کلاس‌های اکلوژن طبقه‌بندی‌ای هستند که مشخص میکنند وقتی دندانها روی هم قرار دارند، دندانهای آسیای بزرگ اول بالا و پایین در جهت جلو و عقب نسبت به هم کجا قرار می‌گیرند؛ این طبقه‌بندی رایج‌ترین زبان مشترک در ارتودنسی است. در کلاس I، دندانهای آسیا رابطهٔ درستی دارند؛ اگر مشکلاتی مانند نامرتبی یا فاصلهٔ دندانها وجود داشته باشد، به ردیف شدن دندانها مربوط است. در کلاس II، دندانهای آسیای پایین عقبتر از جای مورد انتظار و در کلاس III جلوتر از آن قرار دارند. این طبقه‌بندی به‌تنهایی یک تشخیص نیست؛ اما تعیین کلاس شما در معاینه، همراه با این پرسش که چه بخشی از مشکل از دندانها و چه بخشی از فک‌ها ناشی میشود، اسکلت اصلی طرح درمان را می‌سازد.
کلاس اکلوژن چگونه تعیین میشود؟
این طبقه‌بندی بر طبقه‌بندی Angle استوار است که نخستین بار در اوایل قرن بیستم تعریف شد و امروز همچنان به کار می‌رود. نقطهٔ مرجع، کاسپ قدامی رو به بیرونِ دندان آسیای بزرگ اول بالا و شیار سطح بیرونی دندان آسیای بزرگ اول پایین است. در معاینه این موارد نیز ارزیابی می‌شوند:
- رابطهٔ دندانهای نیش: اگر دندانهای آسیا از دست رفته یا جابه‌جا شده باشند، دندانهای نیش می‌توانند شاخص قابل‌اعتمادتری باشند.
- وضعیت جداگانهٔ سمت راست و چپ: دو سمت ممکن است در کلاس‌های متفاوتی باشند. این وضعیت معمولاً همراه با انحراف خط میانی دیده میشود؛ برای جزئیات می‌توانید صفحهٔ انحراف خط میانی را ببینید.
- هم‌پوشانی افقی و عمودی دندانهای جلو: اندازه‌گیری میشود که دندانهای جلوی بالا چه مقدار جلوتر (اورجت) و چه مقدار بالاتر (اوربایت) از دندانهای پایین قرار دارند.
- موقعیت فک‌ها: در رادیوگرافی سفالومتری که از نیمرخ گرفته میشود، موقعیت فک‌ها نسبت به قاعدهٔ جمجمه و نسبت به یکدیگر با زاویه‌ها محاسبه میشود.
چرا تفاوت میان کلاس دندانی و کلاس اسکلتی مهم است؟
طبقه‌بندی Angle رابطهٔ دندانها را توصیف میکند، نه رابطهٔ فک‌ها را. برای مثال، اکلوژن کلاس II میتواند هم از عقب بودن فک پایین ناشی شود و هم از جلو رفتن دندانهای بالا در حالی که فک‌ها هماهنگ‌اند. در حالت اول مشکلی اسکلتی و در حالت دوم مشکلی دندانی وجود دارد و رویکرد درمان متفاوت است. مشکلات دندانی معمولاً با ارتودنسی ثابت یا الاینر شفاف قابل اصلاح‌اند. در مشکلات اسکلتی، در سنین رشد دستگاه‌هایی که فک‌ها را هدایت میکنند و در افرادی که رشدشان پایان یافته، استتار ارتودنسی (کاموفلاژ) یا جراحی فک مطرح میشود. برای اطلاعات کلی دربارهٔ ساختار فک می‌توانید مقالهٔ ناهنجاری‌های شکل فک را ببینید.
