Qısa cavab: Plombdan sonra ağrı və soyuğa həssaslıq, xüsusilə dərin plomblarda bir neçə gündən bir neçə həftəyə qədər müşahidə oluna bilən geniş yayılmış vəziyyətdir və adətən getdikcə azalır. Plomblu dişə basanda ağrı isə çox vaxt plombun dişləmdə hündür qalmasından qaynaqlanır və sadə korreksiya ilə düzəldilə bilər. Öz-özünə başlayan, zoqquldayan və ya gecələr yuxudan oyadan ağrıda həkimə müraciət etmək lazımdır.
Kariyesli dişin plombla bərpası stomatologiyada ən çox aparılan müalicələrdən biridir. Müalicə kreslosundan qalxdıqdan sonra isə ağla bəzi suallar gəlir: Nə vaxt yemək yeyə bilərəm, bu həssaslıq normaldırmı, dişimə basanda niyə ağrıyır? Plombdan sonra ağrı çox vaxt müvəqqəti və gözlənilən haldır; lakin bəzi əlamətlər korreksiya və ya əlavə qiymətləndirmə tələb edə bilər. Bu yazıda plombdan sonra nəyə diqqət etmək lazım olduğunu, həssaslığın mümkün müddətini və "plomblu dişə basa bilməmək" şikayətinin səbəblərini nəzərdən keçiririk.
Plombdan sonra nə vaxt yemək olar?
Hazırda ən çox istifadə olunan diş rəngli kompozit plomblar prosedur zamanı xüsusi işıqla bərkidildiyi üçün plomb tamamlandığı anda çeynəməyə hazırdır. Buna görə yemək üçün gözləməyin əsas səbəbi plombun özü deyil, yerli anesteziyanın təsiridir. Keyimə davam edərkən yemək yemək hiss etmədən dodağın, yanağın və ya dilin dişlənməsinə və yanıqlara səbəb ola bilər. Keyimənin keçməsi adətən bir neçə saat çəkir.
Amalgam (gümüşü rəngli) plomblarda isə materialın tam bərkliyə çatması üçün daha uzun müddət lazımdır; bu plomblarda ilk gün plomblu tərəflə bərk qidaların çeynənməməsi tövsiyə olunur. Hansı materialın istifadə edildiyindən əmin deyilsinizsə, həkiminizdən soruşmağınız kifayətdir.
Plombdan sonrakı ilk günlərdə bu tövsiyələrə diqqət edə bilərsiniz:
- Keyimə keçənə qədər yemək yeməyin və çox isti içkilərdən çəkinin.
- Həssaslıq varsa, çox soyuq və çox isti qida və içkiləri bir müddət məhdudlaşdırın.
- İlk günlərdə çox bərk qidaları (bərk konfet, buz, qabıqlı qoz-fındıq) plomblu dişlə dişləməməyə çalışın.
- Dişlərinizi həmişəki kimi fırçalayın və diş sapından istifadə edin; plomb nahiyəsini təmizləməkdən çəkinməyin.
- Qəhvə, çay və tünd rəngli içkilər zamanla kompozit plombun səthində rənglənməyə səbəb ola bilər; müntəzəm fırçalama bu təsiri azaldır.
Plombdan sonra həssaslıq nə qədər davam edir?
Plombdan sonrakı həssaslıq əksər hallarda bir neçə gün ərzində azalır; dərin plomblarda isə bir neçə həftə ərzində yüngülləşərək davam edə bilər. Həssaslıq adətən soyuq içkilər, soyuq hava və ya şirin qidalarla tetiklənən və qıcıqlandırıcı aradan qalxdıqda qısa müddətdə keçən sızıltı şəklində olur.
