Qısa cavab: Ağızda qalan diş kökləri içlərindəki bakteriyalar səbəbindən ağrı vermədən abses, kista və sümük itkisinə yol aça bilər. Kök sağlam və kifayət qədər uzundursa, kanal müalicəsi və tacla qorunması mümkündür; əks halda çəkilməsi tövsiyə olunur. Kökü qalan dişin çəkilməsi lokal anesteziya altında, xüsusi alətlərlə və ya kiçik cərrahi müdaxilə ilə aparılır. Yerinə implant, körpü və ya protez nəzərdən keçirilə bilər.
İrəliləmiş dərəcədə çürüyən və ya qırılan dişin tac hissəsi zamanla tamamilə yox ola bilər və ağızda yalnız çənə sümüyünün içində qalan kök hissəsi və ya hissələri qalır. Bu köklər çox vaxt ağrı vermədiyi üçün uzun müddət fərq edilmədən və ya təxirə salınaraq ağızda qala bilər. Halbuki kökü qalan dişin çəkilməsi ağız sağlamlığını qorumaq baxımından əksər hallarda təxirə salınmamalı olan müdaxilədir. Bu yazıda kök qalıqlarının nə üçün problem yarada bildiyini, çəkilmənin necə aparıldığını, müdaxilə zamanı və sonrasında nələrin hiss oluna biləcəyini və çəkilən kökün yerinə hansı seçimlərin düşünülə biləcəyini izah edirik.
Kök qalığı niyə təhlükəlidir?
Ağızda qalan kök qalıqları içlərindəki ölü sinir toxuması və açıq səthlərində yığılan bakteriyalar səbəbindən səssiz infeksiya mənbəyi ola bilər; bu infeksiya kök ucunda abses, kista və ya sümük itkisinə yol aça bilər. Qalığın ağrı verməməsi problem olmadığı anlamına gəlmir.
Kök qalıqlarının yol aça biləcəyi başlıca problemlər bunlardır:
- Xroniki infeksiya: Kökün içindəki bakteriyalar kök ucundan ətraf sümüyə yayılaraq iltihabi lezyonlar əmələ gətirə bilər. Bu lezyonlar uzun müddət əlamət vermədən böyüyə bilər.
- Abses və şişkinlik: Orqanizm müqavimətinin azaldığı dövrdə səssiz infeksiya alovlanaraq üzdə şişkinliyə, ağrıya və hərarətə səbəb ola bilər.
- Kista əmələ gəlməsi: Uzun müddət davam edən iltihab bəzi hallarda kök ətrafında kista inkişafına zəmin hazırlaya bilər.
- Sümük itkisi: İltihab gələcəkdə implant kimi müalicələr üçün lazım olan sümük miqdarını azalda bilər.
- Yumşaq toxuma qıcıqlanması: Kökün kəskin kənarları dilə və yanağa sürtünərək yaralara yol aça bilər.
- Qonşu dişlərə təsir: Qalıq ətrafında yığılan ərp qonşu dişlərdə kariyes və diş əti problemlərini asanlaşdıra bilər.
- Ağız qoxusu: Kök ətrafında yığılan qalıqlar və infeksiya daimi ağız qoxusuna töhfə verə bilər.
Hər kök çəkilməlidirmi?
Hər kök qalığı mütləq çəkilmir. Kökün boyu kifayətdirsə, ətrafındakı sümük sağlamdırsa və kök möhkəmdirsə, kanal müalicəsi, kökün içinə yerləşdirilən post və üzərinə edilən tac ilə dişin qorunması mümkün ola bilər. Bəzi hallarda dişin diş əti üstündə qalan hissəsini artırmaq üçün kiçik diş əti müdaxiləsi və ya kökün ortodontik olaraq yuxarı çəkilməsi nəzərdən keçirilə bilər. Çox dərində, sinir və ya sinus kimi mühüm strukturlara yaxın, əlamət verməyən kiçik kök hissələrində isə həkim çəkmək əvəzinə müntəzəm rentgen izləməsini tövsiyə edə bilər. Bu qərarlar müayinə və görüntüləmə nəticəsində verilir.
Kökü qalan diş necə çəkilir?
Kökü qalan dişin çəkilməsi lokal anesteziya altında, kökün mövqeyinə və vəziyyətinə görə ya xüsusi alətlərlə birbaşa, ya da diş ətinin qaldırıldığı kiçik cərrahi müdaxilə ilə aparılır. Tac hissəsi olmadığı üçün klassik diş çəkilməsinə nisbətən bir qədər daha çox planlaşdırma tələb edə bilər.
