მოკლე პასუხი: ართროცენტეზი არის ადგილობრივი ანესთეზიით ჩატარებული პროცედურა, რომლის დროსაც ყბის სახსრის ღრუში წვრილი ნემსებით შედიან და სახსარს სტერილური სითხით რეცხავენ. როგორც წესი, მას განიხილავენ ტკივილის, დახურული ჩაკეტვისა და პირის შეზღუდული გაღების დროს, რომლებიც კონსერვატიულ მკურნალობას არ ემორჩილება. მიზანია ანთებითი ნივთიერებების მოცილება და სახსრის მოძრაობის გაადვილება. შესაფერისობას ექიმი განსაზღვრავს დეტალური გასინჯვისა და, საჭიროების შემთხვევაში, ვიზუალიზაციის საფუძველზე.
წარმოიდგინეთ, რომ პირის გაღებისას ყბა რაღაც წერტილში გეჭედებათ, ყურის წინ ტკივილს ან ჩაკეტვის შეგრძნებას განიცდით. ყბის სახსრის დარღვევების უმეტესობა მარტივი ზომებით მსუბუქდება, თუმცა ზოგ შემთხვევაში ეს ზომები საკმარისი არ არის. სწორედ ამ ეტაპზე შეიძლება განიხილონ ერთ-ერთი მეთოდი — ართროცენტეზი, ანუ ყბის სახსრის სტერილური სითხით გამორეცხვა. ხალხში „ყბის სახსრის ინექციის“ სახელითაც ცნობილი ეს პროცედურა ოპერაციასთან შედარებით გაცილებით შეზღუდული ჩარევაა. ამ სტატიაში მოგიყვებით, რა არის ართროცენტეზი, რა შემთხვევებში განიხილება და რას შეიძლება ელოდოთ მის შემდეგ.
რა არის ართროცენტეზი?
ართროცენტეზი არის ადგილობრივი ანესთეზიით ჩატარებული პროცედურა, რომლის დროსაც ყბის სახსრის (საფეთქელ-ქვედაყბის სახსრის) ღრუში წვრილი ნემსებით შედიან და სახსარს სტერილური სითხით რეცხავენ. მიზანია სახსარში დაგროვილი ანთებითი ნივთიერებებისა და ტკივილის ხელშემწყობი თანმდევი პროდუქტების მოცილება, სახსარშიდა წნევის შემცირება და სახსრის ზედაპირების უფრო თავისუფალი სრიალის უზრუნველყოფა.
ყბის სახსარი ყურის უშუალოდ წინ მდებარეობს — ეს ის სახსარია, სადაც ქვედა ყბა თავის ქალას უერთდება. სახსრის შიგნით, ორ ძვლოვან ზედაპირს შორის, მდებარეობს დისკი, რომელიც ბალიშის ფუნქციას ასრულებს. როდესაც ეს დისკი ადგილიდან გადაინაცვლებს, სახსარი ანთდება ან სახსრის სითხის ხარისხი უარესდება, შეიძლება გაჩნდეს ისეთი ჩივილები, როგორიცაა ტკივილი, ხმაური, პირის შეზღუდული გაღება და ჩაკეტვა.
ართროცენტეზის დროს ზოგჯერ გამორეცხვის შემდეგ სახსარში შეჰყავთ ლუბრიკანტული თვისებების მქონე ნივთიერებები, მაგალითად, ჰიალურონის მჟავა. ამიტომ პროცედურას ხალხში „ყბის სახსრის ინექციას“ უწოდებენ. რომელი ნივთიერება გამოიყენება და საჭიროა თუ არა იგი საერთოდ, პროცედურის შემსრულებელი ექიმი შემთხვევის თავისებურებების მიხედვით წყვეტს.
სახსრის რომელი პრობლემების დროს ტარდება?
ართროცენტეზს, როგორც წესი, განიხილავენ ყბის სახსრის ისეთი პრობლემების დროს, რომლებიც სულ მცირე რამდენიმე კვირის განმავლობაში ჩატარებული კონსერვატიული მკურნალობის მიუხედავად არ უმჯობესდება. პირველი საფეხური ხშირად არაქირურგიული მეთოდებია; ართროცენტეზი კი მეორე საფეხურს მიეკუთვნება, როცა ისინი არასაკმარისი აღმოჩნდება.
