მოკლე პასუხი: სარძევე კბილის ამოღება შეიძლება საჭირო გახდეს მაშინ, როცა პლომბით ან სარძევე კბილის არხების მკურნალობით ვეღარ შენარჩუნდება ღრმა კარიესი, კბილზე აბსცესი ვითარდება, ტრავმის შემთხვევაში და მაშინაც, როცა მუდმივი კბილი უკვე ამოდის, სარძევე კბილი კი არ ვარდება. პროცედურა უმეტეს შემთხვევაში ადგილობრივი ანესთეზიის ქვეშ მოკლე დროში ტარდება. თუ კბილი ნაადრევად დაიკარგა, მუდმივი კბილის ადგილის შესანარჩუნებლად შეიძლება ადგილის შემნარჩუნებელი რეკომენდებული იყოს. გადაწყვეტილებას ექიმის გასინჯვა განსაზღვრავს.
სარძევე კბილები დროის მოსვლისას თავისით ირხევა და ვარდება; ამიტომ ბევრი მშობელი გაკვირვებულია, როცა გაიგებს, რომ ბავშვს კბილის ამოღება სჭირდება. თუმცა სარძევე კბილის ამოღება ზოგ შემთხვევაში აუცილებელია ბავშვის პირის ღრუს ჯანმრთელობის შესანარჩუნებლად და ქვემოდან მომავალი მუდმივი კბილის სწორ ადგილას ამოსაჭრელად. ამ წერილში გიყვებით, რომელ შემთხვევებში იღებენ სარძევე კბილებს, როგორ შეგიძლიათ ბავშვი ამ პროცესისთვის მოამზადოთ, რას უნდა მიექცეს ყურადღება ამოღების დღესა და შემდეგ და რატომ განიხილება ადგილის შემნარჩუნებელი ნაადრევად დაკარგული კბილების შემდეგ.
როდის იღებენ სარძევე კბილს?
სარძევე კბილი მაშინ იღება, როცა ის იმდენად დაზიანდა, რომ მკურნალობით შენარჩუნება შეუძლებელია, ან მუდმივი კბილის ამოსვლას უშლის ხელს. ექიმების ზოგადი მიდგომაა, სარძევე კბილი რაც შეიძლება ბუნებრივად ცვენის დრომდე პირის ღრუში შეინარჩუნონ; რადგან სარძევე კბილები ღეჭვას, ლაპარაკსა და მუდმივი კბილებისთვის ადგილის დატოვებას ემსახურება. ამიტომ ამოღების გადაწყვეტილება ყურადღებით მიიღება.
სარძევე კბილის ამოღების განხილვის ძირითადი შემთხვევებია:
- ღრმა კარიესი: როცა კარიესმა კბილის დიდი ნაწილი დაშალა და პლომბით ან სარძევე კბილის არხების მკურნალობით (პულპოტომია, პულპექტომია) მისი შენარჩუნება შეუძლებელია.
- აბსცესი და ინფექცია: როცა კბილის ფესვის გარშემო ანთება განვითარდა და ქვემოთ მყოფი მუდმივი კბილის ჩანასახზე გავლენის რისკი გაჩნდა.
- თუ სარძევე კბილი არ ვარდება: როცა მუდმივი კბილი უკვე ამოდის, სარძევე კბილი კი ადგილზე რჩება. ეს ყველაზე ხშირად ქვედა წინა კბილებზე გვხვდება; მუდმივი კბილი სარძევე კბილის უკან ამოდის და კბილების ორმაგი რიგის სურათი იქმნება.
- ტრავმა: დაცემის ან დარტყმის შედეგად მოტეხილი, ფესვდაზიანებული ან ადგილიდან დაძრული კბილების შემთხვევაში.
- ორთოდონტიული მიზეზები: ადგილის სერიოზული ნაკლებობისას, მუდმივი კბილების უფრო სწორად ამოსვლის ხელშესაწყობად, ორთოდონტის გეგმის შესაბამისად.
თუ ქვედა წინა კბილებზე კბილების ორმაგი რიგი შეამჩნიეთ, პანიკა არ გჭირდებათ. თუ სარძევე კბილი შესამჩნევად ირხევა, რამდენიმე კვირაში თავისით შეიძლება ჩამოვარდეს. თუმცა თუ სარძევე კბილი მყარად დგას და მუდმივი კბილი ამოსვლას აგრძელებს, სწორი იქნება, ექიმს აჩვენოთ.
