Qısa cavab: Diş əti qanaxmasının ən çox rast gəlinən səbəbi dişlərin diş əti xəttində toplanan bakterial ərplə bağlı diş əti iltihabıdır (gingivit). Bərk fırçalama, hamiləlikdəki hormonal dəyişikliklər, bəzi dərmanlar və ümumi sağlamlıq problemləri də qanaxmaya səbəb ola bilər. Gingivit erkən mərhələdə müntəzəm fırçalama, diş sapı və peşəkar diş daşı təmizliyi ilə çox vaxt geri döndərilə bilər. Müalicə olunmadıqda dişləri dəstəkləyən sümüyə təsir edən parodontitə keçə bilər.
Dişləri fırçalayarkən lavabonda çəhrayı tüpürcək görmək və ya diş sapından istifadə edərkən barmaqlarınıza bulaşan bir neçə damla qan çox insanın əhəmiyyət vermədiyi haldır. Halbuki diş əti qanaxması orqanizmin "burada iltihab var" deməsinin bir formasıdır. Sağlam diş əti adi fırçalama və diş sapından istifadə zamanı qanamır. Bu yazıda diş əti qanaxmasının səbəblərini, laqeyd yanaşıldıqda nələrin baş verə biləcəyini, evdə nə edə biləcəyinizi və diş həkiminin tətbiq etdiyi müalicələri bir arada izah edirik.
Diş əti qanaxması nədir?
Diş əti qanaxması fırçalama, diş sapından istifadə, yemək yemə zamanı və ya öz-özünə diş ətindən qan gəlməsidir və əksər hallarda diş əti iltihabının (gingivit) ən erkən və ən geniş yayılmış əlamətidir. Sağlam diş əti açıq çəhrayı rəngdə, möhkəm və dişin ətrafına yaxşı oturmuş vəziyyətdədir. İltihablı diş əti isə qızarır, şişir, parlaqlaşır və ən kiçik toxunuşda qanayır.
Qanaxma ilə yanaşı bu əlamətlər də müşahidə oluna bilər:
- Diş ətlərində qızartı və şişkinlik
- Ağız qoxusu və ya ağızda pis dad
- Diş ətlərində həssaslıq
- Dişlərin daha uzun görünməsinə səbəb olan diş əti çəkilməsi
- Gecikmiş mərhələdə dişlərdə laxlama və ya dişlər arasında boşluqların yaranması
Siqaret çəkən insanlarda diş əti damarları daraldığı üçün qanaxma daha az müşahidə oluna bilər. Buna görə siqaret çəkənlərdə qanaxmanın olmaması diş ətinin sağlam olduğu anlamına gəlməyə bilər.
Diş əti qanaxmasının səbəbləri hansılardır?
Diş əti qanaxmasının ən çox rast gəlinən səbəbi dişlərin səthində və diş əti xəttində toplanan bakterial ərpdir. Ərp müntəzəm təmizlənmədikdə diş ətində iltihaba səbəb olur; zamanla bərkiyərək diş daşına çevrilir. Diş daşını fırça ilə kənarlaşdırmaq mümkün deyil və o, bakteriyaların yapışması üçün daha da əlverişli səth yaradır.
Digər mümkün səbəblər:
- Yanlış fırçalama: Sərt tüklü fırçadan istifadə etmək və ya çox basaraq fırçalamaq diş ətini qıcıqlandıra bilər.
- Diş sapına yeni başlamaq: İlk günlərdə müşahidə olunan yüngül qanaxma adətən artıq mövcud olan iltihabın əlamətidir və müntəzəm istifadə ilə azalır.
- Hormonal dəyişikliklər: Yeniyetməlik, hamiləlik və menopauza dövründə diş əti ərpə qarşı daha həssas olur. Hamiləlikdə diş əti iltihabı olduqca geniş yayılmışdır.
- Ortodontik aparatlar: Breketlərin ətrafında ərp daha asan toplanır; təmizlik çətinləşdikdə qanaxma arta bilər.
- Dərmanlar: Qan durulaşdırıcılar qanaxmanı artıra bilər; bəzi təzyiq, epilepsiya və immunitetə təsir edən dərmanlar diş ətinin böyüməsinə səbəb ola bilər. Dərmanlarınızı öz qərarınızla dayandırmayın, həkiminizlə məsləhətləşin.
- Ümumi sağlamlıq vəziyyəti: Nəzarətsiz diabet, nəzərəçarpan C vitamini çatışmazlığı və bəzi qan xəstəlikləri diş əti qanaxması ilə əlaqəli ola bilər.