გამოყენების ძირითადი სფეროებია:
- დახურული ჩაკეტვა: თუ დისკი წინ არის გადაადგილებული და თავის ადგილს აღარ უბრუნდება, პირის გაღება შეიძლება მნიშვნელოვნად შეიზღუდოს. ასეთ დროს ართროცენტეზი პირის გაღების გასაუმჯობესებლად ერთ-ერთი ხშირად არჩეული მეთოდია.
- მდგრადი სახსრის ტკივილი: სახსრით გამოწვეული ტკივილის დროს, რომელიც არ ემორჩილება სპლინტს, მედიკამენტებსა და ვარჯიშებს.
- სახსრის ანთება და დეგენერაციული ცვლილებები: სიმპტომების შესამსუბუქებლად ისეთ მდგომარეობებში, რომლებსაც თან ახლავს სახსრის ზედაპირების ცვეთა და ანთება.
- პირის გაღების უეცარი შეზღუდვა: კონკრეტული შემთხვევის შემდეგ განვითარებული შეზღუდვის დროს, რომელიც თავისით არ გადის.
ყბის ყველა ტკივილი სახსრიდან არ მომდინარეობს. საღეჭი კუნთებით გამოწვეული ტკივილის, კბილების კვრითა და ღრჭენით გამოწვეული ჩივილების ან კბილისმიერი ტკივილის დროს ართროცენტეზი შეიძლება შესაფერისი არჩევანი არ იყოს. ამიტომ პროცედურამდე ტარდება დეტალური გასინჯვა და, საჭიროების შემთხვევაში, ინიშნება სახსრის მაგნიტურ-რეზონანსული ტომოგრაფია (MRI) ან კომპიუტერული ტომოგრაფია.
როგორ ტარდება პროცედურა?
ართროცენტეზს ატარებს პირისა და ყბა-სახის ქირურგიაში გამოცდილი ექიმი ადგილობრივი ანესთეზიით; პროცედურა ხშირად ნახევარი საათიდან ერთ საათამდე გრძელდება. ზოგადად იგი შემდეგი ეტაპებით მიმდინარეობს:
- მომზადება: ყურის წინა მიდამოს ასუფთავებენ და მონიშნავენ. სახსრის მიდამოში კეთდება ადგილობრივი ანესთეზია.
- ნემსების ჩადგმა: სახსრის ზედა ღრუში, როგორც წესი, ორ წვრილ ნემსს ათავსებენ. ერთი სითხის შესაყვანად არის, მეორე — გამოსაყვანად.
- გამორეცხვა: სახსრის ღრუში ატარებენ სტერილურ ფიზიოლოგიურ ხსნარს ან მსგავს სითხეს. ამ დროს ექიმმა შეიძლება პაციენტის ყბა ნაზად აამოძრაოს, რათა სახსრის გახსნას შეუწყოს ხელი.
- დამატებითი შეყვანა: საჭიროების შემთხვევაში გამორეცხვის ბოლოს სახსარში შეჰყავთ ლუბრიკანტული ან ანთების საწინააღმდეგო თვისებების მქონე ნივთიერება.
- დასრულება: ნემსებს იღებენ და ჩხვლეტის წერტილებს ხურავენ. ნაკერი, როგორც წესი, საჭირო არ არის.
პროცედურის დროს ანესთეზიის წყალობით ტკივილის შეგრძნება დიდწილად თავიდან არის აცილებული; შეიძლება იგრძნოთ წნევა ან სისავსე. ადგილობრივი ანესთეზიის გავლენით პროცედურიდან რამდენიმე საათის განმავლობაში იმავე მხარის სახის კუნთებში შეიძლება აღინიშნოს დროებითი დაბუჟება ან ქუთუთოს მსუბუქი სისუსტე. ეს ეფექტი ანესთეზიის გაქრობასთან ერთად გადის.
