Kısa cevap: Çene kemiği erimesi, dişleri taşıyan kemiğin hacim ve yoğunluk kaybetmesidir. En sık nedenleri diş kaybından sonra boş kalan bölgede kemiğin incelmesi ve tedavi edilmeyen diş eti hastalığıdır. Dişlerde sallanma, diş eti çekilmesi ve protezin gevşemesi belirtiler arasındadır. Tedavi nedene göre periodontal tedavi, kemik grefti ve implant gibi seçeneklerle planlanır.
Çene kemiği erimesi, dişleri taşıyan çene kemiğinin hacim ve yoğunluk kaybetmesidir; diş hekimliğinde genellikle "kemik kaybı" ya da "kemik rezorpsiyonu" olarak adlandırılır, halk arasında ise diş kemik erimesi olarak bilinir. En sık iki nedeni, diş kaybından sonra boş kalan bölgede kemiğin zamanla incelmesi ve tedavi edilmeyen diş eti hastalığının dişlerin çevresindeki destek kemiği tahrip etmesidir. Bu yazıda kemiğin neden eridiğini, belirtilerini, protez ve implant tedavisine etkisini ve tedavi ile önleme seçeneklerini anlatıyoruz.
Çene kemiği neden erir?
Çene kemiği, başta diş kaybı ve ilerlemiş diş eti hastalığı olmak üzere, kemiğin ihtiyaç duyduğu uyarının ortadan kalkması ya da iltihabın kemik dokusunu yıkması nedeniyle erir. Kemik canlı bir dokudur ve sürekli yeniden şekillenir; kullanılmayan ya da iltihapla karşı karşıya kalan kemik zamanla hacim kaybeder.
Diş kaybı
Çiğneme sırasında dişlere binen kuvvet, kökler aracılığıyla çene kemiğine iletilir ve kemiğin korunmasını sağlayan bir uyarı oluşturur. Diş çekildiğinde bu uyarı ortadan kalkar ve boşluk bölgesinde kemik hem genişlik hem de yükseklik bakımından incelmeye başlar. Kemik kaybı özellikle çekimden sonraki ilk aylarda daha hızlıdır ve yıllar içinde yavaşlayarak devam eder.
Diş eti hastalığı (periodontitis)
Diş eti iltihabı tedavi edilmediğinde, iltihap diş etinin altındaki destek dokulara ilerleyebilir. Bakteri plağı ve diş taşı, vücudun savunma tepkisiyle birlikte dişleri saran kemiğin yıkılmasına yol açar. Sonuçta dişler sallanmaya başlayabilir ve tedavi edilmezse kaybedilebilir. Sigara kullanımı, kontrolsüz diyabet ve genetik yatkınlık bu süreci hızlandırabilir.
Diğer nedenler
- Uyumsuz hareketli protezler: Diş etine dengesiz baskı yapan protezler, altındaki kemiğin daha hızlı erimesine katkıda bulunabilir.
- Diş kökü enfeksiyonları: Kök ucundaki uzun süreli iltihap, o bölgede kemik kaybına yol açar.
- Travma: Diş kaybına neden olan darbeler çevre kemiği de etkileyebilir.
- Kistler ve tümörler: Nadiren çene kemiği içinde büyüyen lezyonlar kemik yıkımına neden olabilir.
- Sistemik durumlar ve ilaçlar: Osteoporoz gibi genel kemik hastalıkları ve bazı kemik ilaçları çene kemiğini etkileyebilir. Özellikle bazı osteoporoz ve kanser ilaçlarını kullananlarda, diş çekimi gibi işlemler öncesinde hekimin bilgilendirilmesi gerekir; bu durum farklı bir tablo olup ayrıca değerlendirilir.
Belirtileri
Çene kemiği erimesi başlangıçta genellikle sessiz ilerler; dişlerde sallanma, diş eti çekilmesi, dişler arasında boşluk oluşması ve hareketli protezin oturmaması gibi belirtiler çoğu zaman kemik kaybı belirli bir düzeye ulaştığında fark edilir.
