Qısa cavab: Diş sıxma bəzi insanlarda baş ağrısına, xüsusilə səhərlər gicgahlarda təzyiq hissinə və qulağın önündə ağrıya töhfə verə bilər. Bunun səbəbi daim işləyən çeynəmə əzələlərinin və qulağın düz önündəki çənə oynağının yüklənməsidir. Lakin hər baş və ya qulaq ağrısı diş sıxmadan qaynaqlanmır; qəfil və şiddətli ağrıda, nevroloji əlamətdə, qızdırmada və ya eşitmə itkisində nevroloji və ya LOR (qulaq-burun-boğaz) qiymətləndirməsi lazımdır.
Səhər oyandığınızda gicgahlarınızda sızıltı, çənənizdə yorğunluq və ya qulağınızın önündə dolğunluq hissi varsa, bunun gecə boyu fərqinə varmadan edilən diş sıxma ilə əlaqəsi ola bilər. Diş sıxma və baş ağrısı əlaqəsi diş həkimliyində və ağrı klinikalarında tez-tez müzakirə olunan mövzudur, çünki çeynəmə əzələləri kəllənin yan səthinə, qulağın düz önünə və boyuna qədər uzanan geniş sahədə işləyir. Bu yazıda diş sıxmanın baş, gicgah, qulaq və boyun nahiyəsində necə hiss oluna biləcəyini, hansı hallarda başqa ixtisas sahəsinə müraciət etmək lazım olduğunu və ağrını yüngülləşdirmək üçün atıla biləcək ölçülü addımları nəzərdən keçiririk.
Diş sıxma baş ağrısına səbəb olurmu?
Bəli, diş sıxma bəzi insanlarda baş ağrısına töhfə verə bilər; lakin hər baş ağrısının mənbəyi diş sıxma deyil. Dişlər uzun müddət və güclü şəkildə bir-birinə sıxıldıqda çeynəmə əzələləri dincəlməyə imkan tapmır. Yorulan əzələ toxumasında həssas nöqtələr yarana bilər və bu nöqtələr ağrını yalnız yerləşdikləri yerdə deyil, ətraf nahiyələrə yayaraq da hiss etdirə bilər. Buna görə insan ağrını çənəsində deyil, başının yan tərəfində və ya alnında hiss edir.
Diş sıxmanı müşayiət edən baş ağrısı adətən aşağıdakı xüsusiyyətləri göstərir:
- Səhər oyananda aydınlaşır, gün ərzində azala bilər və ya əksinə, stresli iş gününün sonunda artır.
- Zoqquldayan olmaqdan çox təzyiq, sıxılma və ya başı lent kimi saran hiss şəklindədir.
- Çənə əzələlərinə toxunduqda həssaslıq, ağzı açarkən yorğunluq müşayiət edə bilər.
- Dişlərdə səhər həssaslığı, yanağın içində dişləmə izləri və ya dilin kənarında dalğalı görünüş kimi əlamətlər birlikdə görünə bilər.
Bu mənzərə tək başına diaqnoz qoymağa imkan vermir. Ağrının çənə mənşəli olub-olmadığı müayinədə əzələlərin və çənə oynağının qiymətləndirilməsi ilə müəyyən edilir. Diş sıxmanın ümumi səbəbləri və müalicə seçimləri barədə daha ətraflı məlumat üçün diş sıxmanın (bruksizm) səbəbi nədir və necə müalicə olunur yazımıza nəzər sala bilərsiniz.
Gicgah və alın nahiyəsindəki ağrının çeynəmə əzələləri ilə əlaqəsi
Gicgahda hiss olunan ağrının əhəmiyyətli hissəsi gicgah əzələsi adlanan çeynəmə əzələsinin yorğunluğu ilə əlaqəli ola bilər. Bu əzələ yelpik şəklində kəllənin yan səthini örtür və alt çənəni yuxarı qaldıraraq dişlərin bir-birinə qapanmasını təmin edir. Gecə boyu təkrarlanan sıxma hərəkətləri bu əzələni daim işlətdikdə səhər gicgahlarda ağırlıq və ya təzyiq hissi yarana bilər. Diş sıxma zamanı gicgah ağrısı buna görə tez-tez təsvir edilən şikayətdir.
Yanaqda, qulaq məməsinin önündə yerləşən masseter (çeynəmə) əzələsi isə bədənin ən güclü əzələlərindən biridir. Bu əzələ həddindən artıq işlədikdə üzün alt hissəsində dolğunluq, çənədə yığılma və bəzən göz ətrafına və ya alına yayılan ağrı hiss oluna bilər. Çənə mənşəli baş ağrısı kimi təsvir edilən bu vəziyyətdə insan çox vaxt problemi başında zənn edir; halbuki mənbə daim gərilən çeynəmə əzələləridir.
Burada vacib bir fərq var: gərginlik tipli baş ağrısı və miqren kimi birincili baş ağrıları da oxşar nahiyələrdə hiss oluna bilər. Diş sıxma bu ağrıları tətikləyən və ya artıran amillərdən biri ola bilər, lakin onları əvəz etmir. Buna görə qiymətləndirmə əksər hallarda diş həkimi ilə digər müvafiq həkimlərin birgə baxışını tələb edə bilər.