این طبقه‌بندی چه چیزی را نشان نمی‌دهد؟
طبقه‌بندی Angle فقط رابطه در جهت جلو و عقب را توصیف میکند. در حالی که اکلوژن سه‌بعدی است. مشکلات در جهت عمودی (اپن‌بایت، دیپبایت) و مشکلات در جهت عرضی (باریکی فک، کراسبایت) در این طبقه‌بندی دیده نمی‌شوند؛ به همین دلیل درمان دو بیمار با کلاس یکسان ممکن است بسیار متفاوت باشد. همچنین این طبقه‌بندی اطلاعات دیگری را که بر تصمیم درمانی اثر می‌گذارند، مانند هماهنگی دندانها با صورت و لب‌ها، وضعیت لثه یا مفصل فک، در بر نمی‌گیرد. از این رو ارتودنتیست کلاس را به‌تنهایی تفسیر نمی‌کند، بلکه همراه با آنالیز صورت و یافته‌های رادیوگرافی در نظر می‌گیرد. گفتن «کلاس II» در معاینه نقطهٔ شروع است؛ طرح درمان پس از ارزیابی هر سه بُعد تهیه میشود.
چرا مشکلات اکلوژن درمان می‌شوند؟
ناهنجاری‌های اکلوژن فقط به ظاهر مربوط نیستند. اکلوژن ناهماهنگ میتواند به بار بیش از حد و سایش برخی دندانها، خطر شکستگی دندانهای جلوآمده در اثر ضربه، تحلیل لثه در دندان‌هایی که برعکس روی هم قرار می‌گیرند و افزایش خطر پوسیدگی و بیماری لثه به دلیل نواحی دشوار برای تمیز کردن منجر شود. در برخی افراد دشواری در جویدن و گفتار نیز دیده میشود. از سوی دیگر، هر تفاوت کلاسی نیاز به درمان ندارد؛ اگر تفاوت‌های خفیف عملکرد را مختل نکنند و فرد را آزار ندهند، میتوان آن‌ها را پیگیری کرد. تصمیم را ارزیابی هم‌زمان یافته‌ها و انتظارات تعیین میکند.
درمان در اکلوژن کلاس I چگونه برنامهریزی میشود؟
در کلاس I، فک‌ها در جهت جلو و عقب هماهنگ‌اند. این به آن معنا نیست که اکلوژن هیچ ایرادی ندارد؛ نامرتبی، فاصلهٔ بین دندانها، اپن‌بایت، دیپبایت یا کراسبایت در کلاس I نیز دیده میشود. درمان این مشکلات را هدف می‌گیرد و با حفظ رابطهٔ دندانهای آسیا پیش می‌رود. موارد کلاس I گروهی هستند که درمان با الاینر شفاف بیش از همه در آن‌ها به کار می‌رود؛ مشکلات نامرتبی یا فاصلهٔ خفیف و متوسط در موارد مناسب با سیستم Invisalign قابل برنامهریزی است. صفحات مرتبط: درمان نامرتبی دندانها با الاینر شفاف و درمان دیپبایت با الاینر شفاف.
درمان در اکلوژن کلاس II چگونه برنامهریزی میشود؟
کلاس II خود به دو زیرگروه تقسیم میشود و این تقسیم بر درمان اثر می‌گذارد:
- دویژن 1: دندانهای جلوی بالا به جلو متمایلاند و بین آن‌ها و دندانهای پایین فاصلهٔ آشکاری وجود دارد. لب‌ها ممکن است به‌سختی بسته شوند؛ دندانهای جلوآمده در زمین خوردن و ضربه‌ها آسان‌تر آسیب می‌بینند.
- دویژن 2: دندانهای پیشین میانی بالا به داخل متمایلاند، پیشین‌های کناری ممکن است جلو بیایند و اکلوژن اغلب عمیق است. از بیرون ممکن است دندانها جلوآمده به نظر نرسند.
گزینه‌های درمانی بسته به سن و منشأ مشکل متفاوت‌اند:
- کودکان و نوجوانان در سنین رشد: اگر فک پایین عقب باشد، دستگاههای فانکشنال یا الاینرهایی که فک پایین را جلوتر قرار می‌دهند؛ اگر رشد رو به جلوی فک بالا زیاد باشد، در برخی موارد دستگاه خارج دهانی.
- بزرگسالان با کلاس II دندانی: عقب بردن دندانهای آسیای بالا، کش‌های کلاس II یا در صورت نیاز استتار ارتودنسی با کشیدن دندان در فک بالا. این حرکات را میتوان با ارتودنسی ثابت یا در موارد مناسب با الاینر شفاف انجام داد.
- بزرگسالان با کلاس II اسکلتی آشکار: ارتودنسی همراه با جراحی فک.
