Kısa cevap: Ergenlikte diş eti sorunları, artan cinsiyet hormonlarının diş etindeki kan akışını ve bakteri plağına verilen tepkiyi artırmasıyla ortaya çıkar. En sık görülen tablo, diş etlerinde kızarıklık, şişlik ve fırçalarken kanama ile seyreden puberte gingivitidir. Düzenli ve doğru fırçalama, diş arası temizliği ve diş hekimi kontrolleriyle çoğu durumda kontrol altına alınabilir.
Ergenlik, vücutta olduğu kadar ağızda da belirgin değişikliklerin yaşandığı bir dönemdir. Bu yıllarda pek çok genç ve aile, diş fırçalarken lavaboya karışan kanı, kabarık ya da kırmızı görünen diş etlerini fark eder. Ergenlikte diş eti sorunları oldukça yaygındır ve çoğu zaman hormonların etkisiyle bakteri plağına karşı artan hassasiyetten kaynaklanır. İyi haber şu ki, bu sorunların büyük bölümü doğru ağız bakımı ve düzenli kontrollerle geri döndürülebilir.
Bu yazıda ergenlikte diş etinin neden hassaslaştığını, hangi belirtilerin dikkat gerektirdiğini, diş teli kullanan gençlerin nelere özen göstermesi gerektiğini ve hekime ne zaman başvurulması gerektiğini anlatıyoruz.
Ergenlikte diş eti neden hassaslaşır?
Ergenlikte diş eti, artan östrojen ve progesteron ile testosteron düzeylerinin diş etindeki kan damarlarını genişletmesi ve dokunun bakterilere verdiği iltihabi tepkiyi güçlendirmesi nedeniyle hassaslaşır. Aynı miktarda bakteri plağı, ergenlik öncesine göre daha belirgin bir kızarıklık ve şişliğe yol açabilir.
Bu tabloya diş hekimliğinde puberte gingiviti adı verilir. Genellikle 11-14 yaşları arasında belirginleşir ve hormon düzeyleri dengelendikçe hafifleme eğilimi gösterir. Ancak bu, kendiliğinden geçmesini beklemek gerektiği anlamına gelmez; çünkü sorunun asıl tetikleyicisi yine diş yüzeyinde biriken plaktır.
Kız çocuklarında adet döngüsünün başlamasıyla birlikte, bazı gençler adet öncesindeki günlerde diş etlerinin daha hassas olduğunu ve daha kolay kanadığını fark edebilir. Bu dalgalanma da hormon düzeylerindeki değişimle ilişkilidir ve çoğu zaman döngü ilerledikçe hafifler. Yine de bu günlerde ağız bakımına biraz daha özen göstermek, belirtilerin hafif seyretmesine yardımcı olur.
Hormonların yanı sıra bu dönemde diş eti sağlığını etkileyebilecek başka etkenler de vardır:
- Yoğun okul temposu ve sınav stresiyle ağız bakımının aksaması
- Şekerli atıştırmalık, enerji içeceği ve gazlı içecek tüketiminin artması
- Düzensiz uyku ve beslenme
- Kalıcı dişlerin yeni sürmesi ya da sıkışık dizilim nedeniyle temizliğin zorlaşması
- Ağızdan nefes alma; diş etlerinin kurumasına ve tahriş olmasına yol açabilir
- Sigara ve elektronik sigara kullanımı
Belirtiler nelerdir?
Ergenlik döneminde diş eti sorunlarının en sık belirtisi fırçalama veya diş ipi kullanımı sırasında görülen kanamadır. Sağlıklı diş eti açık pembe renkte, sıkı ve mat görünür; iltihaplı diş eti ise daha kırmızı, parlak ve kabarıktır.
Dikkat edilmesi gereken başlıca belirtiler şunlardır:
- Fırçalarken ya da sert bir şey ısırırken diş etinde kanama
- Özellikle ön dişler arasında kabarık, yuvarlak görünen diş eti uçları
- Diş etinde kızarıklık, hassasiyet veya hafif ağrı
- Geçmeyen ağız kokusu
- Diş eti çizgisinde sarımsı, yumuşak plak birikimi
- Nadiren diş etinin dişi olağandan fazla örtecek şekilde büyümesi
Ergenlerde ilerlemiş diş eti hastalıkları yetişkinlere göre daha seyrek olsa da görülebilir. Diş eti çekilmesi, dişlerde sallanma ya da belirgin kemik kaybı gibi bulgular dikkat çekiyorsa bir diş hekimi tarafından ayrıntılı değerlendirme yapılmalıdır.
Diş teli kullananlarda diş eti neden daha çok sorun çıkarır?
Diş teli kullanan gençlerde diş eti sorunlarının daha sık görülmesinin nedeni, braket ve tellerin çevresinde plak birikiminin kolaylaşması ve temizliğin zorlaşmasıdır. Ergenlik hormonlarının etkisi de eklenince diş etleri kolayca şişebilir ve kanayabilir.
Diş teli tedavisi sırasında diş etini korumak için şunlar önerilir:
- Her öğünden sonra, braketlerin hem üstünü hem altını açılı fırçalamak
- Ara yüz fırçası veya ortodontik diş ipiyle tellerin altını temizlemek
- Hekim önerirse ağız duşu gibi yardımcı araçlardan yararlanmak
- Şekerli ve yapışkan yiyecekleri sınırlamak
- Ortodonti kontrollerinin yanında, diş temizliği için genel diş hekimi kontrollerini de aksatmamak
Ağız hijyeni konusunda zorlanan bazı gençlerde, uygun vakalarda takıp çıkarılabilen şeffaf plaklar da bir seçenek olarak değerlendirilebilir. Invisalign plakları yemek ve fırçalama sırasında çıkarıldığı için dişlerin ve diş etinin temizliği daha rahat yapılabilir. Ancak bu yöntemin başarısı plakların günde 20-22 saat takılmasına bağlıdır. İki yöntemin farkları için şeffaf plak mı diş teli mi yazımıza göz atabilirsiniz.
