Қысқа жауап: Артросентез — жақ буынының қуысына жіңішке инелер арқылы еніп, буынды стерильді сұйықтықпен жуатын, жергілікті анестезиямен жасалатын емшара. Әдетте консервативті емге көнбейтін ауырсынуда, жабық бітелуде және ауыздың шектеулі ашылуында қарастырылады. Мақсаты — қабыну заттарын шығарып, буын қозғалысын жеңілдету. Емшараның сәйкестігін дәрігер толық тексеру және қажет болса бейнелеу әдістері арқылы анықтайды.
Ауызды ашқан кезде жағыңыздың бір жерде кідіретінін, құлақ алдында ауырсыну немесе бітелу сезінетініңізді елестетіп көріңіз. Жақ буыны ауруларының көпшілігі қарапайым шаралармен жеңілдейді; алайда кейбір жағдайларда бұл шаралар жеткіліксіз болады. Дәл осы кезде қарастырылуы мүмкін әдістердің бірі — артросентез, яғни жақ буынын стерильді сұйықтықпен жуу. Халық арасында «жақ буынына инъекция» деп те аталатын бұл емшара операциямен салыстырғанда әлдеқайда шектеулі араласу болып табылады. Бұл мақалада артросентездің не екенін, қандай жағдайларда қарастырылатынын және одан кейін нені күтуге болатынын айтамыз.
Артросентез дегеніміз не?
Артросентез — жақ буынының (самай-төменгі жақ буынының) қуысына жіңішке инелер арқылы еніп, буынды стерильді сұйықтықпен жуатын, жергілікті анестезиямен жасалатын емшара. Мақсаты — буын ішінде жиналған қабыну заттары мен ауырсынуға әсер ететін қосалқы өнімдерді шығару, буын ішіндегі қысымды төмендету және буын беттерінің еркін сырғуын қамтамасыз ету.
Жақ буыны — құлақтың дәл алдында орналасқан, төменгі жақтың бас сүйегімен қосылатын буыны. Буынның ішінде екі сүйек беті арасында жастықша қызметін атқаратын диск болады. Бұл диск орнынан жылжығанда, буын қабынғанда немесе буын сұйықтығының сапасы нашарлағанда ауырсыну, дыбыс шығу, ауыздың шектеулі ашылуы және бітелу сияқты шағымдар пайда болуы мүмкін.
Артросентез кезінде кейде жуудан кейін буынға гиалурон қышқылы сияқты сырғытқыш қасиеті бар заттар да енгізілуі мүмкін. Сондықтан бұл емшара халық арасында «жақ буынына инъекция» деп аталады. Қай затты қолдану керектігін және оның қажет-қажет еместігін емшараны жасайтын дәрігер жағдайдың ерекшеліктеріне қарай шешеді.
Буынның қандай ақауларында жасалады?
Артросентез әдетте кемінде бірнеше апта бойы жүргізілген консервативті емге қарамастан жақсармаған жақ буыны ақауларында қарастырылады. Бірінші кезеңде көбіне хирургиялық емес әдістер қолданылады; артросентез болса олар жеткіліксіз болған жағдайда екінші кезеңде тұрады.
Негізгі қолдану салалары мыналар:
- Жабық бітелу: Диск алдыға жылжып, орнына қайтып оралмаса, ауыздың ашылуы айтарлықтай шектелуі мүмкін. Мұндай жағдайда артросентез ауыз ашылуын ұлғайту мақсатында жиі таңдалатын әдістердің бірі болып табылады.
- Ұзаққа созылған буын ауырсынуы: Сплинт, дәрі-дәрмек және жаттығулар сияқты әдістерге көнбейтін, буыннан туындаған ауырсынуда.
- Буын қабынуы және дегенеративті өзгерістер: Буын беттерінің тозуы мен қабынуымен жүретін жағдайларда белгілерді жеңілдету мақсатында.
- Ауыз ашылуының кенеттен шектелуі: Белгілі бір оқиғадан кейін пайда болып, өздігінен жақсармайтын шектеулерде.
