Қысқаша жауап: Түбір арнасын емдеуді қайталау — бұрын түбір арнасы емделген тістте жазылу болмағанда немесе инфекция қайта дамығанда ескі арна толтыруын алып, арналарды қайта тазалап, толтыру. Тістегенде ауырсыну, қызыл иектегі ісік немесе безеуге ұқсас бөлінді және рентгенде түбір ұшында қабынудың көрінуі — негізгі белгілер. Қолайлы жағдайларда тісті сақтауды қамтамасыз ететін нұсқа.
Түбір арнасын емдеу — қабынған немесе инфекция жұққан тісті жұлмай сақтаудың ең кең таралған жолдарының бірі және көп жағдайда көп жыл мәселесіз нәтиже береді. Алайда кейбір тістерде жазылу күткендей жүзеге аспайды немесе жылдар өткен соң қайта мәселе пайда болады. Бұл жағдайда күн тәртібіне келетін түбір арнасын емдеуді қайталау — ағылшын тілінде «retreatment» деп аталатын арнаны қайта емдеу емшарасы. Бұл мақалада түбір арнасы емінің неге сәтсіз болуы мүмкін екенін, қандай белгілерге назар аудару керегін, қайта емдеудің қалай жасалатынын және балама нұсқаларды қарастырамыз.
Түбір арнасы емі неге сәтсіз болады?
Түбір арнасы емі сәтсіздігінің ең жиі себебі — түбір арналары ішінде бактериялардың қалуы немесе емнен кейін арналарға бактериялардың қайта сүзілуі. Тістің түбір арнасы жүйесі көбіне ойлағаннан әлдеқайда күрделі; негізгі арналардың қасында жіңішке бүйір арналар, иілімдер және тармақталулар болуы мүмкін. Бұл құрылымдардың бәрін тазалап толтыру әрдайым мүмкін бола бермейді.
Сәтсіздікке әкелуі мүмкін негізгі себептер мыналар:
- Бірінші емде байқалмаған қосымша түбір арнасы
- Арналардың жеткілікті тазаланбауы немесе толық ұзындығына толтырылмауы
- Түбір арнасын емдегеннен кейін үстіңгі пломба немесе тәждің кеш жасалуы немесе уақыт өте сүзілуі
- Түбір арнасы емделген тістте жаңа тесік дамуы
- Арна ішінде сынған құрал бөлігінің тазалауға кедергі болуы
- Тістте немесе түбірде жарық немесе сынық пайда болуы
Бұл себептердің кейбірі жылдар ішінде көрінеді. Мысалы, мықты түбір арнасы емі үстіндегі пломба уақыт өте тозып, сүзіле бастағанда қайта инфекция алуы мүмкін. Сондықтан түбір арнасын емдегеннен кейін тістің қолайлы пломбамен немесе тәжбен уақтылы және өткізбейтіндей етіп жабылуы емнің сәттілігі тұрғысынан арнаны емдеудің өзіндей маңызды.
Сәтсіз түбір арнасы емінің белгілері қандай?
Сәтсіз түбір арнасы емінің ең жиі белгісі — тістің үстіне басқанда немесе тістегенде сезілетін ауырсыну. Бұдан бөлек мына белгілер де байқалуы мүмкін:
- Тіс орналасқан аймақтағы қызыл иектің ісігі
- Қызыл иектегі безеуге ұқсас томпақ және осыдан анда-санда бөлінді келуі (фистула)
- Тістің ұзарып кеткендей сезілуі, тигенде сезімталдық
- Жағымсыз дәм немесе иіс
- Бетте немесе жақ астында ісік
Маңызды жайт — түбір арнасы емінің сәтсіздігі әрдайым белгі бермейді. Кейбір тістерде түбір ұшында дамитын қабыну ұзақ уақыт үнсіз қалып, тек жоспарлы бақылау кезінде түсірілген рентгенде байқалады. Сондықтан түбір арнасы емделген тістерді тұрақты бақылауларда рентгенмен қадағалау ұсынылады. Рентгенде көрінген әрбір көлеңке де міндетті түрде жаңа емді қажет етпейді; жазылып жатқан аймақ та ұқсас көрінуі мүмкін. Бағалау бұрынғы рентгендермен салыстыру және клиникалық белгілермен бірге жасалады.