- Görüntüləmə: Rentgenlə kökün uzunluğu, neçə hissədən ibarət olduğu, sümük içindəki mövqeyi və ətrafındakı strukturlarla əlaqəsi qiymətləndirilir. Lazım görülərsə üçölçülü tomoqrafiya istənilə bilər.
- Anesteziya: Bölgə lokal anesteziya ilə keyidilir; müdaxiləyə yalnız tam keyləşmə təmin edildikdən sonra başlanır.
- Kökün boşaldılması: Kök ilə sümük arasındakı birləşdirici toxuma elevator adlanan nazik alətlərlə yavaş-yavaş ayrılır.
- Çıxarma: Kök xüsusi kök qısqaclarla və ya elevatorlarla nəzarətli hərəkətlərlə çıxarılır.
- Cərrahi yanaşma (lazım gələrsə): Kök sümüyün dərinindədirsə, kövrəkdirsə və ya əyridirsə, diş əti kiçik kəsiklə qaldırılır, lazım gələrsə ətrafındakı sümükdən çox az miqdarda götürülür. Birdən çox kökü olan azı dişlərində köklər bir-birindən ayrılaraq tək-tək çıxarıla bilər.
- Təmizlik və bağlama: Çəkilmə boşluğundakı iltihablı toxuma təmizlənir; lazım gələrsə tikiş qoyulur və boşluğa qanamanı dayandırmaq üçün tənzif yerləşdirilir.
Çəkilmə müddəti kökün mövqeyinə və sayına görə bir neçə dəqiqədən daha uzun müddətə qədər dəyişə bilər. Gələcəkdə implant planlaşdırılırsa, çəkilmə boşluğuna sümük həcmini qorumağa yönəlik qreft tətbiqi də eyni seansda nəzərdən keçirilə bilər.
Kök çəkilməsi ağrılıdırmı?
Kök çəkilməsi lokal anesteziya altında aparıldığı üçün müdaxilə zamanı adətən ağrı hiss olunmur; hiss olunan şey çox vaxt təzyiq və itələmə hissidir. Anesteziya təsir göstərdikdən sonra həkim bölgənin tamamilə keyidiyinə əmin olaraq müdaxiləyə başlayır.
Bəzi vəziyyətlər keyləşməni çətinləşdirə bilər. Aktiv və şiddətli infeksiya varsa, iltihablı toxumanın turş mühiti səbəbindən anestezik maddə daha çətin təsir göstərə bilər. Belə hallarda həkim əvvəlcə infeksiyanın nəzarət altına alınmasını tövsiyə edə və çəkilməni bir neçə gün sonraya planlaşdıra bilər. Müdaxilə zamanı hər hansı ağrı hiss etsəniz, bunu həkiminizə deməyiniz kifayətdir; əlavə anesteziya tətbiq oluna bilər.
Anesteziyanın təsiri keçdikdən sonra, xüsusilə cərrahi yanaşma lazım olan çəkilmələrdə, bir neçə gün davam edən həssaslıq və yüngül şişkinlik gözlənilə bilər. Bu dövrdə hansı ağrıkəsicinin münasib olduğunu həkiminiz sizə xüsusi olaraq bildirir. Diş həyəcanı yüksək olan şəxslər üçün çəkilmədən əvvəl bu vəziyyəti həkimlə danışmaq prosesin daha sakit keçməsinə kömək edir.
Kök çəkilməsindən sonra nələrə diqqət edilməlidir?
Kök çəkilməsindən sonra ən vacib hədəf çəkilmə boşluğunda əmələ gələn qan laxtasını qorumaqdır; buna görə ilk gün ağzı çalxalamamaq, tüpürməmək, payla içməmək və siqaret çəkməmək lazımdır.
- Tənzif: Çəkilmə bölgəsinə yerləşdirilən tənzifi həkimin tövsiyə etdiyi müddət ərzində yüngülcə dişləyərək saxlayın.
- Soyuq tətbiq: İlk saatlarda yanaq üzərindən aralıqlı soyuq tətbiq şişkinliyi azaltmağa kömək edir.
- Qidalanma: Anesteziya keçənə qədər yemək yeməyin. İlk gün ilıq və yumşaq qidaları seçin; çox isti, bərk və ədviyyatlı yeməklərdən qaçının.
- Ağız təmizliyi: Digər dişlərinizi fırçalamağa davam edin, lakin çəkilmə bölgəsinə ilk gün toxunmayın. Sonrakı günlərdə həkiminizin tövsiyə etdiyi kimi yumşaqca çalxalaya bilərsiniz.
- Siqaret və alkoqol: Sağalmanı gecikdirə və quru yuva riskini artıra bilər; ilk günlərdə mütləq qaçınılmalıdır.
- Fiziki aktivlik: İlk gün ağır idmandan qaçınmaq qanama riskini azaldır.
