نخستین گام در درمان لبخند لثهای (gummy smile) پیدا کردن این است که چرا لثه بیش از حد دیده میشود. اگر دندانهای جلوی بالا و استخوانی که آنها را نگه می‌دارد بیش از حد طبیعی پایین آمده باشند، درمان ارتودنسی می‌تواند با فرو بردن این دندانها به سمت بالا (اینتروژن) نمای لثه را کاهش دهد. اما هر لبخند لثهای از موقعیت دندانها ناشی نمی‌شود. ممکن است لثه بیش از حد روی دندان را پوشانده باشد، لب بالا هنگام لبخند بیش از حد بالا برود یا فک بالا در جهت عمودی بیش از حد رشد کرده باشد. این علت‌ها بهتنهایی یا با هم دیده میشوند و هر کدام درمان متفاوتی می‌طلبند. برای تعریف کلی لبخند لثهای و علت‌های آن می‌توانید مقالهٔ لبخند لثهای چیست را بخوانید؛ این صفحه بر انتخاب درمان تمرکز دارد.
علت لبخند لثهای چگونه تشخیص داده میشود؟
در یک لبخند باز، دیده شدن تا چند میلی‌متر لثه بالای دندانهای جلوی بالا طبیعی است. اگر مقدار نمایان‌شده به‌طور محسوسی بیشتر از این باشد و فرد را آزار دهد، ارزیابی انجام میشود. در معاینه به این موارد توجه میشود:
- میزان دیده شدن دندانهای جلوی بالا در حالت استراحت لب: اگر وقتی لب‌ها بسته‌اند دندانها بیش از حد دیده شوند، پایین آمدن دندانها یا فک مطرح میشود.
- طول و تناسب تاج دندانها: اگر دندانها کوتاه و مربعی به نظر برسند، احتمال دارد لثه بیش از حد روی دندان باقی مانده باشد (یعنی لثه در روند طبیعی خود عقب نرفته باشد).
- طول و حرکت لب بالا: لبی که کوتاه است یا هنگام لبخند بیش از حد بالا می‌رود، حتی اگر دندانها در موقعیت طبیعی باشند، لثه را نمایان میکند.
- بایت: در دیپبایت، دندانهای جلوی بالا اغلب بیش از حد پایین آمده‌اند و این وضعیت با لبخند لثهای همراه است.
- نسبت‌های عمودی صورت: اگر یک‌سوم پایینی صورت به‌طور محسوسی بلند باشد و لثه در سراسر دندانهای بالا بیش از حد دیده شود، ممکن است افزایش عمودی فک بالا مطرح باشد.
در این ارزیابی، با عکس‌های لبخند، رادیوگرافی نیم‌رخ و در صورت لزوم پروب‌گذاری لثه، موقعیت لثه نسبت به استخوان اندازه‌گیری میشود. در علت‌های مربوط به لثه، نظر متخصص پریودنتولوژی (لثه) نیز گرفته میشود.
ارتودنسی چگونه لبخند لثهای را کاهش می‌دهد؟
نقش ارتودنسی در مواردی است که مشکل از موقعیت عمودی دندانها ناشی میشود. در اینجا هدف این است که دندانهای جلوی بالا اندکی به سمت استخوان فرو برده شوند و به این ترتیب مقدار لثهای که هنگام لبخند دیده میشود کاهش یابد. با فرو رفتن دندان، لثه نیز همراه آن به بالا جابه‌جا میشود.
