Qısa cavab: Diş ətinin göyərməsi diş ətinin bir nahiyəsinin bənövşəyi, mavi-boz və ya tünd qırmızı rəng almasıdır. Ən çox rast gəlinən səbəbləri zərbədən sonrakı qansızma, amalgam plomb hissəciklərinin yaratdığı zərərsiz amalgam döyməsi, irəliləmiş diş əti iltihabı və dişdən qaynaqlanan infeksiyalardır. Səbəbi bilinməyən, iki həftədən uzun davam edən, böyüyən və ya qabarıq ləkələr mütləq həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir.
Diş ətinin rəngi ağız sağlamlığı haqqında mühüm ipucları verir. Sağlam diş əti insanların əksəriyyətində açıq çəhrayı çalarda olur; bu rəngdə yaranan bənövşəyi, mavimtıl və ya tünd qırmızı dəyişiklik isə təbii olaraq narahatlıq doğurur. Diş ətinin göyərməsi sadə zərbənin müvəqqəti izindən köhnə plombun buraxdığı zərərsiz ləkəyə, diş əti iltihabından dişdən qaynaqlanan infeksiyaya qədər bir çox fərqli səbəbdən ola bilər. Nadir də olsa, daha ciddi vəziyyətlərin əlaməti ola bildiyi üçün səbəbin düzgün müəyyən edilməsi vacibdir. Bu yazıda diş ətində göyərmənin mümkün səbəblərini, hansı hallarda ona əhəmiyyət verilməli olduğunu və müalicə yanaşmalarını izah edirik.
Diş ətinin göyərməsi nədir?
Diş ətinin göyərməsi diş ətinin bir nahiyəsində və ya bütövlükdə normal çəhrayı rəngin yerini bənövşəyi, mavi-boz və ya tünd qırmızı-bənövşəyi çalarlara verməsidir. Bir nöqtədə kiçik ləkə şəklində müşahidə oluna bildiyi kimi, bir dişin ətrafına və ya diş ətinin geniş sahəsinə də təsir edə bilər.
Rəng dəyişikliyinin xüsusiyyətləri mümkün səbəb haqqında fikir verir. Buna görə həkim müayinədə bu suallara cavab axtarır:
- Rəng dəyişikliyi nə vaxtdan var, qəfil başlayıb, yoxsa uzun müddətdir mövcuddur?
- Nahiyə hamardır, qabarıqdır, yoxsa şişkindir?
- Ağrı, qanaxma, axıntı və ya həssaslıq müşayiət edirmi?
- Yaxınlığında amalgam plomb, örtük, çəkilmə və ya kanal müalicəsi varmı?
- Ləkə zamanla böyüyür və ya formasını dəyişirmi?
- Bədənin başqa yerlərində asan göyərmə və ya qanaxma olurmu?
Təbii diş əti rənginin insandan insana dəyişdiyini də xatırlatmaq lazımdır. Xüsusilə tünd dəri rəngi olan insanlarda diş ətində qəhvəyi və ya tünd rəngli piqmentasiyanın olması çox vaxt tamamilə normaldır və göyərmə ilə qarışdırılmamalıdır.
Diş ətinin göyərməsinin səbəbləri hansılardır?
Diş ətinin göyərməsinin ən çox rast gəlinən səbəbləri zərbədən sonra yaranan qansızma, amalgam plomb hissəciklərinin toxumaya yerləşməsi ilə yaranan amalgam döyməsi, irəliləmiş diş əti iltihabı və dişdən qaynaqlanan infeksiyalardır; daha nadir hallarda dərmanlar, damar quruluşundakı dəyişikliklər və qanaxma pozuntuları da rol oynaya bilər.
- Travma: Bərk qida, diş fırçası ilə sərt təmas, yıxılma və ya zərbədən sonra diş ətinin altında kiçik qansızma yarana bilər. Bədənin başqa yerlərindəki göyərmələr kimi bu da bir neçə gün ərzində rəngini dəyişərək yox olur.
- Amalgam döyməsi: Amalgam plombların qoyulması, çıxarılması və ya yaxınlıqdakı dişin çəkilməsi zamanı kiçik metal hissəciklər diş əti toxumasına yerləşə bilər. Adətən hamar, ağrı verməyən, mavi-boz rəngli və zamanla dəyişməyən ləkə kimi görünür. Zərərsiz hesab olunur.
