviyi yavaşlatır:
- Aktif ve tedavi edilmemiş diş eti hastalığı ya da diş çevresinde ilerleyen kemik kaybı.
- Kan şekeri, tansiyon ya da tiroid değerlerinin henüz düzene girmediği dönemler.
- Yakın zamanda geçirilmiş büyük bir ameliyat, ağır bir enfeksiyon ya da hastane yatışı.
- Bağışıklığı belirgin biçimde baskılayan tedavilerin sürdüğü dönemler.
- Hekiminizin henüz netleştirmediği yeni bir tanı ya da ilaç değişikliği.
Erteleme, tedavinin hiç yapılamayacağı anlamına gelmez. Sağlık durumunuz düzene girdiğinde plan yeniden ele alınır. Bu arada diş eti tedavisi ve düzenli ağız bakımı gibi hazırlık adımları sürdürülebilir.
Tedavi sırasında sağlık durumunuz değişirse ne yapmalısınız?
Şeffaf plak tedavisi aylarca sürdüğünden bu süre içinde yeni bir tanı almanız, ilacınızın değişmesi ya da bir ameliyat geçirmeniz mümkündür. Böyle bir değişiklik olduğunda kontrol randevusunu beklemeden kliniğe haber verin. Ortodontist şu adımlardan birini önerebilir:
- Plak değiştirme aralığını uzatmak ve dişlere daha yavaş kuvvet uygulamak.
- Planlanan çekim, mini vida ya da aşındırma gibi adımları ertelemek.
- Tedaviyi bir süre durdurup dişleri mevcut konumda tutmak için pekiştirme plağı kullanmak.
- Diş eti kontrollerini sıklaştırmak.
Hastanede yatış ya da genel anestezi gerekirse, ağzınızda plak veya tel olduğunu sizi tedavi eden ekibe söyleyin. Plağı kutusunda yanınızda bulundurmak, işlem sonrası yeniden takmanızı kolaylaştırır.
Muayeneye giderken neleri yanınıza almalısınız?
- Kullandığınız tüm ilaçların adları ve dozları (bitkisel ürünler ve vitaminler dahil).
- Tanı aldığınız hastalıklar ve sizi izleyen hekimlerin adları.
- Hekiminiz isterse son tahlil sonuçlarınız ya da raporlarınız.
- Bilinen alerjileriniz ve daha önce diş tedavisinde yaşadığınız sorunlar.
Muayenede sorabileceğiniz sorular için ortodonti muayenesi soru listesi sayfamıza bakabilirsiniz. Genel uygunluk ölçütleri için şeffaf plak kimlere uygun sayfası da yol gösterir. Unutmayın: kronik bir hastalık çoğu zaman tedaviye engel değil, planlamada hesaba katılması gereken bir bilgidir.