Қысқа жауап: Елес тіс деп те аталатын аймақтық одонтодисплазия — эмаль, дентин және пульпа бірге зақымданатын сирек кездесетін тіс дамуының бұзылысы. Ол әдетте жақтың бір аймағындағы көрші тістерге әсер етеді; тістер кеш шығады, кішкентай әрі пішінсіз көрінеді, жиі абсцесс беруі мүмкін. Рентгенде олар бозғылт және жұқа көрінеді. Себебі нақты белгісіз; ем адамға арналған, кезең-кезеңімен және ұзақ мерзімді бақылаумен жүргізіледі.
Аймақтық одонтодисплазия — тістердің эмаль, дентин және пульпа тіндері бірге зақымданатын, сирек кездесетін тіс дамуының бұзылысы. Рентгенде зақымданған тістер өте жұқа әрі бозғылт көрінетіндіктен, әдебиеттерде және халық арасында елес тіс деп те аталады. Ағылшын көздерінде «regional odontodysplasia» деген атпен кездесетін бұл жағдай әдетте жақтың бір аймағындағы көрші тістерге әсер етеді. Бұл мақалада одонтодисплазияның не екенін, белгілері мен рентген деректерін, белгілі себептерін, ем тәсілін және ұзақ мерзімді бақылаудың неге маңызды екенін ата-аналар мен науқастарға арнап баяндаймыз.
Одонтодисплазия дегеніміз не?
Одонтодисплазия — тіс тіндерінің дамуы кезінде эмаль мен дентиннің жеткілікті түзілмей, тістердің жұқа, жұмсақ және құрылымы жағынан әлсіз қалатын дамудың аномалиясы. Медициналық әдебиетте ең жиі сипатталған түрі — аймақтық одонтодисплазия; атауынан да түсінікті болғандай, барлық тістерге емес, әдетте жақтың белгілі бір аймағындағы бір топ көрші тістерге әсер етеді.
Бұл жағдайдың кейбір жалпы ерекшеліктерін былай жинақтауға болады:
- Өте сирек кездеседі; әлем бойынша хабарланған жағдай саны шектеулі.
- Көбіне жоғарғы жаққа әсер етеді; төменгі жақта да кездесуі мүмкін.
- Жиі бір жақты болады және әдетте ортаңғы сызықтан өтпейді; алайда ерекшеліктер хабарланған.
- Сүт тістеріне де, тұрақты тістерге де әсер етуі мүмкін. Сүт тістері зақымданған болса, астынан шығатын тұрақты тістердің де зақымдануы жиі кездеседі.
- Қыз балаларда сәл жиірек хабарланған.
Зақымданған тістер бір немесе бірнеше болуы мүмкін. Жағдай көбіне балалық шақта, тіс шығу кезеңінде байқалады.
Белгілері және рентген деректері
Одонтодисплазияның белгілеріне тістердің кеш шығуы немесе мүлде шықпауы, шыққан тістердің кішкентай, пішінсіз және сары-қоңыр түсті болуы, сондай-ақ осы тістерде жиі абсцесс пен инфекцияның болуы жатады; диагноздағы ең шешуші белгі — рентгендегі әдеттегі «елес» көрінісі.
Ауыз ішінде байқалуы мүмкін белгілер
- Зақымданған аймақта тістердің кешігіп шығуы немесе мүлде шықпауы
- Шыққан тістерде шағын өлшем, ретсіз пішін және кедір-бұдыр бет
- Сары немесе қоңыр түс, оңай мүжілетін және сынатын құрылым
- Кариеске айқын бейімділік
- Қызыл иектің үстінде фиброзды, қалыңдаған тін көрінісі
- Көрінетін кариес болмаса да, зақымданған тістерде қайталанатын абсцесс және ісіну
Эмаль мен дентин өте жұқа әрі кеуекті болғандықтан, бактериялар тістің ішіне оңай жетеді. Сондықтан тісте айқын кариес көрінбей-ақ жүйке тіні инфекцияға ұшырап, қызыл иекте ісіну немесе бөлінді пайда болуы мүмкін.