- Diş əti iltihabı və xəstəliyi: Uzunmüddətli iltihab diş ətində qan dövranının yavaşlamasına və toxumanın tünd qırmızı-bənövşəyi rəng almasına səbəb ola bilər. Şişkinlik, fırçalayarkən qanaxma və ağız qoxusu tez-tez müşayiət edir.
- Dişdən qaynaqlanan infeksiya: Siniri ölmüş dişin kök ucunda inkişaf edən infeksiya diş ətində bənövşəyi şişkinlik, həssaslıq və bəzən irinli qabarcıqla özünü göstərə bilər. Dişin özündə də rəngin tündləşməsi müşahidə oluna bilər.
- Siqaret: Siqaret diş ətində qəhvəyi-tünd piqmentasiyanın artmasına səbəb ola bilər.
- Dərmanlar: Bəzi antibiotiklər, malyariya əleyhinə dərmanlar və digər bəzi dərman qrupları ağızdaxili toxumalarda rəng dəyişikliyinə səbəb ola bilər.
- Damar törəmələri: Kiçik damar yumaqları və ya genişlənmiş damarlar mavimtıl-bənövşəyi qabarıqlıqlar şəklində görünə bilər.
- Qanaxmaya meyil və sistem vəziyyətləri: Qanın laxtalanmasına təsir edən xəstəliklər, bəzi qan xəstəlikləri, qan durulaşdırıcı dərmanlar və ciddi vitamin çatışmazlıqları diş ətində göyərmə və qanaxmaya səbəb ola bilər.
Diş ətinin göyərməsi nə vaxt əhəmiyyətlidir?
Diş ətinin göyərməsi aydın səbəb olmadan yarandıqda, iki həftədən uzun davam etdikdə, böyüdükdə, qabarıqlaşdıqda, qanadıqda və ya ağrı, şişkinlik və hərarət kimi əlamətlərlə birlikdə müşahidə olunduqda mütləq həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir.
Aşağıdakı hallar daha diqqətli araşdırma tələb edir:
- Səbəbi bilinməyən və zamanla böyüyən və ya rəngini və formasını dəyişən tünd ləkələr
- Qabarıq, nahamar kənarlı və ya üzərində yara olan rəng dəyişiklikləri
- Diş ətinin göyərməsinə əlavə olaraq bədəndə asan göyərmə, burun qanaxması və ya uzun sürən qanaxmalar
- Geniş yayılmış diş əti şişkinliyi, halsızlıq və izah olunmayan hərarət
- Bir dişin ətrafında irinli qabarcıq və ya artan ağrılı şişkinlik
Ağızdaxili piqmentli lezyonların böyük əksəriyyəti xoşxassəlidir. Lakin çox nadir də olsa, ağız boşluğunda melanoma kimi ciddi lezyonlar da tünd rəngli ləkələr şəklində yarana bilər. Buna görə səbəbi aydın müəyyən edilə bilməyən və dəyişikliyə uğrayan ləkələrdə həkim dəqiq diaqnoz üçün kiçik toxuma nümunəsinin götürülməsini (biopsiya) tövsiyə edə bilər. Qanaxmaya meyil düşündürən əlamətlərdə isə müvafiq həkimə yönləndirmə edilir.
Diş ətinin göyərməsi necə müalicə olunur?
Diş ətinin göyərməsinin müalicəsi tamamilə altda yatan səbəbdən asılıdır; bəzi hallar heç bir müalicə tələb etmədən öz-özünə keçir, bəzilərində isə diş əti müalicəsi, kanal müalicəsi və ya estetik məqsədli kiçik prosedurlar lazım ola bilər.
- Travma ilə bağlı göyərmə: Adətən bir neçə gündən bir neçə həftəyə qədər müddətdə öz-özünə keçir. Bu müddətdə nahiyəni qıcıqlandırmamaq və yumşaq fırçadan istifadə etmək kifayətdir. Keçməzsə, yenidən qiymətləndirilir.
- Amalgam döyməsi: Sağlamlıq baxımından müalicə tələb etmir. Görünən nahiyədədirsə və estetik baxımdan narahatlıq yaradırsa, cərrahi yolla və ya lazerlə kənarlaşdırılması nəzərdən keçirilə bilər. Diaqnozdan əmin olmaq mümkün olmadıqda biopsiya aparıla bilər.
- Diş əti iltihabı: Diş daşının təmizlənməsi, lazım olduqda diş ətinin altındakı çöküntülərin təmizlənməsi və gündəlik qulluğun düzəldilməsi ilə diş əti adətən sağlam rənginə qayıdır.