მომზადება ამოღებამდე
ბავშვის ამოღებისთვის მომზადებისას ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაბიჯია, პროცესი მისთვის შიშის გამომწვევი არ იყოს და მარტივ, გულწრფელ ენაზე აეხსნას. ბავშვები უფროსების შფოთვას ძალიან ადვილად გრძნობენ. სახლში გამოყენებული ენა უშუალოდ მოქმედებს კლინიკაში მიღებულ გამოცდილებაზე.
მშობლებისთვის რამდენიმე პრაქტიკული რჩევა:
- ისეთი გამოთქმების ნაცვლად, როგორიცაა „საერთოდ არ გატკენს“ ან „ნემსს გაგიკეთებენ“, ამჯობინეთ რბილი და ზუსტი ახსნა, მაგალითად: „სტომატოლოგი კბილს დაგიძინებს, შემდეგ დაავადებულ კბილს ამოიღებს“.
- სტომატოლოგი სასჯელად ან დასაშინებლად არ გამოიყენოთ.
- ეცადეთ, საკუთარი უარყოფითი სტომატოლოგიური გამოცდილება ბავშვის თანდასწრებით არ მოჰყვეთ.
- ვიზიტი ისეთ საათზე დანიშნეთ, როცა ბავშვი დასვენებული და მაძღარია.
- ექიმს შეატყობინეთ, რა მედიკამენტებს იღებს ბავშვი, რა ალერგიები აქვს და რა დაავადებები გადაიტანა.
კლინიკაში ბავშვთა სტომატოლოგები ხშირად იყენებენ „უთხარი, აჩვენე, გააკეთე“ მიდგომას. გამოსაყენებელი ინსტრუმენტები ბავშვს ჯერ ეხსნება, შემდეგ ეჩვენება და მხოლოდ ამის შემდეგ გადადიან პროცედურაზე. ეს მეთოდი ბავშვს აძლევს საშუალებას, იცოდეს, რას გადააწყდება და შეინარჩუნოს კონტროლის განცდა.
ამოღების პროცესი
სარძევე კბილის ამოღება უმეტეს შემთხვევაში ადგილობრივი ანესთეზიის ქვეშ, მოკლე დროში დასრულებული მარტივი პროცედურაა. სარძევე კბილების ფესვები მუდმივი კბილის ამოსვლასთან ერთად იშლება; ამიტომ ცვენის დროს მიახლოებული კბილების ამოღება, როგორც წესი, ადვილია.
- ზედაპირული გაუტკივარება: ნემსის შეყვანა რომ ნაკლებად იგრძნობოდეს, ჯერ ღრძილზე გამაყუჩებელი გელი შეიძლება წაესვას.
- ადგილობრივი ანესთეზია: კბილი და მისი გარემო ბუჟდება. ბავშვს ამ ეტაპზე შეიძლება დაწოლის შეგრძნება ჰქონდეს, თუმცა მიზანია, მკვეთრი ტკივილი არ იგრძნოს.
- ამოღება: კბილი სპეციალური ინსტრუმენტებით ფრთხილად ამოიღება ადგილიდან. პროცედურა ხშირად რამდენიმე წუთს გრძელდება.
- სისხლდენის კონტროლი: ამოღების ადგილზე სტერილური ბამბა ან მარლა ედება და ბავშვს სთხოვენ, რომ დაკბინოს.
ძალიან პატარა ბავშვებში, ინტენსიური შფოთვის ან განსაკუთრებული საჭიროებების მქონე ბავშვებში და მაშინ, როცა ერთდროულად ბევრი მკურნალობაა საჭირო, სედაციისა ან ზოგადი ანესთეზიის ვარიანტები შეიძლება განიხილებოდეს. ეს მეთოდები შესაბამისი აღჭურვილობისა და ანესთეზიოლოგის თანხლებით ტარდება; რომელ ბავშვს სჭირდება, გასინჯვით განისაზღვრება.
მოვლა ამოღების შემდეგ
ამოღების შემდეგ პირველ საათებში ძირითადი მიზანია, რომ ამოღების ადგილზე სისხლის შედედება შენარჩუნდეს და ბავშვმა დაბუჟებული ტუჩი ან ლოყა არ იკბინოს. ამ ორ საკითხზე ყურადღების მიქცევისას გამოჯანმრთელება, როგორც წესი, პრობლემების გარეშე მიმდინარეობს.
