Kısa cevap: Çene genişletme sonrası elde edilen genişliğin korunması için çoğu durumda pekiştirme dönemi gerekir. Genişletme cihazı genellikle aktif genişletme bittikten sonra bir süre ağızda bırakılır; yeni kemik dokusu oluşurken genişlik korunur. Pekiştirme yetersizse nüks görülebilir. Süre ve sonraki aşama hekim kontrolleriyle belirlenir.
Çene genişletme sonrası dönem, tedavinin çoğu zaman en az konuşulan ama sonucu korumak açısından en önemli aşamasıdır. Genişletme vidası çevrildikten sonra cihazın işi bitmiş gibi görünse de yeni elde edilen genişliğin oturması için zamana ve genellikle bir pekiştirme dönemine ihtiyaç vardır. Bu yazıda genişletmenin ardından neler olduğunu, neden pekiştirme gerektiğini ve ön dişlerdeki aralığın nasıl yorumlanması gerektiğini genel çerçevede anlatıyoruz. Cihaz çeşitlerine genel bakış için ortodontik apareyler sayfasına da göz atabilirsiniz.
Çene genişletme bittikten sonra ne olur?
Genişletme tamamlandığında vida artık çevrilmez, ancak cihaz çoğu durumda ağızda bir süre daha bırakılır. Bu aşamada cihaz aktif genişletme yapmaz; elde edilen konumu tutan pasif bir pekiştirici gibi çalışır. Amaç, açılan damak bağlantısında yeni kemik dokusunun oluşup yerleşmesine zaman tanımaktır.
Hekim bu dönemde düzenli kontrol yapar. Kontrollerde damak bölgesinin durumu, üst ve alt dişlerin birbirine oturuşu, hijyen ve cihazın uyumu değerlendirilir. Genişletme cihazının ne zaman çıkarılacağı, vakanın özelliklerine ve çocuğun ya da gencin yaşına göre planlanır; bu karar hastaya göre değişir. Genişletmeyi başlatan cihazın temel mantığı için çene genişletme apareyi yazımızı okuyabilirsiniz.
Bu dönemde ağızda kalan cihazın temizliği önem taşır. Damak ile cihaz arasında yiyecek artığı birikebilir; ağzın her yemekten sonra su ile çalkalanması, fırçalamanın ihmal edilmemesi ve gerektiğinde hekimin önerdiği temizlik yönteminin uygulanması gerekir. Cihazın kendiliğinden gevşemesi, kırılması ya da damakta tahriş yapması durumunda beklemeden kliniğe başvurulmalıdır.
Genişlik neden geri dönme eğilimindedir?
Genişletilen yapı; kemik, bağ dokusu, diş eti lifleri ve çevre kasların etkisi altındadır ve bu dokular yeni konuma hemen uyum sağlamaz. Damak bağlantısında yeni kemik oluşumu zaman alır ve bu süre dolmadan kuvvet kesilirse, doku esnekliği nedeniyle bir miktar geri dönüş yaşanabilir. Buna ortodontide nüks, yani relaps denir.
Nüks riskini etkileyen başlıca etkenler şunlardır:
- Genişletmenin miktarı ve hızı
- Hastanın yaşı ve kemik olgunluğu
- Pekiştirme döneminin yeterli süre uygulanıp uygulanmadığı
- Dil ve yanak kaslarının dengesi, dil itme veya ağız solunumu gibi alışkanlıklar
- Alt ve üst çenenin birbirine oturuş biçimi
Bu nedenle genişletmenin hemen ardından cihazı çıkarmak yerine, hekimin belirlediği süre boyunca pekiştirme yapmak önerilir. Hiçbir ortodontik düzeltmede nükse karşı mutlak koruma söz konusu olmadığı için, pekiştirme planı vakaya özgü kurulmalıdır.
Büyüme çağındaki çocuklarda damak bağlantısı daha esnek olduğundan genişletme daha kolay elde edilir, ancak büyüme devam ettiği için takip de uzun soluklu olur. Ergenlik sonrasında kemik olgunlaştıkça genişletme daha zor hale gelir; bu nedenle zamanlama ve pekiştirme planı yaşa göre farklılaşır.