برای اطلاعات بیشتر می‌توانید صفحات درمان عقب‌ماندگی فک پایین و درمان دندانهای جلوآمده با الاینر شفاف و برای اطلاعات کلی دربارهٔ دندانهای جلوآمدهٔ بالا، مقالهٔ دندانهای جلوآمدهٔ بالا را ببینید.
درمان در اکلوژن کلاس III چگونه برنامهریزی میشود؟
در کلاس III، دندانهای آسیای پایین جلوتر قرار دارند؛ در بیشتر موارد در دندانهای جلو اکلوژن معکوس یا لبه‌به‌لبه وجود دارد. نخستین پرسش در این کلاس این است که آیا مشکل از بزرگی فک پایین، عقب‌ماندگی فک بالا یا لغزیدن فک پایین به جلو هنگام بستن دهان (کلاس III کاذب) ناشی میشود.
- در کودکان: کلاس III کاذب اغلب با اصلاح دندانها برطرف میشود. در عقب‌ماندگی فک بالا از گسترش فک و ماسک صورت استفاده میشود؛ این درمان‌ها در سنین پایین‌تر پاسخ بهتری می‌دهند.
- در بزرگسالان با موارد خفیف: استتار ارتودنسی با عقب بردن دندانهای پایین و جلو آوردن دندانهای بالا؛ در موارد مناسب با الاینر شفاف.
- در موارد اسکلتی آشکار: از آنجا که رشد فک پایین دیرتر کامل میشود، جراحی پس از تأیید پایان رشد، همراه با ارتودنسی برنامهریزی میشود.
برای جزئیات می‌توانید صفحهٔ درمان جلوآمدگی فک پایین را ببینید.
کلاس اکلوژن چه تأثیری بر مناسب بودن الاینر شفاف دارد؟
الاینر شفاف دندانها را جابه‌جا میکند؛ اندازهٔ استخوان‌های فک را تغییر نمی‌دهد. به همین دلیل مناسب بودن درمان بیش از خود کلاس، به منشأ و شدت مشکل بستگی دارد:
- موارد کلاس I: اغلب برای درمان با الاینر مناسب‌اند.
- کلاس II یا III دندانی و خفیف تا متوسط: درمان با الاینر با کمک کشها، در صورت نیاز مینیاسکروها و حرکات دندانی برنامه‌ریزی‌شده امکان‌پذیر است.
- موارد اسکلتی آشکار: الاینر به‌تنهایی کافی نیست؛ ممکن است در سنین رشد همراه با دستگاه و در بزرگسالان همراه با جراحی به کار رود.
اگر در درمان با الاینر اصلاح کلاس لازم باشد، ترتیب حرکات و دوره‌ای که کشها باید استفاده شوند از پیش در طرح ClinCheck دیده میشود. استفاده از کشها طبق برنامهٔ تعیین‌شده توسط پزشک، به اندازهٔ استفادهٔ روزانهٔ 20 تا 22 ساعتهٔ الاینرها بر نتیجه اثر دارد؛ اگر استفاده از کشها مختل شود، رابطهٔ دندانهای آسیا ممکن است آن‌طور که برنامهریزی شده اصلاح نشود. سایر معیارهای مناسب بودن الاینر در صفحهٔ الاینر شفاف برای چه کسانی مناسب است توضیح داده شده است.
در معاینه دربارهٔ کلاس اکلوژن خود چه بپرسید؟
- اکلوژن من در کدام کلاس است؛ آیا دو سمت یکسان‌اند؟
- مشکل دندانی است، اسکلتی است یا هر دو؟
- دورهٔ رشد من چه تأثیری بر گزینه‌های درمانی دارد؟
- آیا درمان پیشنهادی نیمرخ مرا تغییر میدهد یا فقط اکلوژن را اصلاح میکند؟
- خطر بازگشت پس از درمان چقدر است و نگهدارنده تا چه مدت استفاده میشود؟
برای آمادگی جامع‌تر می‌توانید از صفحهٔ فهرست پرسش‌های معاینهٔ ارتودنسی کمک بگیرید. به همهٔ انواع درمان از طریق صفحهٔ درمان‌های ارتودنسی دسترسی دارید.