- ბამბა ან მარლა: ექიმის მიერ რეკომენდებული დროის განმავლობაში, როგორც წესი, 20-30 წუთი, ბავშვი ბამბას ან მარლას იკბინებს.
- დაბუჟების პერიოდი: ანესთეზიის მოქმედება რამდენიმე საათს შეიძლება გაგრძელდეს. ამ დროს ბავშვმა ტუჩი, ლოყა ან ენა შეუმჩნევლად შეიძლება იკბინოს. დაბუჟების გავლამდე საჭმლის მიცემის გარეშე ბავშვზე დაკვირვება მნიშვნელოვანია.
- კვება: დაბუჟების გავლის შემდეგ შეიძლება თბილი ან ცივი, რბილი საკვების არჩევა. პირველ დღეს ძალიან ცხელ, მყარ და ხრაშუნა საკვებს თავი უნდა ავარიდოთ.
- პირის ღრუს ჰიგიენა: კბილების გახეხვა იმავე საღამოს გრძელდება; მხოლოდ ამოღების უბანი ფრთხილად გამოტოვება. პირველ დღეს ძლიერი გამოვლება და გაფურთხება უნდა ავირიდოთ.
- ტკივილი: უმეტეს ბავშვში ტკივილი მსუბუქია. საჭიროების შემთხვევაში ექიმის მიერ რეკომენდებული, ბავშვის ასაკისა და წონის შესაბამისი ტკივილგამაყუჩებელი შეიძლება გამოიყენოთ.
თუ სისხლდენა ბამბით ან მარლით არ ჩერდება, სახეზე შეშუპება თანდათან იზრდება, ცხელებაა ან ბავშვი რამდენიმე დღის შემდეგ მზარდ ტკივილზე ჩივის, ექიმს უნდა მიმართოთ.
ამოღების შემდგომ დღეებში ძალიან ხშირია, რომ ბავშვი სიცარიელეს ენით მუდმივად ეძებს და ეს, როგორც წესი, თავისით მცირდება. ამოღების ადგილზე პირველ დღეებში მოთეთრო სახე შეიძლება გაჩნდეს; ეს მოშუშებადი ქსოვილის ბუნებრივი ნაწილია და ხშირად ინფექციის ნიშანი არ არის. მიუხედავად ამისა, თუ უბანზე ცუდ სუნს, გამონადენს ან შეშუპებას შეამჩნევთ, ექიმისთვის ჩვენება გვირჩევია.
ადგილის შემნარჩუნებელი ნაადრევი დაკარგვისას
როცა სარძევე კბილი ბუნებრივი ცვენის დრომდე დიდი ხნით ადრე იღება, სივრცის შესანარჩუნებლად შეიძლება ადგილის შემნარჩუნებელი ეწოდებული აპარატი შემოგთავაზონ. რადგან სარძევე კბილის დატოვებულ სივრცეში მეზობელი კბილები დროთა განმავლობაში შეიძლება გადაინაცვლონ, ქვემოდან მომავალ მუდმივ კბილს კი ამოსასვლელად საკმარისი ადგილი შეიძლება არ დარჩეს. ეს მომავალში შეიძლება კბილების ხშირ დგომას, რეტინირებულ კბილს და უფრო ვრცელი ორთოდონტიული მკურნალობის საჭიროებას ნიშნავდეს.
ადგილის შემნარჩუნებლები ზოგადად ორ ჯგუფადაა:
- ფიქსირებული ადგილის შემნარჩუნებლები: შედგება მეზობელ კბილზე მიმაგრებული რგოლისა და სივრცეში გადაჭიმული წვრილი მავთულისგან. ბავშვს მისი ჩაცმა-მოხსნა არ სჭირდება.
- მოძრავი ადგილის შემნარჩუნებლები: ფირფიტის ფორმისაა; ზოგჯერ დაკარგული კბილის ადგილას ხელოვნური კბილიც შეიძლება დაემატოს. ბავშვმა რეგულარულად უნდა ატაროს.