Рентген деректері
Рентгенде зақымданған тістер қалыпты тістерге қарағанда әлдеқайда аз тығыз және бозғылт көрінеді; эмаль мен дентин арасындағы шекара айқын емес. Пульпа камерасы кең, түбірлер қысқа және түбір арналары ашық болуы мүмкін. Бұл бозғылт әрі жұқа көрініс жағдайдың «елес тіс» деп аталуының себебі. Зақымданған аймақтың шектеулі болуы және айналасындағы тістердің қалыпты көрінуі де диагнозда бағыт береді.
Нақты диагноз клиникалық және радиографиялық деректерді бірге бағалау арқылы қойылады. Қажет болғанда жұлынған тістерді микроскоппен зерттеу диагнозды қолдайды. Ұқсас көрініс бере алатын басқа даму бұзылыстарынан ажырату үшін тәжірибелі бағалау маңызды.
Себептері
Одонтодисплазияның себебі нақты белгісіз; ғылыми әдебиетте жергілікті қан айналымының бұзылыстары, тіс дамуы кезінде болатын генетикалық өзгерістер, даму кезеңінде өткерілген инфекциялар және жарақат сияқты түрлі ықтималдықтар талқылануда.
- Жергілікті тамыр аномалиялары: Тіс дамуы кезінде аймақтың қан айналымындағы бұзылыстар тін түзілуіне әсер етуі мүмкін деп есептеледі. Кейбір жағдайларда бетте тамырлық туа біткен дақтармен бірге кездесуі бұл көзқарасты қолдайды.
- Соматикалық мутациялар: Тек белгілі бір аймақтағы жасушаларға әсер ететін генетикалық өзгерістер ықтимал себептердің қатарында. Жағдайдың отбасылық түрде берілетіні жөнінде күшті дәлел жоқ.
- Инфекция және дәрілер: Жүктілік немесе ерте балалық шақта өткерілген кейбір инфекциялардың немесе қабылданған дәрілердің рөлі зерттелген.
- Жарақат және радиация: Тіс дамуы кезінде аймаққа әсер еткен физикалық факторлар да ықтимал ықпал ететін себептер қатарында аталған.
Кейбір жағдайларда одонтодисплазия эпидермальды невус, гидроцефалия немесе беттегі тамыр зақымдары сияқты басқа жағдайлармен бірге хабарланған. Сондықтан диагноз қойылғанда баланың жалпы денсаулық жағдайын да қарап шығу және қажет болса, балалар дәрігерімен байланысу қолайлы. Ата-аналар үшін маңызды жайт — бұл жағдайдың немқұрайдылықтан немесе қате күтімнен пайда болмайтынын білу.
Ем тәсілі
Одонтодисплазияның емі адамға арналған; зақымданған тістердің жай-күйі, инфекцияның болуы, баланың жасы және жақ дамуы ескеріле отырып, тістер мен айналасындағы сүйекті мүмкіндігінше сақтауға бағытталған кезең-кезеңді жоспар жасалады.
Қорғаныш және сақтау тәсілі
Инфекция болмаса, шыққан тістер композитті қалпына келтірулермен немесе коронкалармен жабылып қорғалуы мүмкін. Бұл тәсіл тістердің ауызда қалуын қамтамасыз ете отырып, жақ сүйегінің дамуын қолдайды, шайнау және эстетика тұрғысынан пайдасын береді. Фтор жағу және қатаң ауыз гигиенасы кариес қаупін азайтуда маңызды. Әлі шықпаған тістер үшін көбіне бақылау ұсынылады; бұл тістердің кейбірі өздігінен шығуы мүмкін.
Инфекцияларды емдеу
Абсцесс пен инфекция дамыған тістерде тістің құрылымы қолайлы болса, жүйке емі қолданылып көруі мүмкін; алайда жұқа әрі дамымаған түбірлерге байланысты бұл емдер әрдайым мүмкін болмауы ықтимал. Сақтап қалуға болмайтын тістерді жұлу қажет болуы мүмкін.