Арнаны қайта емдеу қалай жасалады?
Арнаны қайта емдеу — ескі арна толтыруын тістен толығымен алу, арналарды қайта қалыптастырып дезинфекциялау және қайта толтыру емшарасы. Бірінші түбір арнасы еміне қарағанда көбіне ұзағырақ уақыт алады және техникалық тұрғыдан қиынырақ; себебі дәрігер алдымен бұрынғы емде қолданылған материалдарды алып тастауы керек.
Емшара әдетте мына қадамдармен жүреді:
- Бағалау: Клиникалық қарап-тексеру және рентгенмен мәселенің себебі зерттеледі. Күрделі жағдайларда үш өлшемді томография назардан тыс қалған арналарды немесе түбір жарықтарын бағалауға көмектесуі мүмкін.
- Тіске жету: Жергілікті жансыздандыру жасалады. Тістте тәж немесе арна ішілік штифт болса, арналарға жету үшін оларды алу қажет болуы мүмкін.
- Ескі толтыруды алу: Арналардағы толтырғыш материал арнайы құралдар мен еріткіштермен алынады. Сынған құрал бөлігі болса, оны алу немесе айналып өту талпынысы жасалады.
- Тазалау және дезинфекция: Арналар, назардан тыс қалған арналар болса, оларды да қоса, қайта қалыптастырылып, дезинфекциялаушы ерітінділермен шайылады. Үлкейткіш құрылғылар мен микроскоп бұл кезеңде маңызды көмекші.
- Арна ішілік дәрі: Инфекцияның жағдайына қарай арналарға біраз уақытқа дәрі салынып, екінші сеанс жоспарлануы мүмкін.
- Толтыру және жабу: Арналар қайта толтырылып, тіс уақытша немесе тұрақты пломбамен жабылады. Содан кейін тістің құрылымына қарай тұрақты пломба немесе тәж жасалады.
Емшарадан кейін бірнеше күнге созылатын жеңіл сезімталдық байқалуы мүмкін. Жазылу бақылау қабылдауларында түсірілетін рентгендермен айлар ішінде қадағаланады.
Қайта емдегеннен кейін тістің тұрақты түрде жабылуын кейінге қалдыруға болмайды. Уақытша пломбалар ауызда ұзақ қалғанда тозып, арналарға бактериялардың қайта сүзілуіне әкелуі мүмкін. Артқы тістерде, әсіресе тіндік шығыны көп түбір арнасы емделген тістерде, тісті шайнау күштерінен қорғау үшін тәж ұсынылуы мүмкін. Бұл кезеңнің аяқталуы қайта емдеудің ұзақ мерзімді сәттілігін қолдайтын маңызды қадам.
Баламалар: апикальды резекция және жұлу
Арнаны қайта емдеу мүмкін болмаған немесе жеткіліксіз болған жағдайларда негізгі баламалар — апикальды резекция және тісті жұлу.
Апикальды резекция (түбір ұшы операциясы): Қызыл иекті ашып, түбір ұшына жету, қабынған ұлпаны тазалау, түбір ұшының шағын бөлігін кесу және арнаның ұшын жабу емшарасы. Арна ішіне жету қауіпті болған жағдайларда, мысалы тістте жақсы жағдайдағы тәж және ұзын штифт болғанда немесе арнаны қайта емдеуге қарамастан жазылу болмағанда таңдалуы мүмкін. Жергілікті жансыздандыру астында жасалады.