ყოველი ნაადრევი კბილის დაკარგვისას ადგილის შემნარჩუნებელი არ არის საჭირო. ექიმი წყვეტს იმის მიხედვით, რომელი კბილი დაიკარგა, რამდენი წლისაა ბავშვი, რამდენი ხანში ამოვა ქვემოთ მყოფი მუდმივი კბილი და როგორია ადგილის მდგომარეობა პირის ღრუში. ადგილის შემნარჩუნებლის მქონე ბავშვები რეგულარულ კონტროლზე უნდა მოიყვანოთ; მუდმივი კბილის ამოსვლის დაწყებისას აპარატი იხსნება.
ბავშვობის პერიოდში კბილებისა და ყბების განვითარების მონიტორინგი ასევე ხელს უწყობს მომავალში შესაძლო საჭირო ორთოდონტიული მკურნალობის უფრო მარტივად დაგეგმვას. ამ პერიოდში გამოსაყენებელ მიდგომებს შეგიძლიათ გაეცნოთ ჩვენს გვერდზე ბავშვებში Invisalign First.
როდის უნდა წაიყვანოთ ბავშვი სტომატოლოგთან?
თუ ბავშვის კბილზე გაშავება, ღრძილზე ჩირქის მსგავსი შეშუპება, საჭმლის ჭამისას ტკივილი ან ქვედა წინა კბილებზე კბილების ორმაგი რიგი შეამჩნიეთ, გასინჯვა არ უნდა გადაიდოს. მშობლების მიერ ხშირად დასმულ სხვა საკითხებს შევკრიბეთ გვერდზე ხშირად დასმული კითხვები. ჩვენს პოლიკლინიკაში, Çankaya-ს რაიონის Oran-ის უბანში, ბავშვებში ამოღების გადაწყვეტილება მიიღება კბილის შენარჩუნების ვარიანტების განხილვის შემდეგ და მშობელთან ერთად მსჯელობით.
ხშირად დასმული კითხვები
რა ხდება, თუ სარძევე კბილი თავისით არ ვარდება?
თუ მუდმივი კბილი ამოსვლას იწყებს, სარძევე კბილი კი არ ვარდება, მუდმივი კბილი განსხვავებულ მდგომარეობაში, ხშირად სარძევე კბილის უკან შეიძლება ამოვიდეს. თუ სარძევე კბილი ირხევა, რამდენიმე კვირის ლოდინი შეიძლება საკმარისი იყოს. თუ არ ირხევა ან დიდხანს ადგილზე რჩება, ექიმი აფასებს, არის თუ არა ამოღება საჭირო.
სწორია მერყევი სარძევე კბილის სახლში ამოღება?
თავისით ჩამოვარდნის პირას მყოფი, ძლიერ მერყევი კბილის ბავშვის ენით ან თითით ინძრევა, უმეტეს შემთხვევაში პრობლემას არ ქმნის. თუმცა კბილზე ძალით თოკით ან ინსტრუმენტით ჩარევამ ფესვის ნაწილის დარჩენა, სისხლდენა და შიში შეიძლება გამოიწვიოს. ცოტა მერყევი კბილების შემთხვევაში ექიმთან კონსულტაცია უფრო სწორია.
კარიესიანი სარძევე კბილი ისედაც ჩამოვარდება, საჭიროა მისი მკურნალობა?
დიახ, უმეტეს შემთხვევაში საჭიროა. კარიესის პროგრესირებისას ის ტკივილს, აბსცესს და კვების პრობლემებს შეიძლება იწვევდეს; ინფექციამ ქვემოთ მყოფი მუდმივი კბილის ჩანასახზეც შეიძლება იმოქმედოს. გარდა ამისა, ნაადრევად დაკარგულმა სარძევე კბილმა მუდმივი კბილების ამოსასვლელად საჭირო ადგილის დაკარგვა შეიძლება გამოიწვიოს.
აწუხებს თუ არა ბავშვს ადგილის შემნარჩუნებელი?
ბავშვები ადგილის შემნარჩუნებელს, როგორც წესი, რამდენიმე დღეში ეჩვევიან. პირველ დღეებში შეიძლება ენით თამაში ან უცხო სხეულის მსუბუქი შეგრძნება იყოს. ფიქსირებული ადგილის შემნარჩუნებლების შემთხვევაში მნიშვნელოვანია წებოვანი და მყარი საკვების თავიდან აცილება და აპარატის გარშემო კარგად გაწმენდა.