Pekiştirme dönemi ne kadar sürer?
Pekiştirme süresi kişiye göre değişir; çoğu durumda genişletme cihazı aktif genişletme bitiminden sonra yaklaşık üç ila altı ay kadar ağızda bırakılır, ancak bu süre kesin bir kural değildir. Hekim damak bölgesinin durumunu ve diğer klinik bulguları değerlendirerek süreyi belirler.
Cihaz çıkarıldıktan sonra ihtiyaç duyulursa hareketli bir pekiştirme apareyi, bir damak plağı ya da başka bir tutucu uygulanabilir. Ayrıca genişletmenin ardından tedavi diş teli ya da şeffaf plakla devam ediyorsa, bu aşamadaki cihazlar da pekiştirme işlevi görür. Genişletmeden sonra bir tedavi planı olmayan çocuklarda bile, daimi dişler çıkarken izleme kontrolleri sürdürülür. Pekiştirme döneminin ardından kısa aralıklarla yapılan izleme kontrolleri, dişlerin ve çenelerin yeni konuma nasıl uyum sağladığını gösterir. Çocuk büyüdükçe ve daimi dişler çıktıkça plan yeniden değerlendirilebilir. Pekiştirmenin genel mantığı için retainer yazımıza bakabilirsiniz.
Ön dişlerdeki aralık kendiliğinden kapanır mı?
Genişletme sırasında üst ön dişler arasında bir aralık açılması sık görülen ve çoğu durumda beklenen bir bulgudur. Bu aralık, damak bağlantısının açıldığını gösterir ve çoğu zaman hastanın şikâyetle gelmesine neden olur.
Aralık, genişletme sona erdikten sonra diş eti lifleri ve çevre dokuların etkisiyle çoğu çocukta kendiliğinden kısmen ya da tamamen kapanma eğilimi gösterir. Yine de her çocukta aynı sürede ve aynı ölçüde kapanmayabilir. Kapanma olmuyorsa ya da dişler istenmeyen bir konuma kayıyorsa, sonraki ortodontik tedavi aşamasında bu aralık düzeltilir. Bu nedenle ilk haftalarda aralığın görünmesi, tedavinin başarısız ya da hatalı gittiği anlamına gelmez; aksine genişletmenin amaçlanan yönde ilerlediğini düşündüren bir işarettir. Yine de aralığın büyüklüğü ve kapanma hızı hekim tarafından izlenmelidir. Aralık nedeniyle endişelenmek yerine, kontrol randevularında hekimle takip etmek daha doğru olur. Ailelerin kendi başlarına aralığı kapatmaya yönelik bir şey yapmaması gerekir.
Genişletmeden sonra diş teli ya da şeffaf plak gerekir mi?
Çoğu durumda evet; genişletme, dişlerin ve çenelerin uyumunu hazırlayan bir ilk adımdır ve dişlerin hizalanması için çoğunlukla ikinci bir aşama gerekir. Genişletme tek başına çapraz kapanışı ya da yer darlığını giderebilir, ancak dişlerin birbirine tam oturması için diş teli ya da şeffaf plak desteği sıkça düşünülür.
Genişletme sonrası kalıcı dişlerin tümü çıkmamışsa, bazen kısa bir bekleme ve izleme dönemi planlanır. Böylece hem büyümeden yararlanılır hem de gereksiz yere erken diş teli takılmaz. Bu geçiş, vakaya göre ya hemen ya da daimi dişlerin çıkışını bekledikten sonra yapılır. Yetişkin ve genç hastalarda Invisalign ile ortodonti seçeneği, uygun vakalarda dişlerin hizalanması aşamasında değerlendirilebilir; bunun uygun olup olmadığına hekim karar verir. Seçenekleri karşılaştırmak için şeffaf plak tedavisi sayfamızı inceleyebilirsiniz. Her aşamanın planı birbirinden bağımsız değil, bütüncül bir tedavi planının parçası olarak kurulur.