- Dərmanlar: Yazılan dərmanları həkimin tövsiyə etdiyi kimi istifadə edin.
Çəkilmədən iki-üç gün sonra başlayan və getdikcə artan şiddətli ağrı, dayanmayan qanama, artan şişkinlik və ya hərarət kimi hallarda kliniyaya müraciət etməlisiniz. Tikiş qoyulubsa, adətən bir həftə ətrafında nəzarət randevusunda götürülür.
Çəkilən kökün yerinə nə edilir?
Çəkilən kökün yerinə boşluğun mövqeyinə, qonşu dişlərin vəziyyətinə və sümük miqdarına görə implant, sabit körpü və ya çıxarılan protez kimi seçimlər nəzərdən keçirilə bilər. Boşluğun uzun müddət tamamlanmadan qoyulması qonşu dişlərin əyilməsinə və qarşı dişin boşluğa doğru uzanmasına yol aça bilər.
- İmplant: Qonşu dişlərə toxunmadan əskik dişi tamamlayan seçimdir. Çəkilmə bölgəsindəki sağalmadan sonra və ya münasib hallarda çəkilmə ilə eyni seansda planlaşdırıla bilər.
- Sabit körpü: Qonşu dişlər kiçildilərək əskik diş bu dişlərdən dəstək alan körpü ilə tamamlanır. Qonşu dişlər onsuz da böyük plombalı və ya tac qoyulmuşdursa, münasib seçim ola bilər.
- Çıxarılan protez: Birdən çox əskik dişin olduğu hallarda və ya digər seçimlərin münasib olmadığı vəziyyətlərdə istifadə oluna bilər.
- Ortodontik boşluq bağlanması: Bəzi hallarda, xüsusilə dişlərdə sıxlıq da varsa, boşluq ortodontik müalicə ilə qonşu dişlərin sürüşdürülməsi yolu ilə bağlana bilər.
Hansı seçimin sizə uyğun olduğu ağız quruluşunuz və gözləntiləriniz qiymətləndirilərək birlikdə müəyyən edilir. Çəkilmə və sonrası ilə bağlı digər maraqlı mövzuları tez-tez verilən suallar səhifəmizdə tapa bilərsiniz.
Kök qalığı üçün nə zaman həkimə müraciət etməli?
Ağzınızda tac hissəsi yox olmuş diş kökü olduğunu bilirsinizsə və ya dilinizlə kəskin kənar hiss edirsinizsə, ağrı olmasa belə, müayinə ilə kökün qorunub-qorunmayacağını və ya çəkilməsinin lazım olub-olmadığını öyrənməyiniz yerinə düşər. Diş ətində şişkinlik, pis dad və ya axıntı varsa, bu qiymətləndirməni təxirə salmamaq lazımdır. Çankaya Oran bölgəsindəki poliklinikamızda kök qalığı rentgenlə müayinə edilir, çəkilmə lazımdırsa müdaxilənin necə aparılacağı və sonrasında boşluğun necə tamamlana biləcəyi əvvəlcədən danışılır.
Tez-tez verilən suallar
Ağrımayan diş kökü çəkilməlidirmi?
Ağrının olmaması kökün problemsiz olduğu anlamına gəlmir; kök qalıqları uzun müddət əlamət vermədən infeksiya mənbəyi ola bilər. Kökün qorunabilən olub-olmadığı və ya çəkilməsinin lazım olub-olmadığı rentgen və müayinə ilə müəyyən edilir. Bəzi dərin və əlamətsiz hissələrdə izləmə də tövsiyə oluna bilər.
Kök çəkilməsi nə qədər çəkir?
Müddət kökün mövqeyinə, sayına və sümük içindəki vəziyyətinə görə dəyişir. Asan əlçatan tək kök qısa müddətdə çıxarıla bilərkən, dərin və ya kövrək köklərdə cərrahi yanaşma lazım olduqda müdaxilə daha uzun çəkə bilər.
Kök çəkilməsindən sonra tikiş qoyulurmu?
Cərrahi yanaşma lazım olan və ya geniş çəkilmə boşluğu yaranan hallarda tikiş qoyula bilər. Tikişlər adətən bir həftə ətrafında aparılan nəzarət randevusunda götürülür. Bəzi hallarda özbaşına əriyən tikişlərdən istifadə olunur.
Kök qalığının üzərinə protez hazırlana bilərmi?
İnfeksiya daşıyan kökün üzərinə protez hazırlanması gələcəkdə ağrı və şişkinlik kimi problemlərə yol aça bilər. Kök sağlamdırsa, kanal müalicəsi və post ilə tac və ya protez dəstəyi kimi istifadə oluna bilər. Qərar müayinə və rentgendən sonra verilir.