- Diş etlerinde kanama, kızarıklık ve şişlik
- Diş eti çekilmesi ve dişlerin daha uzun görünmesi
- Dişlerde sallanma ya da yer değiştirme, ön dişler arasında yeni boşluklar
- Kalıcı kötü ağız kokusu
- Çiğnerken rahatsızlık ya da ısırma şeklinin değişmesi
- Hareketli protezin gevşemesi, sık sık vurmaya başlaması
- Uzun süre dişsiz kalan kişilerde yüzün alt kısmında çökme, dudak çevresinde derinleşen kırışıklıklar
Kemik kaybının varlığı ve miktarı ancak muayene ve röntgenle belirlenebilir. Diş eti ceplerinin derinliği periodontal sondla ölçülür; panoramik röntgen ve gerektiğinde konik ışınlı tomografi kemiğin seviyesini ve hacmini gösterir.
Protez ve implanta etkisi
Çene kemiği erimesi, hareketli protezlerin tutuculuğunu azaltır ve implant tedavisi için gereken kemik hacmini sınırlayabilir; bu nedenle tedavi planlamasında belirleyici bir etkendir.
Hareketli protezler
Tam protezler, oturdukları kemik çıkıntısından destek ve tutuculuk alır. Kemik eridikçe bu çıkıntı düzleşir; protez oynamaya, vurmaya ve çiğneme sırasında yerinden çıkmaya başlar. Protezin düzenli aralıklarla kontrol edilmesi ve gerektiğinde iç yüzeyinin yenilenmesi önemlidir. Uyumsuz bir protezi uzun süre kullanmak, kemik kaybını daha da hızlandırabilir.
İmplant tedavisi
İmplantın güvenli yerleştirilebilmesi için çene kemiğinde yeterli yükseklik ve genişlik bulunması gerekir. Diş kaybından sonra uzun süre beklenmişse, kemik implant için yetersiz kalabilir. Bu durumda implant öncesinde ya da aynı seansta kemik artırma işlemleri planlanır. Üst çenenin arka bölgesinde sinüs boşluğunun genişlemesiyle birlikte kemik yüksekliği daha da azalabilir.
Öte yandan implantlar, çiğneme kuvvetini kemiğe ileterek kemiğin korunmasına yardımcı olabilir. Bu nedenle diş kaybından sonra uygun zamanda yapılan implant tedavisi, kemik kaybını sınırlamak açısından da değerlendirilebilir.
Tedavi: greft, implant, periodontal tedavi
Çene kemiği erimesinin tedavisi nedene göre belirlenir; diş eti hastalığına bağlı kayıpta önce iltihabın durdurulması, diş kaybına bağlı kayıpta ise kemik grefti ve implant gibi yeniden yapılandırıcı işlemler gündeme gelir.
Periodontal tedavi
Diş eti hastalığında ilk adım, diş yüzeylerinin ve diş eti cep içlerinin diş taşı ve bakteri plağından arındırıldığı derin temizlik işlemleridir. Amaç iltihabı durdurmak ve kemik kaybının ilerlemesini önlemektir. Uygun vakalarda kaybedilen kemiğin bir kısmının yeniden kazanılmasını hedefleyen rejeneratif cerrahi yöntemler uygulanabilir. Periodontal tedavinin başarısı, hastanın evde düzenli ağız bakımı ve düzenli kontrollerle doğrudan ilişkilidir.
Kemik grefti uygulamaları
- Çekim boşluğunun korunması: Diş çekildiği sırada boşluğa greft materyali yerleştirilerek kemik kaybının sınırlandırılması amaçlanır.
- Yönlendirilmiş kemik rejenerasyonu: Kemik eksikliği olan bölgeye greft materyali konur ve üzeri bir zarla örtülerek kemik oluşumu desteklenir.