გამოჯანმრთელება პროცედურის შემდეგ
ართროცენტეზის შემდეგ პაციენტების უმეტესობას შეუძლია იმავე დღეს სახლში დაბრუნება; გამოჯანმრთელება, როგორც წესი, რამდენიმე დღეში შესამჩნევად წინ მიიწევს. პირველ დღეებში პროცედურის მიდამოში მსუბუქი შეშუპება, მგრძნობელობა და სისავსის შეგრძნება ჩვეულებრივი მოვლენაა.
გამოჯანმრთელების პერიოდში, როგორც წესი, შემდეგ რეკომენდაციებს იძლევიან:
- რბილი კვება: პირველ დღეებში უპირატესობა ენიჭება საკვებს, რომელიც ღეჭვას არ ან ნაკლებად მოითხოვს; თავი უნდა აარიდოთ მაგარ, წებოვან საკვებსა და დიდ ლუკმებს.
- ყბის მოსვენება: თავი უნდა აარიდოთ სახსრის დამღლელ მოძრაობებს, როგორიცაა პირის ზედმეტად გაღება, საღეჭი რეზინის ღეჭვა და ხანგრძლივი საუბარი.
- ცივი და თბილი კომპრესი: ექიმის რეკომენდაციით, პირველ პერიოდში ცივი, შემდეგ კი თბილი კომპრესი შეიძლება შვებას მოგგვრით.
- ვარჯიშები: პირის გაღების შესანარჩუნებლად სრულდება ექიმის ან ფიზიოთერაპევტის მიერ რეკომენდებული ყბის მარტივი ვარჯიშები.
- მედიკამენტები: საჭიროების შემთხვევაში ექიმმა შეიძლება გამოგიწეროთ ტკივილგამაყუჩებელი ან ანთების საწინააღმდეგო საშუალებები; ისინი მხოლოდ ექიმის დანიშნულებისამებრ უნდა მიიღოთ.
ბევრ პაციენტს პირის გაღების გაუმჯობესება და ტკივილის შემცირება პროცედურიდან მალევე ეტყობა. თუმცა თითოეული პაციენტის რეაქცია განსხვავებულია; ზოგიერთ ადამიანს შეიძლება დასჭირდეს პროცედურის გამეორება ან მისი სხვა მკურნალობით გაძლიერება. ისეთ შემთხვევებში, როგორიცაა თანდათან მზარდი შეშუპება, ცხელება, სმენის შესამჩნევი ცვლილება ან სახის ხანგრძლივი დაბუჟება, დაუყოვნებლივ მიმართეთ ექიმს.
ალტერნატიული მკურნალობა
ყბის სახსრის დარღვევების დროს არსებობს მრავალი არაქირურგიული მეთოდი, რომელთა გამოყენებაც შესაძლებელია ართროცენტეზამდე ან მასთან ერთად, და შემთხვევების მნიშვნელოვანი ნაწილი სწორედ ამ მეთოდებით კონტროლდება. ძირითადი მათგანია:
- ინფორმირება და ჩვევების შეცვლა: ისეთმა მარტივმა ნაბიჯებმა, როგორიცაა საღეჭი რეზინის არღეჭვა, ფრჩხილებისა და კალმის არკვნეტა, დღის განმავლობაში კბილების კვრის ჩვევის შემჩნევა და მიტოვება, შეიძლება ჩივილები მნიშვნელოვნად შეამციროს.
- ოკლუზიური სპლინტი (ღამის კაპა): განსაკუთრებით თუ თან ახლავს კბილების კვრა და ღრჭენა, ინდივიდუალურად დამზადებული მყარი კაპა შეიძლება დაგეხმაროთ სახსარსა და კუნთებზე დატვირთვის შემცირებაში.
- ფიზიოთერაპია და ვარჯიში: კუნთების მოდუნების ვარჯიშები, თბილი კომპრესი და ფიზიოთერაპიული მეთოდები.
- მედიკამენტური მკურნალობა: ექიმის მიერ საჭიროდ მიჩნევის შემთხვევაში — ხანმოკლე კურსით ტკივილგამაყუჩებელი ან კუნთების მომადუნებელი საშუალებები.
- კუნთშიდა პროცედურები: საღეჭი კუნთების ზედმეტი აქტივობით გამოწვეულ მდგომარეობებში, ექიმის შეფასებით, შეიძლება განიხილონ სხვადასხვა ინექციური მეთოდი.
