ქვედა ყბის რეტროგნათიის (ქვედა ყბის უკან მდებარეობის) მკურნალობა მიზნად ისახავს თკბილვისა და პროფილის იმ პრობლემის გამოსწორებას, რომელიც ქვედა ყბის ზედა ყბასთან შედარებით უკან მდებარეობით არის გამოწვეული. მეთოდის არჩევას ყველაზე მეტად ორი ფაქტორი განსაზღვრავს: კვლავ იზრდება თუ არა პაციენტი და გამოწვეულია თუ არა ჩამორჩენა ძვლით (ჩონჩხოვანი) თუ მხოლოდ კბილების მდებარეობით (კბილოვანი). ზრდის ასაკის ბავშვებსა და მოზარდებში შეიძლება გამოყენებულ იქნეს აპარატები, რომლებიც ქვედა ყბას წინ მიმართავს. ზრდადასრულებულ ადამიანებში კი ან კბილებს ძვალს მოარგებენ და ასე ასწორებენ თკბილვას, ან გამოხატულ შემთხვევებში ორთოდონტიული მკურნალობა ყბის ქირურგიასთან ერთად იგეგმება. ეს გვერდი მკურნალობის შესახებ გადაწყვეტილებაზეა ფოკუსირებული; იმის გასაგებად, თუ რა არის ეს მდგომარეობა და რა სიმპტომები აქვს, შეგიძლიათ წაიკითხოთ სტატია რა არის ქვედა ყბის რეტროგნათია.
რა ფასდება მკურნალობის შესახებ გადაწყვეტილების მიღებამდე?
ერთი და იგივე გარეგნობის მიღმა შეიძლება სხვადასხვა მიზეზი იმალებოდეს. ქვედა ყბა შეიძლება მართლაც პატარა ან უკან მდებარე იყოს; ზედა ყბა შეიძლება წინ ზედმეტად იყოს განვითარებული; ან ყბები ერთმანეთთან შესაბამისობაშია, მაგრამ ზედა წინა კბილების წინ დახრის გამო ნიკაპი უკან მდებარე ჩანს. ეს განსხვავება მკურნალობას მთლიანად ცვლის. გასინჯვისას, როგორც წესი, შემდეგი ნაბიჯები სრულდება:
- კლინიკური გასინჯვა და სახის ანალიზი: ფასდება პროფილი, ტუჩების დახურვა, ნიკაპის მდებარეობა და კბილების ხილვადობა ღიმილისას.
- თკბილვის გაზომვები: იზომება ძირითადი კბილების ურთიერთმიმართება (როგორც წესი, II კლასი), რამდენით არიან ზედა წინა კბილები ქვედა კბილების წინ (overjet) და ვერტიკალური გადაფარვა (overbite). თკბილვის კლასების მნიშვნელობის შესახებ შეგიძლიათ იხილოთ გვერდი თკბილვის კლასები.
- ცეფალომეტრიული რენტგენოგრაფია: თავის გვერდით სურათზე კუთხეების მეშვეობით გამოითვლება ყბების მდებარეობა თავის ქალას ფუძესთან და ერთმანეთთან მიმართებით. სწორედ აქედან ირკვევა, ძვალშია პრობლემა თუ კბილებში.
- ზრდის ეტაპის დადგენა: ბავშვებსა და მოზარდებში კისრის მალების რენტგენოლოგიური სურათი ან, საჭიროების შემთხვევაში, მაჯის რენტგენოგრაფია აჩვენებს, ზრდის ნახტომი ახლოვდება, მიმდინარეობს თუ უკვე დასრულდა.
- ციფრული ჩანაწერები: პირის ღრუს შიდა სკანირება და ფოტოები დაგეგმვისა და პროგრესის მონიტორინგის საფუძველია.
თუ აღინიშნება ხვრინვა, ძილის დროს სუნთქვის შეჩერება, პირით სუნთქვა ან ყბის სახსარში ხმა და ტკივილი, ესეც აღირიცხება; საჭიროების შემთხვევაში ეს ნიშნები შესაბამის ექიმებთან ერთად ფასდება.
