Қысқа жауап: Пародонтальды қалта — тіс пен қызыл иек арасындағы табиғи ойықтың қызыл иек ауруына байланысты қалыптыдан терең болып кетуі. Дені сау қызыл иекте бұл ойық әдетте 1-3 мм тереңдікте болады; 4 мм және одан жоғары өлшемдер көбіне пародонтальды қалта деп бағаланады. Қалталар бактериялық қақ пен тіс тасының жиналуына жағдай жасайды. Ем терең тазалаудан хирургиялық шараларға дейін жетеді.
Тіс щеткасымен тазалағанда қанайтын қызыл иек, өтпейтін ауыз иісі немесе тістердің бұрынғыдан ұзынырақ көрінуі көбіне қызыл иек ауруының алғашқы белгілері. Бұл аурудың ауыз ішіндегі ең маңызды көрсеткіштерінің бірі — тіс пен қызыл иек арасындағы ойықтың тереңдеуі. Пародонтальды қалта деп аталатын бұл тереңдеу көзбен әрдайым байқала бермейді; алайда тіс дәрігері жасайтын қарапайым өлшеулермен анықталады және аурудың қаншалықты өрбігені туралы құнды ақпарат береді.
Бұл мақалада пародонтальды қалтаның не екенін, қалай өлшенетінін, қандай белгілермен білінетінін, ем нұсқаларын және қалта түзілуінің алдын алу үшін не істеуге болатынын қарастырамыз.
Пародонтальды қалта дегеніміз не?
Пародонтальды қалта — тіс пен қызыл иек арасындағы табиғи ойықтың қызыл иек ауруынан тереңдеуі және тісті ұстап тұратын тіндердің зақымдануынан пайда болатын қуыс. Дені сау қызыл иекте бұл ойық таяз және қызыл иек тіске тығыз жабысады.
Қалта түзілуі әдетте мына үдеріспен өрбиді:
- Қақ жиналуы: тіс бетінде және қызыл иек жиегінде бактериялық қақ жиналады.
- Қызыл иек қабынуы (гингивит): қызыл иек қызарады, ісінеді және оңай қанайды. Бұл кезең дұрыс күтіммен кері қайтарылады.
- Пародонтит: қабыну терең тіндерге өтеді; қызыл иек пен тіс арасындағы байланыс жойыла бастайды, тісті ұстап тұратын сүйек сіңіп кете бастайды.
- Қалтаның тереңдеуі: пайда болған қуыста бактериялар мен тіс тасы жиналуын жалғастырады; қалта тереңдеген сайын үйде тазалау да қиындайды.
Бұл үдеріс көбіне баяу өтеді және айқын ауырсынусыз өрбуі мүмкін болғандықтан, адам кеш байқауы мүмкін. Сондықтан пародонтит «үнсіз» өрбитін аурулар қатарына жатады және көбіне тұрақты бақылауларда анықталады. Темекі шегу, бақыланбайтын қант диабеті, генетикалық бейімділік, күйзеліс және кейбір дәрілер пародонт ауруы қаупін арттыратын негізгі факторлар.
Қалта тереңдігі қалай өлшенеді?
Қалта тереңдігі ұшында миллиметрлік белгілері бар жіңішке құрал — пародонтальды зондпен өлшенеді. Тіс дәрігері зондты тіс пен қызыл иек арасындағы ойыққа мұқият орналастырып, қаншалықты терең өткенін жазады.
Өлшеуге қатысты білуге тиіс жайлар мыналар:
- Әр тістің айналасында әдетте алты түрлі нүктеден өлшеу жасалады.
- 1-3 мм: әдетте дені сау ойық тереңдігі деп саналады.
- 4-5 мм: жеңіл не орташа дәрежедегі пародонтальды қалтаның көрсеткіші болуы мүмкін.
- 6 мм және одан жоғары: терең қалта деп бағаланады және неғұрлым кешенді емді қажет етуі мүмкін.
- Өлшеу кезінде қан кетуінің бар-жоғы да жазылады; қан кету белсенді қабынудың маңызды белгісі.