Pekiştirme apareyi nasıl kullanılır?
Pekiştirme apareyi, hekimin söylediği süre ve düzende, genellikle geceleri ya da belirtilen saatlerde takılır. Hareketli bir pekiştirici ise düzenli takılmadığında işlevini yitirir; çünkü dişler ve çevre dokular zamanla eski konumlarına dönme eğilimindedir.
Kullanım ve bakım için şu noktalara dikkat edilir:
- Apareyi her gün önerilen süre kadar takın; kullanımı kendi başınıza azaltmayın.
- Her kullanımdan sonra yumuşak fırça ve ılık suyla temizleyin; sıcak su plastiğin şeklini bozabilir.
- Kullanmadığınız zamanlarda kendi kabında saklayın; peçeteye sarmayın.
- Apareyin oturmaması, çatlak ya da kırık olması halinde hemen kliniğe başvurun.
Aparey kaybolduğunda ya da sıkmaya başladığında geç kalmamak gerekir; çünkü kısa bir süre içinde bile dişler yer değiştirebilir.
Pekiştirme döneminde ailelerin en çok yaptığı hata, görünür düzelme olduğu için kontrolleri aksatmaktır. Oysa genişliğin korunup korunmadığı çoğu zaman gözle fark edilmez; ölçü, muayene ve gerektiğinde görüntüleme ile değerlendirilir. Bu nedenle randevulara devam etmek, sonuçların kalıcılığı açısından önemlidir.
Genişletme geçiren bir çocukta gece uyku düzeni, burun solunumu ve konuşma gibi günlük işlevlerdeki değişiklikleri not etmek de faydalıdır. Bu gözlemler hekimle paylaşıldığında takip daha doğru yönlendirilir. Şikâyet olmasa bile yılda en az bir kez genel ortodonti ve diş hekimi kontrolü yaptırmak iyi bir alışkanlıktır.
Kontroller ve Ankara'da takip
Pekiştirme dönemindeki kontroller, genişliğin korunup korunmadığını ve sonraki tedavi için doğru zamanın gelip gelmediğini anlamak açısından kritik öneme sahiptir. Çankaya Park Oran'daki kliniğimizde genişletme sonrası takip ve pekiştirme planı muayeneyle belirlenir; tedavi ve ücret bilgisi muayene ve planlamadan sonra yazılı olarak bildirilir. Randevu için iletişim sayfamızı kullanabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Çene genişletme geri döner mi?
Pekiştirme dönemi yeterli süre uygulanmazsa genişliğin bir kısmı geri dönebilir; buna nüks denir. Yeterli pekiştirme ve düzenli kontrol bu riski azaltır. Hiçbir ortodontik düzeltmede nüks riski tamamen ortadan kalkmaz.
Genişletme cihazı ne kadar süre ağızda kalır?
Genişletme tamamlandıktan sonra cihaz çoğu durumda yaklaşık üç ila altı ay kadar pekiştirme için ağızda bırakılır. Süre kişiye göre değişir. Kesin süreyi hekim belirler.
Genişletme sonrası ön dişler arasındaki boşluk kapanır mı?
Bu aralık çoğu çocukta zamanla kısmen ya da tamamen kapanma eğilimi gösterir. Her çocukta aynı hızda olmayabilir. Kapanmayan aralık sonraki ortodontik aşamada düzeltilir.
Çene genişletme sonrası diş teli şart mı?
Çoğu durumda dişleri hizalamak için ikinci bir aşama gerekir; bu diş teli ya da uygun vakalarda şeffaf plak olabilir. Bazı çocuklarda ise izleme yeterli olabilir. Karar muayeneyle verilir.
Pekiştirme apareyini takmayı unutursam ne olur?
Bir iki gün atlamak çoğunlukla büyük sorun yaratmaz ama düzenli unutmak dişlerin ve genişliğin geri kaymasına yol açabilir. Aparey sıkıyorsa ya da oturmuyorsa hekime başvurulmalıdır.