Жақтағы кез келген ауырсыну буыннан туындамайды. Шайнау бұлшықеттерінен болатын ауырсынуда, тісті қысу мен шықырлатуға байланысты шағымдарда немесе тіс ауруынан болатын ауырсынуда артросентез қолайлы нұсқа болмауы мүмкін. Сондықтан емшарадан бұрын толық тексеру жүргізіледі, қажет болса буынды магнитті-резонанстық томография (МРТ) немесе компьютерлік томография арқылы бейнелеу ұсынылады.
Емшара қалай жасалады?
Артросентезді ауыз-бет-жақ хирургиясы саласында тәжірибесі бар дәрігер жергілікті анестезиямен жасайды, ол көбіне жарты сағаттан бір сағатқа дейін созылады. Жалпы алғанда емшара мына кезеңдермен жүреді:
- Дайындық: Құлақ алдындағы аймақ тазартылып, белгіленеді. Буын айналасына жергілікті анестезия жасалады.
- Инелерді орналастыру: Буынның жоғарғы қуысына әдетте екі жіңішке ине енгізіледі. Біреуі сұйықтықтың кіруіне, екіншісі шығуына арналған.
- Жуу: Стерильді физиологиялық ерітінді немесе соған ұқсас ерітінді буын қуысы арқылы өткізіледі. Осы кезде дәрігер буынның ашылуына көмектесу үшін пациенттің жағын абайлап қозғауы мүмкін.
- Қосымша енгізу: Қажет деп танылса, жуудың соңында буынға сырғытқыш немесе қабынуға қарсы әсері бар зат енгізіледі.
- Аяқтау: Инелер шығарылып, ену нүктелері жабылады. Тігіс әдетте қажет болмайды.
Емшара кезінде анестезияның арқасында ауырсыну сезімі едәуір басылады; қысым немесе толу сезімі болуы мүмкін. Жергілікті анестезияның әсерінен емшарадан кейінгі бірнеше сағат бойы сол жақтағы бет бұлшықеттерінде уақытша ұю немесе қабақта жеңіл әлсіздік байқалуы мүмкін. Бұл әсер анестезия тарқаған сайын жойылады.
Емшарадан кейінгі жазылу
Артросентезден кейін пациенттердің көпшілігі сол күні үйіне қайта алады; жазылу әдетте бірнеше күн ішінде айтарлықтай алға жылжиды. Алғашқы күндері емшара аймағында жеңіл ісіну, сезімталдық және толу сезімі болуы қалыпты жағдай.
Жазылу кезеңінде әдетте мына ұсыныстар беріледі:
- Жұмсақ тамақтану: Алғашқы күндері шайнауды қажет етпейтін немесе аз қажет ететін тағамдар таңдалады; қатты, жабысқақ және үлкен тістемдерден аулақ болу керек.
- Жаққа тыныштық беру: Ауызды тым кең ашу, сағыз шайнау және ұзақ сөйлеу сияқты буынды шаршататын қимылдардан аулақ болу керек.
- Суық және жылы басу: Дәрігердің ұсынысына қарай алғашқы кезеңде суық, кейіннен жылы компресс жағдайды жеңілдетуі мүмкін.
- Жаттығулар: Ауыз ашылуын сақтау үшін дәрігер немесе физиотерапевт ұсынған қарапайым жақ жаттығулары орындалады.
- Дәрі-дәрмектер: Қажет болса дәрігер ауырсынуды басатын немесе қабынуға қарсы дәрілер ұсынуы мүмкін; бұл дәрілерді тек дәрігер тағайындағандай қабылдау керек.
Көптеген пациенттерде ауыз ашылуының ұлғаюы мен ауырсынудың азаюы емшарадан кейін көп ұзамай байқалады. Алайда әр пациенттің жауабы әртүрлі; кейбір адамдарда емшараны қайталау немесе басқа емдеу әдістерімен толықтыру қажет болуы мүмкін. Ісінудің біртіндеп ұлғаюы, қызба, естудің айтарлықтай өзгеруі немесе бетте ұзақ уақыт кетпейтін ұю сияқты жағдайларда уақыт жоғалтпай дәрігерге қаралу керек.