Ergenlikte diş eti bakımı nasıl yapılmalı?
Ergenlikte diş eti sağlığını korumanın temeli, plak birikimini günlük olarak ve doğru teknikle ortadan kaldırmaktır. Diş eti kanadığı için fırçalamayı bırakmak ya da hafifletmek sık yapılan bir hatadır; aslında kanayan bölgelerin nazikçe ama düzenli temizlenmesi gerekir.
Günlük rutin
- Günde en az iki kez, yaklaşık iki dakika florürlü macunla fırçalama
- Yumuşak kıllı fırça kullanımı ve diş eti çizgisine 45 derecelik açıyla küçük dairesel hareketler
- Günde bir kez diş ipi veya ara yüz fırçasıyla diş aralarının temizlenmesi
- Fırçanın yaklaşık üç ayda bir ya da kılları açıldığında değiştirilmesi
- Dil yüzeyinin de nazikçe temizlenmesi
Yaşam tarzı önerileri
- Enerji içecekleri ve gazlı içecekler yerine su tercih etmek
- Sınav dönemlerinde bile ağız bakımını gece rutininin parçası yapmak
- Sigara ve elektronik sigaradan uzak durmak; bu ürünler diş eti hastalığı riskini artırır ve belirtileri maskeleyebilir
- Dengeli beslenmek; sebze, meyve ve yeterli protein almak
Gargara kullanımı ancak diş hekiminin önerisiyle ve belirtilen süreyle yapılmalıdır. Gargaralar fırçalama ve diş ipinin yerini tutmaz.
Ailelere düşen rol nedir?
Ergenlik, gençlerin kendi bakım rutinlerini sahiplenmeye başladığı bir dönemdir; bu nedenle ailelerin rolü denetlemekten çok desteklemektir. Fırçalamayı sürekli hatırlatmak bazen ters etki yaratabilir. Bunun yerine uygun fırça ve diş ipi gibi araçların evde hazır bulunması, düzenli diş hekimi randevularının planlanması ve sağlıklı atıştırmalıkların erişilebilir olması daha yardımcı olur.
Gencin kendi gözlemlerini paylaşması da önemlidir. Diş eti kanaması, ağız kokusu ya da hassasiyet gibi şikâyetler çoğu zaman utanç nedeniyle söylenmez. Bu konuların normal ve tedavi edilebilir olduğunu anlatmak, erken başvuruyu kolaylaştırır.
Ne zaman hekime gidilmeli?
Diş eti kanaması iki haftadan uzun sürüyorsa, düzenli fırçalamaya rağmen azalmıyorsa ya da şişlik, ağrı ve ağız kokusu eşlik ediyorsa diş hekimine başvurulmalıdır. Ayrıca dişlerde sallanma, diş eti çekilmesi, diş eti üzerinde iltihaplı kabarcık veya ateşle birlikte ağız içi yaralar görülürse muayene geciktirilmemelidir.
Muayenede diş eti durumu incelenir, gerekirse diş taşı temizliği yapılır ve gence kişisel bir bakım planı anlatılır. Ergenlerde sık görülen bu tablonun çoğu, profesyonel temizlik ve evde düzenli bakımla birkaç hafta içinde belirgin şekilde düzelir. Ortodontik tedavi gören gençlerde ortodontist ve diş hekimi birlikte hareket eder.
Çankaya'da, Oran semtindeki Park Oran Ofis'te bulunan kliniğimizde ergen hastaların diş eti ve ortodontik takibi birlikte yapılabilir. Diş etlerinde şikâyeti olan gençler için ilk adım, kısa bir muayeneyle durumun netleştirilmesidir.
Sık sorulan sorular
Ergenlikte diş eti kanaması normal mi?
Ergenlikte hormonların etkisiyle diş eti kanaması sık görülür, ancak bu durum normal kabul edilip ihmal edilmemelidir. Kanamanın asıl nedeni çoğunlukla bakteri plağıdır. Düzenli fırçalama ve diş arası temizliğine rağmen geçmiyorsa diş hekimine başvurulmalıdır.
Diş etim kanıyorsa fırçalamayı bırakmalı mıyım?
Hayır. Kanayan bölgeler genellikle plak biriken bölgelerdir ve bu alanların yumuşak fırçayla nazikçe ama düzenli temizlenmesi gerekir. Doğru bakımla kanama çoğu durumda birkaç gün ile birkaç hafta içinde azalır.
Puberte gingiviti kendiliğinden geçer mi?
Hormon düzeyleri dengelendikçe belirtiler hafifleyebilir, ancak plak birikimi sürerse diş eti iltihabı devam eder. Bu nedenle kendiliğinden geçmesini beklemek yerine ağız bakımını düzenlemek ve diş hekimi kontrolüne gitmek önerilir.
Diş teli kullanırken diş eti şişerse ne yapmalıyım?
Braket çevresinin her öğünden sonra fırçalanması ve ara yüz fırçasıyla tellerin altının temizlenmesi gerekir. Şişlik ve kanama düzenli bakıma rağmen sürüyorsa ortodontistinize veya diş hekiminize haber vermelisiniz; profesyonel temizlik gerekebilir.