- Sinüs tabanı yükseltme: Üst arka bölgede kemik yüksekliği yetersizse sinüs zarı yukarı kaldırılarak altına greft yerleştirilir.
- Blok greftler: Daha büyük kemik eksikliklerinde hastanın kendi kemiğinden ya da başka kaynaklardan alınan kemik blokları kullanılabilir.
Greft materyalinin türü, hastanın kendi kemiği, işlenmiş doğal kaynaklı materyaller veya sentetik ürünler arasından vakaya göre seçilir. Greftin olgunlaşması için genellikle birkaç ay beklenir; bu süre bölgeye ve işlemin kapsamına göre değişir.
İmplant
Kemik hacmi yeterliyse ya da kemik artırma işlemiyle yeterli hale getirildiyse eksik dişler implantla tamamlanabilir. Bazı durumlarda daha kısa ya da daha ince implantlar tercih edilerek ek kemik işlemine gerek kalmayabilir; uygun seçenek tomografi bulgularına göre belirlenir.
Önleme
Çene kemiği erimesini önlemenin temeli, diş eti hastalığını erken dönemde tedavi etmek, kaybedilen dişlerin yerini uzun süre boş bırakmamak ve düzenli diş hekimi kontrollerini sürdürmektir.
- Günde iki kez fırçalama ve her gün diş ipi ya da ara yüz fırçası kullanımı
- Diş eti kanamasını önemsemek ve ertelemeden diş hekimine başvurmak
- Altı ayda bir ya da hekimin önerdiği aralıklarla kontrol ve profesyonel temizlik
- Sigarayı bırakmak
- Diyabet gibi kronik hastalıkları kontrol altında tutmak
- Diş çekimi gerektiğinde, boşluğun nasıl ve ne zaman tamamlanacağını önceden planlamak
- Hareketli protez kullananların düzenli protez kontrolüne gitmesi
Merak ettiğiniz diğer konular için sıkça sorulan sorular sayfamıza göz atabilirsiniz.
Ankara'da kemik kaybı için değerlendirme
Diş etlerinizde çekilme, dişlerinizde sallanma ya da protezinizde gevşeme fark ediyorsanız veya uzun süredir eksik bir dişiniz varsa, kemik durumunuzun değerlendirilmesi ileride uygulanabilecek tedavi seçeneklerini doğrudan etkiler. Çankaya'da Panora AVM'nin yanındaki Park Oran Ofis'te bulunan polikliniğimizde muayene ve görüntülemeler sonrasında size uygun yol haritası anlatılır. Randevu için iletişim sayfamızı kullanabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Çene kemiği erimesi geri döner mi?
Kaybedilen kemik kendiliğinden yerine gelmez. Ancak uygun vakalarda kemik grefti ve rejeneratif yöntemlerle kemik hacmi artırılabilir. Diş eti hastalığında ise tedavinin öncelikli amacı kaybın ilerlemesini durdurmaktır.
Kemik erimesi olanlara implant yapılabilir mi?
Çoğu durumda evet. Kemik hacmi yetersizse implant öncesinde ya da aynı seansta kemik artırma işlemleri planlanabilir. Uygunluk tomografi ile kemiğin yükseklik ve genişliği değerlendirilerek belirlenir.
Diş çekildikten sonra kemik ne kadar sürede erir?
Kemik kaybı çekimden sonraki ilk aylarda daha hızlıdır ve yıllar içinde yavaşlayarak devam eder. Bu nedenle çekim sonrası boşluğun nasıl tamamlanacağını erken planlamak önerilir.
Kemik erimesinin ilk belirtisi nedir?
Kemik kaybı başlangıçta çoğu zaman belirti vermez. Diş eti kanaması ve kalıcı ağız kokusu, altta yatan diş eti hastalığının erken işaretleri olabilir; kesin değerlendirme muayene ve röntgenle yapılır.