Балама емдеу әдістері
Жақ буыны ауруларында артросентезге дейін немесе онымен бірге қолдануға болатын көптеген хирургиялық емес әдістер бар және жағдайлардың едәуір бөлігін осы әдістермен бақылауға алуға болады. Негізгілері мыналар:
- Ақпарат беру және әдетті өзгерту: Сағыз шайнамау, тырнақ пен қаламды тістемеу, күндіз тісті қысу әдетін байқап, одан арылу сияқты қарапайым қадамдар шағымдарды айтарлықтай азайтуы мүмкін.
- Окклюзиялық сплинт (түнгі капа): Әсіресе тісті қысу және шықырлату қатар жүрсе, жеке дайындалған қатты капа буын мен бұлшықеттерге түсетін жүктемені азайтуға көмектесуі мүмкін.
- Физиотерапия және жаттығулар: Бұлшықетті босаңсытатын жаттығулар, жылы басу және физиотерапия әдістері.
- Дәрімен емдеу: Дәрігер қажет деп тапса, қысқа мерзімді ауырсынуды басатын немесе бұлшықетті босаңсытатын дәрілер.
- Бұлшықет ішіне енгізу: Шайнау бұлшықеттерінің шамадан тыс жұмысына байланысты жағдайларда дәрігердің бағалауымен әртүрлі инъекциялық әдістер қарастырылуы мүмкін.
- Артроскопия және ашық хирургия: Артросентезді қоса алғанда басқа әдістерге көнбейтін ауыр жағдайларда буынды камерамен тексеретін артроскопия немесе ашық хирургия қарастырылуы мүмкін.
Тістесу ақауларының жақ буыны шағымдарымен байланысы ғылыми тұрғыдан әлі де талқыланып жүрген тақырып. Сондықтан ортодонтиялық ем буын ақауының жалғыз емі ретінде емес, тек тексеру кезінде қажет деп танылған жағдайда кешенді жоспардың бір бөлігі ретінде қарастырылады. Жақ буыны және соған қатысты емдеу әдістері туралы басқа сұрақтардың жауабын жиі қойылатын сұрақтар бетімізден таба аласыз.
Жақ буыны шағымында дәрігерге қашан қаралу керек?
Ауызыңыздың ашылуы кенеттен шектелсе, жақтағы ауырсыну бірнеше аптадан бері басылмаса немесе шайнау мен сөйлеу кезінде айтарлықтай қиындық сезінсеңіз, тексерілу ұсынылады. Çankaya ауданында, Panora сауда орталығына жақын Park Oran Ofis ғимаратында орналасқан емханамызда жақ буыны шағымдары бағаланады; қажет жағдайларда емдеу жоспары тиісті мамандық салаларымен бірлесіп құрылады.
Жиі қойылатын сұрақтар
Артросентез ауыратын емшара ма?
Емшара жергілікті анестезиямен жасалатындықтан, оның барысында әдетте ауырсыну емес, қысым немесе толу сезімі байқалады. Анестезия әсері тарқағаннан кейін бірнеше күнге созылатын сезімталдық пен жеңіл ісіну болуы мүмкін. Бұл шағымдар көп жағдайда дәрігер ұсынған әдістермен бақылауға алынады.
Артросентезді неше рет жасауға болады?
Көптеген пациенттерге бір емшара жеткілікті болуы мүмкін. Кейбір жағдайларда, жауап жеткіліксіз болғанда немесе шағымдар қайталанғанда, емшара белгілі бір аралықпен қайталануы мүмкін. Қайталау қажеттігін дәрігер тексеру нәтижелеріне қарай шешеді.
Артросентезден кейін жұмысқа қашан орала аламын?
Кеңседе жұмыс істейтіндердің көпшілігі емшарадан бір-екі күн өткен соң күнделікті жұмысына орала алады. Ұзақ сөйлеуді қажет ететін жұмыстарда алғашқы күндері жақты шаршатпау үшін абай болу керек. Жеке мерзімді емшараны жасайтын дәрігер белгілейді.
Жақ буынындағы дыбыстың өзі ғана емдеуді қажет ете ме?
Ауырсыну мен шектелу қатар жүрмейтін, тек ауыз ашқанда естілетін шырт еткен дыбыс көбіне жеке инвазиялық емді қажет етпейді. Алайда дыбыс ауырсынумен, бітелумен немесе ауыз ашылуының азаюымен қатар жүрсе, тексерілу ұсынылады.