- Қызыл иектің шегінуі, тістердің қозғалуы және түбірдің айырылу аймақтарының жағдайы да бағаланады.
Қалтаны өлшеу рентген зерттеуімен бірге түсіндіріледі. Рентген тістерді ұстап тұратын сүйектегі жоғалтудың мөлшері мен пішінін көрсетеді. Осы ақпарат біріктіріліп, аурудың сатысы мен ем жоспары анықталады. Өлшеу әдетте жеңіл қысым сезімінен басқа айқын жайсыздық бермейді; қабынған аймақтарда сезімталдық болуы мүмкін.
Белгілері қандай?
Пародонтальды қалтаға ең жиі ілесетін белгілер — қызыл иектің қанауы, ауыз иісі және қызыл иектің шегінуі; алайда ерте сатыларда айқын шағым болмауы мүмкін. Сондықтан тіс дәрігерінің тұрақты бақылаулары маңызды.
- Щеткамен тазалау немесе тіс жібін қолдану кезінде қызыл иектің қанауы
- Қызыл, ісінген және сезімтал қызыл иек
- Өтпейтін ауыз иісі немесе ауыздағы жағымсыз дәм
- Қызыл иектің шегінуі және тістердің ұзынырақ көрінуі
- Тіс аралықтарда жаңа бос орындардың пайда болуы
- Тістердің қозғалуы немесе орнының өзгеруі
- Қызыл иек жиегінен іріңнің келуі
- Шайнағанда жайсыздық немесе қиысудың өзгергенін сезу
Темекі шегетіндерде тамырлардың тарылуына байланысты қызыл иектің қанауы азырақ көрінуі мүмкін. Бұл жағдай аурудың үнсізірек өрбуіне және кеш байқалуына әкелуі мүмкін. Жүктілік кезеңінде де гормоналдық өзгерістерге байланысты қызыл иек қабынуы айқындалуы мүмкін; бұл кезеңде қызыл иек бақылауларын назардан тыс қалдырмау ұсынылады.
Ем нұсқалары қандай?
Пародонтальды қалта емінің мақсаты — қалта ішіндегі бактериялық қақ пен тіс тасын кетіру, қабынуды бақылауға алу және қалта тереңдігін азайтып, аурудың өрбуін тоқтату. Ем әдетте сатылап жоспарланады.
1-саты: Ауыз күтімі және қауіп факторларын бақылау
Пациентке дұрыс щеткамен тазалау және тіс аралықты тазалау үйретіледі. Темекіні тастау және қант диабеті сияқты жүйелі аурулардың бақылауға алынуы емнің табысы үшін маңызды. Қызыл иектің үстіндегі тіс тастары тазаланады.
2-саты: Қызыл иек астын тазалау
Жергілікті жансыздандыру жағдайында қалта ішіндегі тіс тастары мен бактериялық қақ арнайы қол құралдарымен және ультрадыбыстық аппараттармен тазаланады; түбір беттері тегістеледі. Бұл шара әдетте бірнеше сеансте, ауыздың әртүрлі аймақтарына бөлінып жасалуы мүмкін. Қажет көрілген кейбір жағдайларда дәрігер қолдаушы дәрі ем ұсынуы мүмкін.
Қайта бағалау
Тазалаудан бірнеше апта кейін қалта тереңдіктері қайта өлшенеді. Көптеген пациентте қызыл иектің жазылуымен қалталар таяздайды және қан кету азаяды.
3-саты: Хирургиялық ем
Терең қалталар сақталатын аймақтарда қызыл иекті көтеріп, түбір беттерін тікелей тазалайтын жарғақ (флеп) операциялары жасалуы мүмкін. Сүйек жоғалтудың қолайлы түрлерінде жоғалған тіндерді қайта қалпына келтіруге бағытталған регенеративті әдістер де қарастырылуы мүмкін.
4-саты: Қолдаушы күтім
Емнен кейін аурудың қайталанбауы үшін тұрақты бақылаулар мен кәсіби тазалаулар жалғасады. Бұл бақылаулардың жиілігі әдетте адамның қауіп жағдайына қарай бірнеше айда бір рет болып жоспарланады.