Bu həssaslığın bir neçə mümkün səbəbi var. Kariyesin təmizlənməsi zamanı dişin sinirə yaxın toxumalarında müvəqqəti qıcıqlanma yarana bilər. Kariyes nə qədər dərindirsə, plomb sinirə bir o qədər yaxın olur və dişin sakitləşməsi daha uzun çəkə bilər. Kompozit plomblarda materialın bərkiyərkən çox az da olsa kiçilməsi də bəzi dişlərdə müvəqqəti həssaslığa töhfə verə bilər. Anesteziya iynəsinin vurulduğu nahiyədə və ya plomb zamanı istifadə olunan alətlərin təmas etdiyi diş ətində də bir-iki gün davam edən yüngül həssaslıq hiss oluna bilər.
Həssaslığın zamanla azalması müsbət əlamətdir. Həssas dişlər üçün hazırlanmış diş pastaları bu dövrdə rahatlama verə bilər. Lakin həssaslıq azalmaq əvəzinə artırsa və ya qıcıqlandırıcı aradan qalxdıqdan sonra ağrı uzun müddət davam edirsə, həkiminizə xəbər verməlisiniz.
Plomblu dişə basanda ağrı niyə olur?
Plomblu dişə basanda və ya dişləyərkən ağrı hiss olunmasının ən çox rast gəlinən səbəbi plombun dişləmdə qonşu dişlərdən bir qədər hündür qalmasıdır. Plomb zamanı ağız keyimiş olduğu üçün pasiyent dişləmini tam hiss edə bilmir; millimetrin çox kiçik bir hissəsi qədər hündürlük belə keyimə keçdikdən sonra nəzərəçarpan narahatlıq yarada bilər. Hündür qalmış plomb hər dişləmədə dişə artıq yük salır və dişi əhatə edən bağ toxumasında iltihaba bənzər həssaslığa səbəb olur.
Plomblu dişə basa bilməməyin digər mümkün səbəbləri bunlardır:
- Dişdə çat: Çatlamış dişdə dişləmə zamanı qəfil və kəskin ağrı hiss oluna bilər; xüsusilə dişləmə qüvvəsi buraxılarkən ağrının artması diqqəti cəlb edir.
- Sinir toxumasının iltihabı: Dərin kariyeslərdə dişin sinir toxuması plombdan əvvəl artıq zədələnmiş ola bilər. Bu halda ağrı zamanla öz-özünə yaranmağa və uzun sürməyə başlaya bilər; kanal müalicəsi lazım ola bilər.
- Diş ətinin və qonşu toxumaların qıcıqlanması: İki diş arasına qoyulan plomblarda plombun kənarının diş ətini narahat etməsi və ya dişlər arasında qida ilişməsi həssaslığa səbəb ola bilər.
- Diş sıxma: Gecə diş sıxma vərdişi olan insanlarda yeni plomblu dişdə həssaslıq daha aydın hiss oluna bilər.
Bu səbəblərdən hansının mövcud olduğunu ayırd etmək müayinə tələb edir. Ağrının nə vaxt başladığı, hansı hallarda artdığı və nə qədər davam etdiyi kimi məlumatlar həkimə mühüm ipucları verir.
Hündür plombu necə başa düşmək olar?
Hündür plombun ən tipik əlaməti ağzınızı bağladığınızda plomblu dişin qarşı dişə digər dişlərdən əvvəl toxunduğunu hiss etməyinizdir. Digər əlamətlər bunlardır:
- Dişləyərkən və ya çeynəyərkən plomblu dişdə ağrı və ya təzyiq hissi
- Dişləmin "fərqli" və ya "tam oturmur" kimi hiss olunması
- Plomblu tərəflə çeynəməkdən çəkinmə
- Zamanla qarşı dişdə də həssaslığın yaranması
- Bəzi hallarda çənə əzələlərində yorğunluq hissi
Hündür plombun düzəldilməsi adətən qısa və sadə prosedurdur. Həkim rəngli kağız vasitəsilə dişləmdə erkən təmas edən nöqtəni müəyyən edir və plombun səthini yüngülcə cilalayaraq tarazlığı təmin edir. Çox vaxt anesteziya tələb olunmur. Hündür plombun uzun müddət düzəldilmədən saxlanılması dişdə davamlı həssaslığa və hətta plombda və ya dişdə çatlara səbəb ola biləcəyi üçün onun öz-özünə keçməsini gözləmək tövsiyə edilmir.