Жұлу және протездік оңалту
Қатты зақымданған және қайталанатын инфекцияға әкелетін тістер жұлынғанда, баланың жасына сай алмалы-салмалы протездермен немесе орын сақтағыштармен шайнау, сөйлеу және эстетикалық қызметтер қолдау табады. Өсу аяқталғаннан кейін сүйек жағдайына қарай имплант және бекітілген протез нұсқалары қарастырылуы мүмкін. Имплант алдында сүйекті көбейту емшаралары қажет болуы мүмкін.
Бұл барыс балалар тіс емі, ортодонтия, протездеу және ауыз, тіс және жақ хирургиясы сияқты әртүрлі мамандық салаларының бірге жұмыс істеуін қажет етуі мүмкін. Баланың және отбасының ем барысына бейімделуі, психологиялық қолдау және ашық қарым-қатынас та жоспардың маңызды бөліктері.
Ұзақ мерзімді бақылау
Одонтодисплазияда ұзақ мерзімді бақылау негізгі шарт; өйткені жағдай балалық шақтан ересек жасқа дейін созылатын барыста тіс шығуы, жақ дамуы және протездердің өсуге қарай жаңартылуы сияқты өзгеретін қажеттіліктер туғызады.
- Зақымданған және көрші тістердің жүйелі клиникалық және радиографиялық бақылауы
- Шықпаған тістердің орны мен дамуын қадағалау
- Жақ дамуына байланысты протездер мен орын сақтағыштардың сәйкестігін бағалау және қажет болғанда жаңарту
- Ортодонтиялық тұрғыдан тістем мен саңылауларды қадағалау
- Қорғаныш емшараларын және ауыз гигиенасын үйретуді жалғастыру
- Өсу аяқталғанда тұрақты оңалту нұсқаларын жоспарлау
Жиі қойылатын басқа тақырыптар үшін жиі қойылатын сұрақтар бетімізді қарап шыға аласыз.
Балаңызда кешіккен шығу немесе пішінсіз тістер болса
Балаңыздың белгілі бір аймағындағы тістер кеш шықса, кішкентай әрі боялған көрінсе немесе жиі ісіну беріп тұрса, себебін түсіну үшін тексеру мен рентген бағалауы қажет. Çankaya Oran-дағы Park Oran Ofis ғимаратында орналасқан емханамызда алғашқы бағалау жасалады, қажет жағдайларда тиісті мамандық салаларымен бірге бақылау жоспарланады. Қабылдауға жазылу үшін бізге хабарласа аласыз.
Жиі қойылатын сұрақтар
Елес тіс тұқым қуаласа ма?
Аймақтық одонтодисплазияның отбасылық түрде берілетіні жөнінде күшті дәлел жоқ. Себебі нақты белгісіз болғанымен, жергілікті қан айналымы бұзылыстары және тек белгілі бір аймаққа әсер ететін генетикалық өзгерістер сияқты ықтималдықтар талқылануда.
Одонтодисплазия барлық тістерге әсер ете ме?
Әдетте жоқ. Көп жағдайда жақтың бір аймағындағы бір топ көрші тіс зақымданады және жағдай жиі бір жақты болады. Сүт тістері зақымданған болса, астынан шығатын тұрақты тістер де көбіне зақымданады.
Елес тістерді міндетті түрде жұлу керек пе?
Әрдайым емес. Инфекция болмаса, шыққан тістер композитті қалпына келтірулермен немесе коронкалармен қорғалуы және шықпаған тістер бақылануы мүмкін. Қайталанатын инфекцияға әкелетін және сақтап қалуға болмайтын тістерде жұлу қажет болуы мүмкін.
Одонтодисплазиясы бар балаға имплант салуға бола ма?
Имплант әдетте жақ өсуі аяқталғаннан кейін қарастырылады. Өсу кезеңінде баланың жасына сай протездермен және орын сақтағыштармен қызметтер қолдау табады; имплант алдында сүйекті көбейту емшаралары қажет болуы мүмкін.