- Dişdən qaynaqlanan infeksiya: İnfeksiyanın mənbəyi olan dişə kanal müalicəsi, absesin drenajı və ya lazım olduqda çəkilmə tətbiq olunur. Antibiotik ehtiyacına həkim qərar verir.
- Dərmanla bağlı rəng dəyişikliyi: Dərmanı təyin edən həkimlə birlikdə qiymətləndirilir; dərman öz-özünə dayandırılmamalıdır.
- Fizioloji piqmentasiya: Müalicə tələb etmir. İnsan estetik baxımdan narahatlıq hiss edirsə, diş ətinin rəngini açma prosedurları nəzərdən keçirilə bilər.
Müalicə planı müayinə və lazımi analizlərlə səbəbin düzgün müəyyən edilməsindən sonra hazırlanır. Ağızdaxili rəng dəyişiklikləri ilə bağlı digər tez-tez verilən sualları tez-tez verilən suallar səhifəmizdə tapa bilərsiniz.
Diş ətinin göyərməsinin qarşısını necə almaq olar?
Diş ətinin göyərməsinin hər növünün qarşısını almaq mümkün olmasa da, müntəzəm və ehmallı ağız qulluğu, diş əti xəstəliyinin erkən müalicəsi, travmadan qorunma və siqaretdən uzaq durmaq riski əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
- Yumşaq tüklü fırça ilə, diş ətinə bərk basmadan fırçalayın.
- Dişlərarası sahələri hər gün diş sapı və ya dişarası fırça ilə təmizləyin.
- Kontakt idman növləri ilə məşğul olursunuzsa, fərdi ağız qoruyucusundan istifadə edin.
- Diş çöpü kimi bərk əşyaları diş ətinə batıracaq şəkildə istifadə etməkdən çəkinin.
- Siqaret və tütün məmulatlarından uzaq durun.
- Zərbə almış dişdə rəng dəyişikliyi hiss etsəniz, müayinədən keçin.
- Müntəzəm diş həkimi müayinələrində ağızdaxili yumşaq toxumaların da araşdırılmasını təmin edin.
Diş ətində rəng dəyişikliyi hiss etdikdə nə etməlisiniz?
Diş ətinizdə yeni yaranan, iki həftəyə keçməyən və ya böyüyən göyərmə hiss etdikdə səbəb haqqında təxmin yürütmək əvəzinə müayinə ilə qiymətləndirilməsini təmin etmək ən etibarlı yoldur. Şişkinlik, ağrı və ya hərarət müşayiət edirsə, qəbulu təxirə salmaq olmaz. Çankaya, Oran rayonundakı poliklinikamızda rəng dəyişikliyinin yeri, xüsusiyyətləri və yaxınlıqdakı dişlər araşdırılır; lazım olduqda rentgen çəkilir və əlavə qiymətləndirmə tələb edən hallarda uyğun mütəxəssisə yönləndirmə edilir.
Tez-tez verilən suallar
Diş ətindəki bənövşəyi ləkə öz-özünə keçirmi?
Zərbə ilə bağlı göyərmələr adətən bir neçə gündən bir neçə həftəyə qədər müddətdə öz-özünə keçir. Amalgam döyməsi kimi ləkələr isə daimidir, lakin zərərsizdir. İki həftədən uzun davam edən və ya böyüyən ləkələr həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir.
Amalgam döyməsi təhlükəlidirmi?
Amalgam döyməsi toxumaya yerləşmiş kiçik plomb hissəciklərindən əmələ gələn və zərərsiz hesab olunan ləkədir. Müalicə tələb etmir, lakin estetik səbəblərlə kənarlaşdırıla bilər. Diaqnozdan əmin olmaq mümkün olmadıqda həkim biopsiya tövsiyə edə bilər.
Diş ətinin göyərməsi qan xəstəliyinin əlaməti ola bilərmi?
Nadir də olsa, qanın laxtalanmasına təsir edən xəstəliklər və bəzi qan xəstəlikləri diş ətində göyərmə və qanaxmaya səbəb ola bilər. Bədəndə asan göyərmə, tez-tez burun qanaxması və ya halsızlıq müşayiət edirsə, müvafiq həkimə müraciət edilməlidir.
Diş əti iltihabı diş ətini göyərdirmi?
Uzunmüddətli diş əti iltihabı toxumada qan dövranının yavaşlaması ilə əlaqədar tünd qırmızı-bənövşəyi rəng dəyişikliyinə səbəb ola bilər. Diş daşının təmizlənməsi və müntəzəm qulluqla iltihab gerilədikdə diş əti adətən sağlam rənginə qayıdır.