როგორ მკურნალობენ ქვედა ყბის რეტროგნათიას ბავშვებსა და მოზარდებში?
სანამ ზრდა გრძელდება, მიზანია ქვედა ყბის ზრდის პოტენციალის გამოყენებით ყბებს შორის შესაბამისობის გაუმჯობესება. ამისთვის გამოიყენება ფუნქციური აპარატები, რომლებიც ქვედა ყბას წინ ათავსებს. მოსახსნელი ვარიანტებიდან ერთ-ერთია ორნაწილიანი Twin Block აპარატი; ფიქსირებულ ვარიანტებს შორისაა Herbst-ის ტიპის აპარატები. აპარატების მოქმედების პრინციპი და სახეობები დაწვრილებით არის აღწერილი სტატიაში Twin Block აპარატი.
ამ მკურნალობის ყველაზე კრიტიკული საკითხი დროის შერჩევაა. ფუნქციური მკურნალობა უფრო ეფექტიანია, როდესაც ის სქესობრივი მომწიფების პერიოდის ზრდის ნახტომს ემთხვევა. გოგონებში ეს პერიოდი, როგორც წესი, ბიჭებზე ადრე იწყება; თუმცა ასაკი ერთადერთი კრიტერიუმი არ არის — საფუძვლად რენტგენოლოგიური მონაცემი აიღება. ძალიან ადრე დაწყებული მკურნალობა ხანგრძლივდება, გვიან დაწყებულის შემთხვევაში კი ჩონჩხოვანი წვლილი მცირდება.
მნიშვნელოვანია რეალისტური მოლოდინიც. სამეცნიერო კვლევები აჩვენებს, რომ ფუნქციური აპარატების ეფექტის მნიშვნელოვანი ნაწილი კბილებისა და კბილების დამჭერი ძვლის დონეზე ვლინდება, ქვედა ყბის სიგრძეზე გავლენა კი ადამიანიდან ადამიანამდე განსხვავდება და, როგორც წესი, შეზღუდულია. მიუხედავად ამისა, შესაფერის პერიოდში ჩატარებული მკურნალობა ამცირებს წინა კბილებს შორის დიდ მანძილს, ამცირებს წინ წამოწეული ზედა კბილების ტრავმის რისკს და ამარტივებს შემდეგ ეტაპს.
შეიძლება თუ არა ამ ასაკობრივ ჯგუფში გამჭვირვალე ელაინერების გამოყენება?
Invisalign-ის სისტემაში ზრდის ასაკის მოზარდებისთვის არსებობს ვარიანტი, რომელიც ელაინერებზე დამატებული ფრთისებრი ელემენტებით ქვედა ყბას წინ ათავსებს. ამ მეთოდით კბილების გასწორება და ქვედა ყბის წინ მიმართვა ელაინერების ერთსა და იმავე სერიაში მიმდინარეობს. მის შესაფერისობას განსაზღვრავს ზრდის ეტაპი, თკბილვის სხვაობის სიდიდე და ის, რამდენად იცავს მოზარდი ელაინერების დღეში 20–22 საათით ტარების რეჟიმს. მოზარდებისთვის ელაინერებით მკურნალობის შესახებ შეგიძლიათ იხილოთ გვერდი Invisalign მოზარდებისთვის.
რა ხდება ფუნქციური მკურნალობის შემდეგ?
აპარატით მკურნალობის ეტაპი პაციენტების უმეტესობაში 9–15 თვე გრძელდება. შემდეგ კბილების დეტალური კორექციისთვის საჭიროა მეორე ეტაპი ფიქსირებული ბრეკეტებით ან გამჭვირვალე ელაინერებით. ზრდის დასრულებამდე თკბილვას აკვირდებიან; ამ პერიოდში ღამით სატარებელი რეტენციული აპარატები მიღწეული მიმართების შენარჩუნებას უწყობს ხელს.