Жұлу: Тістте тік түбір сынығы болса, қалған тіс ұлпасы тістің қызмет атқаруына жетпейтіндей аз болса немесе қызыл иек пен сүйек тірегі ілгерілеген дәрежеде жоғалса, тісті сақтау мүмкін болмауы мүмкін. Бұл жағдайда тіс жұлынып, пайда болған бос орын имплантпен, көпірмен немесе жылжымалы протезбен толықтырылуы мүмкін.
Қай нұсқаның қолайлы екені тістің құрылымдық жағдайы, ауыздағы маңызы, қызыл иек пен сүйек тірегі және науқастың қалаулары бірге бағаланып анықталады. Өз тісін сақтау, мүмкін болған жағдайларда әдетте басты мақсат.
Түбір арнасын емдеуді қайталаудың сәттілік көрсеткіші қандай?
Түбір арнасын емдеуді қайталаудың сәттілігі жағдайдан жағдайға өзгереді; алайда қолайлы жағдайларда жасалған қайта емдеулермен тістердің елеулі бөлігінің ұзақ уақыт ауызда қызметін жалғастыра алатыны ғылыми зерттеулермен көрсетілген. Сәттілікке әсер ететін негізгі факторлар мыналар:
- Түбір ұшындағы қабынудың көлемі мен ұзақтығы
- Назардан тыс қалған арналардың табылып тазалануы
- Арна ішінде сынған құрал, перфорация сияқты қосымша мәселелердің болуы
- Түбірде жарық немесе сынық бар-жоғы
- Емнен кейін тістің өткізбейтін пломбамен немесе тәжбен уақтылы жабылуы
Дәрігеріңіз қарап-тексеру мен рентген деректеріне қарай тісіңіз үшін ықтимал нұсқаларды және олардың әрқайсысының артықшылықтары мен кемшіліктерін сізбен бөліседі. Түбір арнасы емі және басқа емдерге қатысты жиі қойылатын сұрақтардың жауаптарын жиі қойылатын сұрақтар бетімізден таба аласыз; техникалық терминдер үшін тіс емі сөздігімізге көз жіберуіңізге болады.
Түбір арнасы емделген тісіңізде мәселе байқағанда
Түбір арнасы емделген тістте тістегендегі ауырсынуды, қызыл иектегі томпақ немесе ісікті байқасаңыз, белгілер уақытша азайса да, қарап-тексеруді кейінге қалдыруға болмайды; өйткені түбір ұшындағы инфекция үнсіз ілгерілеуі мүмкін. Чанкая Оран ауданындағы емханамызда, Park Oran Ofis ғимаратында, тісіңіз клиникалық және радиологиялық тұрғыдан бағаланып, арнаны қайта емдеу немесе балама нұсқалардың қайсысы қолайлы екені сізге түсіндіріледі.
Жиі қойылатын сұрақтар
Түбір арнасын емдеуді қайталауға бола ма?
Иә, қолайлы жағдайларда бұрын түбір арнасы емделген тіске арнаны қайта емдеу жасалуы мүмкін. Ескі толтыру алынып, арналар қайта тазаланып, толтырылады. Тістте түбір сынығы болса немесе жеткілікті тіс ұлпасы қалмаса, қайта емдеу қолайсыз болуы мүмкін.
Арнаны қайта емдеу неше сеансқа созылады?
Сеанс саны инфекцияның жағдайына, арна санына және ескі толтыруды алудың қиындығына қарай өзгереді. Кейбір жағдайлар бір сеансқа аяқталса, кейбіреулерінде арналарға дәрі салынып, екінші сеанс жоспарланады. Мерзімді қарап-тексеруден кейін дәрігер белгілейді.
Түбір арнасы емделген тісім ауырмайды, соған қарамастан ем қажет пе?
Түбір ұшында дамитын кейбір қабынулар белгі бермей ілгерілеп, тек рентгенде байқалуы мүмкін. Бұл жағдайда емнің қажет-қажет еместігі бұрынғы рентгендермен салыстыру және клиникалық белгілермен бағаланады. Кейбір аймақтарды тек бақылаумен қадағалауға болады.