Plombun ömrünü uzatmaq üçün nə etmək olar?
Plombların ömrü plombun ölçüsünə, yerləşdiyi dişə, istifadə olunan materiala, ağız gigiyenasına və çeynəmə vərdişlərinə görə dəyişir. Müntəzəm fırçalama və diş sapından istifadə plombun kənarlarında yenidən kariyesin inkişafının qarşısını almağın ən effektiv yoludur. Diş sıxma və qıcırtma vərdişi olan insanlarda gecə kapasından istifadə plombların və dişlərin aşınmasını azalda bilər. Qələm dişləmək, şüşə qapağı açmaq və ya dırnaq yemək kimi vərdişlər də plombların sınmasına səbəb ola bilər. Müntəzəm müayinələrdə plombların kənarları və səthi qiymətləndirilərək lazım olduqda kiçik bərpalar aparıla bilər. Plomb və digər müalicələrlə bağlı ümumi suallarınız üçün tez-tez verilən suallar səhifəmizə nəzər sala bilərsiniz.
Nə vaxt həkimə getmək lazımdır?
Plombdan sonra aşağıdakı hallardan biri varsa, nəzarət qəbuluna yazılmağınız tövsiyə olunur:
- Dişləyərkən ağrı və ya plomblu dişin erkən təmas etdiyi hissi
- Öz-özünə başlayan, zoqquldayan və ya gecələr yuxudan oyadan ağrı
- İsti bir şey içdikdən sonra uzun müddət davam edən ağrı
- Bir neçə həftə keçməsinə baxmayaraq azalmayan və ya getdikcə artan həssaslıq
- Diş ətində şişkinlik, plombda sınıq və ya dillə hiss olunan iti kənar
Bu əlamətlər plombdan sonrakı adi sağalma prosesindən kənara çıxıldığını göstərə bilər və erkən qiymətləndirmə çox vaxt daha sadə həll imkanı yaradır. Panora ticarət mərkəzinin yanında, Park Oran Ofis binasında yerləşən poliklinikamızda plombdan sonrakı şikayətləriniz dişləm yoxlaması və lazım olduqda rentgenlə qiymətləndirilir; hündür plomb kimi sadə səbəblər çox vaxt elə həmin qəbulda düzəldilir.
Tez-tez verilən suallar
Plombdan sonra soyuğa həssaslıq normaldırmı?
Bəli, xüsusilə dərin plomblarda soyuğa qarşı həssaslıq tez-tez müşahidə olunur. Bu həssaslıq çox vaxt bir neçə gündən bir neçə həftəyə qədər müddətdə getdikcə azalır. Həssaslıq artırsa və ya qıcıqlandırıcı aradan qalxdıqdan sonra uzun müddət davam edirsə, həkimə müraciət etmək lazımdır.
Hündür plomb öz-özünə düzəlirmi?
Hündür plomb adətən öz-özünə düzəlmir və dişdə davamlı həssaslığa səbəb ola bilər. Həkim dişləmi yoxlayaraq plombun səthini yüngülcə düzəldir. Bu prosedur çox vaxt qısa çəkir və anesteziya tələb etmir.
Plombdan sonra dişləri fırçalamaq olarmı?
Bəli, plomb qoyulduğu gün də dişləri həmişəki kimi fırçalamaq və diş sapından istifadə etmək olar. Keyimə keçənə qədər ehtiyatlı olmaq kifayətdir. Plomb nahiyəsinin təmiz saxlanılması plombun kənarında yeni kariyesin yaranmasının qarşısını almağa kömək edir.
Plomb qoyulmuş diş niyə kanal müalicəsinə ehtiyac duyur?
Kariyes çox dərindirsə, dişin sinir toxuması plombdan əvvəl zədələnmiş ola bilər. Bu halda plombdan sonra öz-özünə başlayan və ya uzun sürən ağrılar yarana bilər. Müayinə və rentgendən sonra həkim kanal müalicəsinin lazım olub-olmadığına qərar verir.