Diş sıxma qulaq ağrısına və qulaqda dolğunluğa səbəb olurmu?
Diş sıxma qulaqda ağrıya və ya dolğunluq hissinə səbəb ola bilər, çünki çənə oynağı qulaq kanalının düz önündə yerləşir. Gicgah-alt çənə oynağı (GAÇO) və ətrafındakı əzələlər yükləndikdə yaranan ağrı insana qulağın içindən gəlirmiş kimi görünə bilər. Diş sıxma ilə bağlı qulaq ağrısı kimi təsvir edilən şikayətlərdə aşağıdakı əlamətlərə tez-tez rast gəlinir:
- Qulağın önündə, xüsusilə çeynəmə və ya əsnəmə zamanı artan sızıltı
- Qulaqda tutulma və ya dolğunluq hissi
- Ağzı açıb-bağlayarkən oynaqda şıqqıltı, xırçıltı və ya sürtünmə səsi
- Bəzi insanlarda qulaq küyünün stresli dövrlərdə aydınlaşması
Qulaq müayinəsi normal olduğu halda bu şikayətlər davam edirsə, çənə oynağının və çeynəmə əzələlərinin qiymətləndirilməsi məntiqli ola bilər. Çənə oynağında narahatlıq hiss edən insanlar üçün hazırladığımız TMJ müalicəsi və çənə oynağını rahatlatma üsulları yazısı mövzunu daha geniş şəkildə nəzərdən keçirir.
Digər tərəfdən, qulaq ağrısının ən çox rast gəlinən səbəbləri sırasında qulaq infeksiyaları, xarici qulaq keçəcəyinin iltihabı və Östaxi borusu problemləri də var. Qulaqdan axıntı, qızdırma, eşitmənin zəifləməsi və ya qəfil başlayan küy varsa, əvvəlcə LOR (qulaq-burun-boğaz) həkiminə müraciət etmək lazımdır.
Boyun və çiyin gərginliyi əlaqəlidirmi?
Boyun və çiyin gərginliyi diş sıxma ilə birlikdə tez-tez müşahidə olunur və bu nahiyələr bir-birinə təsir edə bilər. Çənə, baş və boyun əzələləri zəncir kimi işləyir; biri gərildikdə digərləri də tarazlığı qorumaq üçün əlavə yük götürə bilər. Diş sıxma və boyun ağrısı çox vaxt tək bir səbəbə bağlı olmur: uzun müddət ekran qarşısında önə əyilmiş oturmaq, telefonu çiyinlə qulaq arasında saxlamaq, üzüqoylu yatmaq və gün ərzində fərqinə varmadan dişləri sıxmaq birləşdikdə peysərdə və çiyinlərdə davamlı sərtlik hissi yarana bilər.
Gündüz masa arxasında işləyərkən dişlərini sıxdığını fərq edən insanlarda iş rejiminin və oturuş vəziyyətinin nəzərdən keçirilməsi də çənəyə yönəlik tədbirlər qədər vacibdir. Ekranı göz səviyyəsinə gətirmək, müəyyən fasilələrlə qalxıb çiyinləri boşaltmaq və gün ərzində çənənin istirahət vəziyyətini yoxlamaq bu zənciri yüngülləşdirməyə kömək edə bilər.
Hansı baş ağrılarında başqa həkimə müraciət etməli?
Bəzi baş ağrıları diş sıxma ilə izah oluna bilməz və gecikmədən müvafiq ixtisas sahəsində qiymətləndirilməlidir. Aşağıdakı hallardan biri varsa, diş həkiminə getməzdən əvvəl və ya onunla yanaşı nevrologiya, LOR və ya təcili yardım kimi uyğun bölməyə müraciət etmək lazımdır:
- Qəfil başlayan, həyatınızda yaşadığınız ən şiddətli ağrı kimi təsvir edə biləcəyiniz baş ağrısı
- Görmə pozğunluğu, danışma çətinliyi, üzdə və ya qol-ayaqda keyimə və ya güc itkisi
- Qızdırma və peysər sərtliyi ilə birlikdə gələn baş ağrısı
- Kəllə travmasından sonra başlayan və ya getdikcə ağırlaşan ağrı
- Qəfil eşitmə itkisi, qulaqdan axıntı və ya şiddətli baş gicəllənməsi
- Əlli yaşdan sonra ilk dəfə başlayan və xarakteri fərqli olan baş ağrısı
Bu əlamətlər diş sıxma ilə əlaqəli deyil və ayrıca qiymətləndirmə tələb edir. Diş həkimi müayinəsi digər səbəblər istisna edildikdən və ya birlikdə nəzərdən keçirildikdən sonra çənə mənşəli komponenti anlamağa kömək edir. Ağrıkəsici istifadəsi də daxil olmaqla dərmanla bağlı qərarlar üçün mütləq həkiminizlə məsləhətləşin; yazılarımızda dərman tövsiyəsi yer almır.