اینتروژن با کمک مینیاسکرو
حرکت فرو بردن دندانها یکی از دشوارترین حرکات ارتودنسی از نظر کنترل است؛ زیرا نیرویی که به دندانِ در حال فرو رفتن وارد میشود، تمایل دارد دندانهای مجاور را در جهت مخالف تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل اغلب از مینیاسکروهای کوچک تیتانیومی که در فک بالا میان ریشههای دندانها قرار داده میشوند کمک گرفته میشود. مینی‌اسکروها زیر بیحسی موضعی در چند دقیقه قرار داده میشوند، پس از پایان درمان برداشته میشوند و میتوان آنها را همراه با سیم ارتودنسی ثابت یا الاینر شفاف به کار برد. در موارد خفیف تا متوسطی که دندانهای عقبی نیز بیش از حد پایین آمده‌اند و صورت از نظر عمودی بلند است، میتوان با مینی‌اسکروهایی که در ناحیهٔ عقبی قرار داده میشوند کل ردیف دندانهای بالا را به بالا برد و بهبودی جایگزین جراحی به دست آورد؛ اما اثر این رویکرد محدود است و برای همهٔ بیماران مناسب نیست.
آیا درمان با الاینر شفاف امکان‌پذیر است؟
اگر دیپبایت همراه لبخند لثهای باشد و مشکل عمدتاً از پایین آمدن بیش از حد دندانهای جلو ناشی شود، در موارد مناسب میتوان فرو بردن دندانهای جلو را با سیستم Invisalign برنامهریزی کرد. در درمان با الاینر، حرکت از پیش روی ClinCheck دیده میشود؛ در صورت لزوم پشتیبانی مینیاسکرو اضافه میشود. اگر میزان فرو بردن زیاد باشد، سیم ارتودنسی ثابت ممکن است پیش‌بینی‌پذیرتر باشد. نحوهٔ انجام این حرکت با الاینر در صفحهٔ الاینر شفاف برای دیپبایت توضیح داده شده است؛ برای گزینهٔ سیم ثابت می‌توانید به صفحهٔ درمان با سیم ارتودنسی مراجعه کنید.
جز ارتودنسی چه درمان‌هایی ممکن است لازم باشد؟
اگر علت موقعیت دندانها نباشد یا چند علت با هم وجود داشته باشد، درمان‌های دیگر وارد کار میشوند:
- فرمدهی لثه و افزایش طول تاج: اگر لثه بیش از حد روی دندان را پوشانده باشد، لثه با جراحی دوباره شکل داده میشود؛ در صورت لزوم استخوان زیر آن نیز اصلاح میشود. این کار توسط پریودنتیست انجام میشود.
- در علت‌های مربوط به لب: تزریق سم بوتولینوم برای شل کردن عضلاتی که لب بالا را هنگام لبخند بالا می‌برند، اثر موقتی دارد و هر چند ماه یک بار نیاز به تکرار دارد. برای اطلاعات کلی در این زمینه می‌توانید مقالهٔ بوتاکس در دندانپزشکی را بخوانید. اعمال جراحی که موقعیت لب را تغییر می‌دهند نیز از جملهٔ گزینه‌ها هستند.
- جراحی ارتوگناتیک: اگر افزایش عمودی فک بالا آشکار باشد، راهحل ماندگار جراحی فک است که در آن همراه با ارتودنسی، فک بالا به سمت بالا برده میشود.
ترتیب درمان‌ها چگونه برنامهریزی میشود؟
اگر چند علت با هم وجود داشته باشد، ترتیب درمان‌ها بر نتیجه اثر می‌گذارد. رویکرد کلی چنین است:
- تشخیص و برنامهریزی مشترک: ارتودنتیست، در صورت لزوم همراه با پریودنتیست و جراح فک، علت‌ها را مشخص و اولویت‌بندی میکند.
- مرحلهٔ ارتودنسی: ابتدا دندانها و بایت اصلاح میشوند؛ زیرا فرو بردن دندانها سطح لثه را نیز تغییر می‌دهد.
- اصلاح لثه: پس از پایان ارتودنسی، بی‌نظمی‌های باقی‌مانده در خط لثه شکل داده میشوند.
- اصلاحات زیبایی نهایی: در صورت لزوم، اقدامات مربوط به شکل یا رنگ دندان در پایان انجام میشود.
اگر فرمدهی لثه پیش از ارتودنسی انجام شود، ممکن است بعداً با حرکت دندانها خط لثه دوباره تغییر کند و تکرار آن لازم شود. به همین دلیل ترتیب درمان از ابتدا گفت‌وگو میشود.