- Siqaret: Diş əti xəstəliyi riskini artırır və sağalmanı ləngidir.
- Uyğunsuz plomb və protezlər: Kənardan daşan plomblar və ya kənarı uyğun olmayan örtüklər ərpin toplanmasını asanlaşdırır.
Diş əti qanaxması ilə birlikdə bədəndə asan göyərmə, burun qanaxması və ya izah olunmayan yorğunluq kimi əlamətlər varsa, həkimə müraciət edilərək ümumi sağlamlıq baxımından da qiymətləndirmə aparılmalıdır.
Tədbir görməsəniz nə olar?
Müalicə olunmayan diş əti iltihabı zamanla dişləri əhatə edən birləşdirici toxumaya və çənə sümüyünə təsir edən parodontitə keçə bilər. Gingivit mərhələsində sümük hələ zədələnməyib və düzgün qulluqla vəziyyət çox vaxt tamamilə geri döndərilə bilər. Parodontit inkişaf edib sümük itkisi başladıqda isə itirilmiş sümük adətən öz-özünə bərpa olunmur; müalicənin məqsədi irəliləməni dayandırmaq olur.
Laqeyd yanaşılan diş əti xəstəliyinin mümkün nəticələri:
- Diş əti ilə diş arasında dərin ciblərin yaranması
- Diş əti çəkilməsi və kök səthlərinin açılması ilə bağlı həssaslıq
- Dişləri dəstəkləyən sümüyün əriməsi
- Dişlərdə laxlama, yerdəyişmə və dişlər arasında boşluq
- Gecikmiş mərhələdə diş itkisi
Tədqiqatlar parodontit ilə diabet və ürək-damar xəstəlikləri kimi ümumi sağlamlıq problemləri arasında əlaqə olduğunu göstərir. Xüsusilə diabeti olan insanlarda diş əti sağlamlığının qorunması qan şəkərinə nəzarətə də töhfə verə bilər.
Evdə nə etmək olar?
Fırçalayarkən diş əti qanaxması hiss etdiyinizdə ediləcək ilk şey həmin nahiyəni fırçalamağı dayandırmaq deyil, onu daha ehmalca, lakin daha müntəzəm təmizləməkdir. Qanaxma qorxusu ilə təmizliyi azaltmaq ərpin daha çox toplanmasına və iltihabın artmasına səbəb olur.
- Düzgün fırçalama: Yumşaq tüklü fırça ilə gündə iki dəfə, ən azı iki dəqiqə fırçalayın. Fırçanı diş əti xəttinə təxminən 45 dərəcə bucaq altında tutun və kiçik, yumşaq hərəkətlər edin.
- Dişlərarası təmizlik: Gündə ən azı bir dəfə diş sapından və ya dişlər arasındakı boşluğa uyğun dişarası fırçadan istifadə edin. Fırçanın çata bilmədiyi bu nahiyələr diş əti iltihabının ən çox başladığı yerlərdir.
- Flüorlu pasta: Flüorlu diş pastasından istifadə edin; fırçaladıqdan sonra ağzı bol su ilə yaxalamayın, artığını tüpürmək kifayətdir.
- Ağız qarqaraları: Qarqaralar dəstəkləyici ola bilər, lakin fırçanı və diş sapını əvəz etmir. Bəzi antiseptik qarqaraların uzunmüddətli istifadəsi dişlərdə rənglənməyə səbəb ola biləcəyi üçün istifadə müddətini həkiminizlə məsləhətləşin.
- Qidalanma və həyat tərzi: Balanslı, tərəvəz və meyvə ilə zəngin qidalanın, şirin qəlyanaltıları məhdudlaşdırın və siqareti tərgitmək üçün dəstək alın.
Bu addımlarla yüngül diş əti iltihabında qanaxma adətən bir-iki həftə ərzində nəzərəçarpacaq dərəcədə azalır. İki həftədən artıq davam edən qanaxma isə diş həkimi qiymətləndirməsi tələb edir, çünki diş daşı varsa, evdə kənarlaşdırıla bilməz.