როგორ მკურნალობენ ქვედა ყბის რეტროგნათიას მოზრდილებში?
ზრდის დასრულების შემდეგ აპარატებით ქვედა ყბის გაზრდა შეუძლებელია. ამ ეტაპზე ორი ძირითადი გზა არსებობს და არჩევანი ჩამორჩენის ხარისხისა და პაციენტის მოლოდინის მიხედვით კეთდება.
ორთოდონტიული კამუფლაჟი
კამუფლაჟი ნიშნავს კბილების ყბებთან შესაბამისობაში მოყვანას ყბების მდებარეობის შეცვლის გარეშე. მსუბუქი და საშუალო ჩონჩხოვანი სხვაობის დროს თკბილვა ამ გზით შეიძლება გასწორდეს. შესაძლო მეთოდებია:
- ზედა ძირითადი კბილების უკან გადაადგილება (დისტალიზაცია); საჭიროების შემთხვევაში დამატებითი საყრდენისთვის მინი-ხრახნები გამოიყენება.
- ზედა ყბაზე თითო მცირე ძირითადი კბილის ამოღება და წინა კბილების უკან გადაწევა.
- ქვედა და ზედა ყბებს შორის დამაგრებული II კლასის რეზინები.
- შესაფერის შემთხვევებში ამ მოძრაობების დაგეგმვა გამჭვირვალე ელაინერებით; ელაინერებით მკურნალობისას კბილების მოძრაობები ClinCheck-ში ეტაპობრივად ჩანს.
კამუფლაჟის ზღვარი ნათელია: თკბილვა და წინ წამოწეული კბილები სწორდება, მაგრამ ნიკაპის მდებარეობა და პროფილი მნიშვნელოვნად არ იცვლება. ეს შესაფერისი ვარიანტია იმ პაციენტებისთვის, რომლებიც კმაყოფილი არიან თავიანთი პროფილით და რომელთა პრობლემაც უფრო მეტად კბილების წინ წამოწევაა. წინ წამოწეული კბილების ელაინერებით მკურნალობის შესახებ შეგიძლიათ იხილოთ გვერდი წინ წამოწეული კბილები და გამჭვირვალე ელაინერები.
ორთოდონტია და ყბის ქირურგია ერთად
თუ ჩონჩხოვანი სხვაობა დიდია, პროფილი პაციენტს აწუხებს ან კამუფლაჟი კბილებს ძვლის საზღვრებს გარეთ გაწევდა, განიხილება ორთოგნათიული ქირურგია. პროცესი, როგორც წესი, სამი ეტაპისგან შედგება:
- ოპერაციამდელი ორთოდონტია: კბილები ისე ლაგდება, რომ ყბების სწორ მდებარეობაში მოყვანისას ერთმანეთს მოერგოს. ამ ეტაპზე პროფილი შეიძლება დროებით უფრო გამოხატული ჩანდეს; ეს მოსალოდნელი მოვლენაა.
- ქირურგია: პირის ღრუს, ყბა-სახის ქირურგი ქვედა ყბას წინ წამოწევს; საჭიროების შემთხვევაში ჩარევაში ზედა ყბა ან ნიკაპიც ერთვება. ოპერაცია საავადმყოფოში ტარდება.
- ოპერაციის შემდგომი ორთოდონტია: ხდება თკბილვის დეტალური კორექცია და იწყება რეტენციის ეტაპი.
საერთო ხანგრძლივობა შემთხვევის მიხედვით იცვლება, თუმცა ხშირად 1,5–2 წელს აღწევს. ეს გზა ორთოდონტისა და ქირურგის ერთობლივ დაგეგმვას მოითხოვს; ოპერაციის რისკები, აღდგენის პერიოდი და მოსალოდნელი ცვლილებები გადაწყვეტილების მიღებამდე დაწვრილებით განიხილება.