کدام گزینه برای چه کسانی مناسب‌تر است؟
- کسانی که دیپبایت و دندانهای جلوی بالای بیش از حد پایین‌آمده دارند: اینتروژن ارتودنسی؛ اغلب با پشتیبانی مینیاسکرو.
- کسانی که دندان‌هایشان کوتاه به نظر می‌رسد و لثه بیش از حد روی دندان را پوشانده است: فرمدهی لثه یا افزایش طول تاج.
- کسانی که دندانها و لثه‌شان طبیعی است اما لبشان هنگام لبخند بیش از حد بالا می‌رود: درمان‌های مربوط به لب؛ در این افراد ارتودنسی بهتنهایی نتیجهٔ مورد انتظار را نمی‌دهد.
- کسانی که صورتشان از نظر عمودی بلند است و لثه در سراسر لبخند آشکار است: در موارد خفیف تا متوسط، اینتروژن کل قوس با کمک مینیاسکرو؛ در موارد شدید، ارتودنسی و جراحی فک.
لبخند لثهای در کودکان و نوجوانان چه زمانی درمان میشود؟
در کودکان و اوایل بلوغ، لبخند لثهای ممکن است تا حدی موقتی باشد. لثهٔ روی دندانهای دائمیِ تازه رویش‌یافته با گذشت زمان عقب می‌رود و لب بالا همراه با رشد بلندتر میشود؛ به همین دلیل نمایان بودن بیش از حد لثه در این سنین ممکن است در طول سال‌ها خودبه‌خود کاهش یابد. در این دوره معمولاً جراحی لثه انجام نمی‌شود. اما اگر دیپبایت، دندانهای جلوآمدهٔ بالا یا مشکل رشد در جهت عمودی همراه آن باشد، ارزیابی ارتودنسی انجام میشود؛ درمان‌هایی که رشد را هدایت میکنند در این گروه سنی گزینه‌های بیشتری ارائه می‌دهند.
در طول روند درمان چه اتفاقاتی می‌افتد؟
- ثبت سوابق: عکس‌های لبخند و حالت استراحت، اسکن دیجیتال داخل دهانی و رادیوگرافی‌ها تهیه میشود. این سوابق در طول درمان برای مقایسه به کار می‌روند.
- قرار دادن مینیاسکرو: در صورت لزوم با بیحسی موضعی انجام میشود؛ در چند روز اول ممکن است حساسیت خفیفی وجود داشته باشد. اطراف پیچها باید با مسواک و دهان‌شویه تمیز نگه داشته شود.
- جلسات کنترل: در درمان با سیم ثابت معمولاً هر 4 تا 8 هفته و در درمان با الاینر هر 6 تا 10 هفته یک بار انجام میشود. حرکت فرو بردن آهسته پیش می‌رود؛ تغییر اغلب طی چند ماه در عکس‌ها آشکار میشود.
- ارزیابی: در پایان مرحلهٔ ارتودنسی، خط لثه دوباره ارزیابی میشود و دربارهٔ نیاز یا عدم نیاز به اقدام اضافی تصمیم گرفته میشود.
آیا نتیجه ماندگار است؟
دندان‌هایی که فرو برده شده‌اند ممکن است با گذشت زمان کمی تمایل به پایین آمدن دوباره داشته باشند. به همین دلیل استفاده از ریتینر و کنترل‌های منظم در پایان درمان اهمیت دارد؛ در بیمارانی که همراه با دیپبایت درمان شده‌اند، حفظ بایت به حفظ نمای لثه نیز کمک میکند. اثر روش‌های موقتی مانند سم بوتولینوم با گذشت زمان کاهش می‌یابد. برای استفاده از ریتینر به صفحهٔ ریتینر پس از درمان و برای دیگر انواع درمان به صفحهٔ درمان‌های ارتودنسی مراجعه کنید.