Breket və ya şəffaf elayner müalicəsi alanlar üçün də eyni qaydalar keçərlidir, lakin bir az daha çox diqqət lazımdır. Breketlərin ətrafı təkuclu fırçalarla təmizlənməli, şəffaf elayner istifadə edənlər isə elayneri hər yeməkdən sonra dişlərini fırçaladıqdan sonra taxmalıdır. Elayner taxılı ikən şəkərli içki qəbul etməmək diş əti xəttində bakteriyaların toplanmasını azaldır. Ortodontik müalicə zamanı başlayan diş əti qanaxması nəzarət müayinəsində mütləq həkimə deyilməlidir.
Diş həkimi müalicəsi necə aparılır?
Diş əti qanaxmasının müalicəsi səbəbin və diş əti xəstəliyinin mərhələsinin müəyyən edilməsi ilə başlayır. Müayinədə diş ətlərinin vəziyyəti araşdırılır, diş əti ilə diş arasındakı cib dərinlikləri ölçülür və lazım olduqda sümük səviyyəsini görmək üçün rentgen çəkilir.
Diş daşının təmizlənməsi
Gingivit mərhələsində diş səthlərindəki ərpin və diş daşının peşəkar təmizlənməsi və səthlərin cilalanması çox vaxt kifayət edir. Ardından evdə qulluğun düzgün aparılması üçün fırçalama və dişlərarası təmizlik texnikaları göstərilir.
Kök səthinin hamarlanması
Parodontit varsa, diş ətinin altındakı diş daşları və iltihablı toxumalar yerli anesteziya altında təmizlənir, kök səthləri hamarlanır. Bu prosedur diş ətinin kök səthinə yenidən yapışmasına kömək edir.
Qabaqcıl müalicələr və dəstəkləyici qulluq
Dərin ciblərin qaldığı ağır hallarda diş əti cərrahiyyəsi lazım ola bilər. Müalicədən sonra diş əti sağlamlığını qorumaq üçün adətən 3-6 ayda bir müayinə və peşəkar təmizlik planlaşdırılır. Uyğunsuz plomb və ya örtüklər də yenilənərək ərpin toplanmasına səbəb olan sahələr aradan qaldırılır.
Diş əti sağlamlığı ilə bağlı digər maraq doğuran məsələlər üçün tez-tez verilən suallar səhifəmizə nəzər sala bilərsiniz.
Diş əti qanaxmanız üçün Ankarada nə vaxt müayinədən keçməlisiniz?
Qanaxma iki həftədən uzun davam edirsə, diş ətlərinizdə şişkinlik, ağız qoxusu və ya dişlərinizdə laxlama hiss etmisinizsə, yaxud son diş daşı təmizliyinizdən bir ildən çox vaxt keçibsə, müayinə üçün uyğun vaxtdır. Çankaya, Oran rayonunda, Panora ticarət mərkəzinin yaxınlığındakı poliklinikamızda diş ətlərinizin vəziyyətini ölçərək qiymətləndirir və sizə uyğun müalicə və qulluq planını birlikdə hazırlayırıq. Qəbul üçün əlaqə səhifəmizdən istifadə edə bilərsiniz.
Tez-tez verilən suallar
Diş əti qanaxması öz-özünə keçirmi?
Ərplə bağlı yüngül diş əti iltihabında müntəzəm və düzgün fırçalama, həmçinin diş sapından istifadə ilə qanaxma adətən bir-iki həftə ərzində azalır. Diş daşı varsa, evdə təmizlənə bilmədiyi üçün diş həkimi tərəfindən kənarlaşdırılmalıdır.
Diş ətim qanayırsa, fırçalamağı dayandırmalıyammı?
Xeyr. Qanayan nahiyəni təmizləməyi dayandırmaq ərpin daha çox toplanmasına və iltihabın artmasına səbəb olur. Yumşaq fırça ilə ehmalca, lakin müntəzəm fırçalamağa davam edilməlidir.
Hamiləlikdə diş əti qanaxması normaldırmı?
Hamiləlikdəki hormonal dəyişikliklər diş ətini ərpə qarşı daha həssas etdiyi üçün qanaxma tez-tez müşahidə olunur. Yenə də bu, normal hesab edilib laqeyd yanaşılmamalıdır; hamiləlikdə də diş daşının təmizlənməsi aparıla bilər.
Diş əti qanaxması hansı xəstəliklərin əlaməti ola bilər?
Ən çox rast gəlinən səbəb diş əti iltihabıdır. Bundan əlavə, nəzarətsiz diabet, bəzi vitamin çatışmazlıqları, qan xəstəlikləri və bəzi dərmanlar da qanaxmaya səbəb ola bilər. Başqa əlamətlər müşayiət edirsə, həkim qiymətləndirməsi lazımdır.