რომელი ვარიანტი ვისთვის არის უფრო შესაფერისი?
ქვემოთ მოცემული ჩარჩო ზოგადი გზამკვლევია; ინდივიდუალური გადაწყვეტილება გასინჯვის მონაცემების მიხედვით მიიღება.
- ბავშვები და მოზარდები ზრდის ნახტომამდე ან მის განმავლობაში: ფუნქციური აპარატი ან ქვედა ყბის წინ მიმართველი ელაინერები, შემდეგ კი დეტალური კორექციის ეტაპი.
- ზრდადასრულებული მოზრდილები მსუბუქი ან საშუალო სხვაობით, რომლებიც კმაყოფილი არიან თავიანთი პროფილით: კამუფლაჟი; ფიქსირებული ბრეკეტები ან, შესაფერის შემთხვევაში, გამჭვირვალე ელაინერები.
- მოზრდილები გამოხატული ჩონჩხოვანი სხვაობით ან პროფილის შეცვლის სურვილით: ორთოდონტია და ყბის ქირურგია ერთად.
- პაციენტები, რომლებსაც უკვე ჩაუტარდათ მკურნალობა და თკბილვა დაუბრუნდათ: ჯერ საჭიროა მიზეზის გარკვევა (მაგალითად, ზრდის გაგრძელება ან რეტენციული აპარატის ტარების შეწყვეტა).
რისი გაკეთება შეუძლია და რისი — არა ელაინერებს ჩონჩხოვანი პრობლემების დროს, ცალკე არის აღწერილი გვერდზე ასწორებს თუ არა გამჭვირვალე ელაინერები ყბის სტრუქტურას.
როგორ მიმდინარეობს მკურნალობის პროცესი ნაბიჯ-ნაბიჯ?
- პირველი გასინჯვა: ფასდება ჩივილები, მოლოდინები და პირის ღრუს ჯანმრთელობა; იგეგმება საჭირო რენტგენოგრაფიული კვლევები.
- ჩანაწერები და ანალიზი: სრულდება პირის ღრუს შიდა ციფრული სკანირება, ფოტოები და ცეფალომეტრიული გაზომვები.
- ვარიანტების განხილვა: შესაფერისი გზები მათი ხანგრძლივობით, უპირატესობებითა და შეზღუდვებით წერილობით აიხსნება; ღირებულებაც ამ ეტაპზე, დაგეგმვის შესაბამისად, ეცნობება პაციენტს.
- აქტიური მკურნალობა: კონტროლი აპარატითა და ბრეკეტებით მკურნალობისას, როგორც წესი, 4–8 კვირაში ერთხელ ტარდება, ელაინერებით მკურნალობისას კი — 6–10 კვირაში ერთხელ.
- რეტენცია: აქტიური მკურნალობის დასრულების შემდეგ იწყება რეტეინერის გამოყენება, რაც ხანგრძლივად გრძელდება.
მუდმივია თუ არა შედეგები, შესაძლებელია თუ არა რეციდივი?
ქვედა ყბის რეტროგნათიის მკურნალობის შემდეგ თკბილვას შეიძლება ჰქონდეს ნაწილობრივ დაბრუნების ტენდენცია. ამის ძირითადი მიზეზებია მოზარდებში ზრდის ბოლო ეტაპი, მოზრდილებში კი კბილების ძველ მდებარეობაზე დაბრუნების მიდრეკილება. ამიტომ რეტენცია მკურნალობის განუყოფელი ნაწილია: როგორც წესი, ერთად გამოიყენება ქვედა წინა კბილების უკანა ზედაპირზე დაწებებული თხელი მავთული და ღამით სატარებელი მოსახსნელი რეტეინერი. დეტალებისთვის შეგიძლიათ იხილოთ გვერდი რეტეინერი მკურნალობის შემდეგ. ორთოდონტიული მკურნალობის ყველა სახეობას გაეცნობით გვერდზე ორთოდონტიული მკურნალობა.