- ართროსკოპია და ღია ქირურგია: მძიმე შემთხვევებში, რომლებიც არ ემორჩილება სხვა მეთოდებს, მათ შორის ართროცენტეზს, შეიძლება განიხილონ ართროსკოპია, რომლის დროსაც სახსარს კამერით იკვლევენ, ან ღია ქირურგია.
თანკბილვის დარღვევებსა და ყბის სახსრის ჩივილებს შორის კავშირი მეცნიერულად კვლავ სადავო საკითხია. ამიტომ ორთოდონტიული მკურნალობა განიხილება არა როგორც სახსრის პრობლემის დამოუკიდებელი მკურნალობა, არამედ მხოლოდ მაშინ, როცა გასინჯვისას ეს საჭიროდ ჩაითვლება — როგორც ყოვლისმომცველი გეგმის ნაწილი. ყბის სახსართან და შესაბამის მკურნალობასთან დაკავშირებულ სხვა კითხვებზე პასუხებს ნახავთ ჩვენს გვერდზე ხშირად დასმული კითხვები.
როდის მივმართოთ ექიმს ყბის სახსრის ჩივილის დროს?
თუ პირის გაღება უეცრად შეგეზღუდათ, ყბის ტკივილი რამდენიმე კვირაა არ გადის ან ღეჭვისა და საუბრის დროს შესამჩნევ სირთულეს განიცდით, რეკომენდებულია გასინჯვა. ჩვენს პოლიკლინიკაში, რომელიც Çankaya-ში, სავაჭრო ცენტრ Panora-სთან ახლოს, Park Oran Ofis-ში მდებარეობს, ყბის სახსრის ჩივილები ფასდება; საჭიროების შემთხვევაში მკურნალობის გეგმა შესაბამისი სპეციალობების ექიმებთან ერთად დგება.
ხშირად დასმული კითხვები
მტკივნეულია თუ არა ართროცენტეზი?
რადგან პროცედურა ადგილობრივი ანესთეზიით ტარდება, მის დროს, როგორც წესი, იგრძნობა არა ტკივილი, არამედ წნევა ან სისავსე. ანესთეზიის მოქმედების გავლის შემდეგ შეიძლება რამდენიმე დღე შენარჩუნდეს მგრძნობელობა და მსუბუქი შეშუპება. ეს ჩივილები უმეტეს შემთხვევაში ექიმის მიერ რეკომენდებული მეთოდებით კონტროლდება.
რამდენჯერ შეიძლება ჩატარდეს ართროცენტეზი?
ბევრი პაციენტისთვის ერთი პროცედურა შეიძლება საკმარისი იყოს. ზოგიერთ შემთხვევაში, როცა პასუხი არასაკმარისია ან ჩივილები მეორდება, პროცედურა შეიძლება გარკვეული ინტერვალებით განმეორდეს. საჭიროა თუ არა გამეორება, ექიმი გასინჯვის მონაცემების მიხედვით წყვეტს.
ართროცენტეზის შემდეგ როდის შემიძლია სამსახურში დაბრუნება?
ოფისში მომუშავეთა უმეტესობას შეუძლია ყოველდღიურ საქმიანობას პროცედურიდან ერთი ან ორი დღის შემდეგ დაუბრუნდეს. თუ სამუშაო ხანგრძლივ საუბარს მოითხოვს, პირველ დღეებში ყბის გადაღლის თავიდან ასაცილებლად სიფრთხილეა საჭირო. ინდივიდუალურ ვადას პროცედურის შემსრულებელი ექიმი განსაზღვრავს.
საჭიროებს თუ არა მკურნალობას მხოლოდ ყბის სახსრის ხმაური?
მხოლოდ პირის გაღებისას გაგონილი ტკაცუნი, რომელსაც ტკივილი და შეზღუდვა არ ახლავს, ხშირად თავისთავად ინვაზიურ მკურნალობას არ საჭიროებს. თუმცა თუ ხმაურს თან ახლავს ტკივილი, ჩაკეტვა ან პირის გაღების შემცირება, რეკომენდებულია გასინჯვა.