Ağrını azaltmaq üçün nə edilir?
Diş sıxma ilə bağlı baş və qulaq ətrafı ağrısında məqsəd çeynəmə əzələlərinin yükünü azaltmaq və dişləri qorumaqdır. Hansı üsulun uyğun olduğu müayinədə müəyyən edilir; lakin ümumilikdə aşağıdakı addımlar müzakirə olunur:
- Fərqindəlik və istirahət vəziyyəti: Gün ərzində dodaqlar bağlı, dişlər bir az aralı və dil damaqda olduqda çənə əzələləri boşalır. Telefonunuza kiçik xatırlatmalar qoymaq bu vərdişi qazanmağı asanlaşdıra bilər.
- Yuxu və stimulyatorlar: Nizamlı yuxu saatı, axşam saatlarında kofeinli içkiləri məhdudlaşdırmaq və yatmazdan əvvəl ekranı kənara qoymaq bəzi insanlarda gecə sıxmasını yüngülləşdirə bilər.
- Yumşaq rahatlama və isti tətbiq: Həkiminizin uyğun bildiyi sadə çənə məşqləri və ilıq kompres əzələlərdəki gərginliyi azaltmağa kömək edə bilər. Ağrı artırsa, məşqlərə fasilə verilməlidir.
- Gecə kapası (splint): Ağız ölçüsünə görə hazırlanan sərt kapa dişləri aşınmaya qarşı qoruyur və bəzi pasiyentlərdə əzələ yükünü tarazlaşdırmağa töhfə verə bilər. Kapanın necə işlədiyini və nə qədər müddət istifadə edildiyini splint müalicəsi nədir, neçə ay istifadə olunur yazımızda izah etmişik.
- Digər seçimlər: Bəzi hallarda həkim qiymətləndirməsi ilə əzələləri boşaltmağa yönəlik əlavə tətbiqlər gündəmə gələ bilər. Bu seçimlərin fərqini diş sıxmaya botoks, yoxsa kapa başlıqlı yazımızda tapa bilərsiniz.
Heç bir üsul tək başına hamı üçün eyni nəticəni vermir. Əksər hallarda vərdiş dəyişikliyi ilə qoruyucu kapa birlikdə nəzərdən keçirilir və nəzarət müayinələrində ehtiyac yenidən qiymətləndirilir. Səhər baş ağrısı ilə diş sıxma arasında əlaqədən şübhələnən insanların əlamətlərin nə vaxt başladığını və hansı saatlarda artdığını qeyd etməsi müayinəni asanlaşdırır.
Ankarada çənə və diş sıxma müayinəsi
Gicgahda, qulağın önündə və ya çənədə təkrarlanan ağrı, səhərlər dişlərdə həssaslıq və ya ağzı açarkən oynaqda səs kimi şikayətləriniz bir neçə həftədir davam edirsə, diş həkimi qiymətləndirməsi faydalı olar. Çankayada, Oran-dakı Park Oran Ofis-də yerləşən klinikamızda dişlərdəki aşınma izlərinə, çeynəmə əzələlərinə və çənə oynağına baxılır; lazım olarsa, sizi müvafiq ixtisas sahəsinə yönləndiririk. Qəbul və ünvan məlumatı üçün əlaqə səhifəmizdən istifadə edə bilərsiniz.
Tez-tez verilən suallar
Diş sıxma hər gün baş ağrısına səbəb olurmu?
Hər kəsdə yox. Bəzi insanlarda diş sıxma səhərlər gicgahlarda təzyiq tipli ağrıya töhfə verə bilər, bəzilərində isə ümumiyyətlə baş ağrısı olmur. Ağrının tezliyi və mənbəyi müayinədə qiymətləndirilir.
Qulaq ağrısının diş sıxmadan qaynaqlandığını necə anlaya bilərəm?
Qulaq müayinəsi normal olduğu halda ağrı çeynəmə, əsnəmə və ya səhər oyananda artırsa, çənə oynağı və çeynəmə əzələləri ağla gələ bilər. Qulaqdan axıntı, qızdırma və ya eşitmə itkisi varsa, əvvəlcə LOR həkiminə müraciət edilməlidir.
Gecə kapası baş ağrısını keçirirmi?
Gecə kapasının əsas vəzifəsi dişləri aşınmaya qarşı qorumaq və əzələ yükünü tarazlaşdırmağa kömək etməkdir. Bəzi insanlarda səhər ağrılarında azalma müşahidə oluna bilər, lakin nəticə insandan insana dəyişir və həkim nəzarəti ilə qiymətləndirilir.
Diş sıxma ilə bağlı ağrı üçün hansı bölməyə getməliyəm?
Çənə, gicgah və diş mənşəli şikayətlərdə diş həkimi qiymətləndirməsi uyğun başlanğıcdır. Qəfil və şiddətli baş ağrısı, nevroloji əlamətlər və ya eşitmə itkisi varsa, nevrologiya və ya LOR kimi müvafiq bölməyə müraciət etmək lazımdır.