Пародонт ауруы және ортодонтиялық ем
Қызыл иек ауруына байланысты тістері алшақтаған, алға қарай желпуіштей жайылған немесе орны өзгерген пациенттерде ауру бақылауға алынғаннан кейін ортодонтиялық ем жоспарлануы мүмкін. Бұл жағдайда белсенді қабынудың емделген болуы алғышарт. Қолайлы жағдайларда Invisalign мөлдір элайнерлерімен ем, оларды тағып-шешуге болатындықтан, ауыз гигиенасын сақтауды жеңілдетуі мүмкін. Ортодонтиялық ем барысында пародонтальды бақылаулар да үзіліссіз жалғасады.
Пародонтальды қалтаның алдын қалай алуға болады?
Пародонтальды қалта түзілуінің алдын алудың ең тиімді жолы — бактериялық қақты күн сайын тұрақты түрде кетіру және қызыл иек қабынуын ерте кезеңде емдеу. Гингивит сатысында араласқанда ауру әдетте кері қайтарылады.
- Күніне екі рет, шамамен екі минут фторлы пастамен щеткамен тазалаңыз.
- Тіс аралықтарды күн сайын тіс жібімен немесе тіс аралық щеткамен тазалаңыз.
- Темекі шегетін болсаңыз, тастау үшін қолдау алыңыз.
- Қант диабеті сияқты созылмалы ауруларыңыздың бақылауын жалғастырыңыз.
- Тіс дәрігеріңіз ұсынған жиілікте бақылау мен тіс тасын тазалауды жасатыңыз.
- Қызыл иектің қанауын қалыпты деп қабылдамаңыз; жалғасса, тексеруден өтіңіз.
Қызыл иек денсаулығына қатысты басқа тақырыптар үшін жиі қойылатын сұрақтар бетімізге де көз жүгіртуге болады.
Дәрігерге қашан жүгіну керек?
Қызыл иегіңіз жиі қанаса, ауыз иісі өтпесе, тістеріңіздің қозғалуын немесе аралықтарда жаңа бос орындарды байқасаңыз, қызыл иекті бағалатқаныңыз ұсынылады. Çankaya, Oran аймағындағы емханамызда қалта өлшемдері мен рентген зерттеуі арқылы қызыл иегіңіздің жағдайы бағаланады; қажетті ем қадамдары мен үйде жасауыңыз керек күтім сізге ашық түсіндіріледі.
Жиі қойылатын сұрақтар
Пародонтальды қалта өздігінен жабыла ма?
Тереңдеген пародонтальды қалталар әдетте өздігінен жабылмайды, себебі қалта ішіндегі тіс тасы мен бактерияларды үйде щеткамен толық тазалау мүмкін емес. Кәсіби қызыл иек астын тазалау мен тұрақты ауыз күтімі арқылы көптеген қалта таяздауы мүмкін.
Қызыл иек қалтасын тазалау ауыртады ма?
Қызыл иек астын тазалау әдетте жергілікті жансыздандыру жағдайында жасалатындықтан, шара кезінде айқын ауырсыну сезілмейді. Шарадан кейін бірнеше күн жеңіл сезімталдық пен ыстық-суыққа сезгіштік болуы мүмкін; бұл жағдай көбіне өздігінен азаяды.
Пародонтальды қалта тіс жоғалтуға әкеле ме?
Емделмеген және өрбіген пародонт ауруы тісті ұстап тұратын сүйектің жоғалуына және ақырында тістердің қозғалуына, тіпті жоғалуына әкелуі мүмкін. Ерте диагноз бен тұрақты емдеу арқылы бұл үдерісті көп жағдайда баяулатуға немесе тоқтатуға болады.
Емнен кейін қаншалықты жиі бақылауға баруым керек?
Пародонтальды емнен кейін қолдаушы күтім үшін бақылаулар әдетте бірнеше айда бір рет жоспарланады. Нақты жиілікті аурудың ауырлығына, қауіп факторларына және ауыз күтіміңіздің деңгейіне қарай дәрігеріңіз белгілейді.
