Çocuklarda Diş Sağlığını Koruyan Beslenme Önerileri

Kısa cevap: Çocuklarda diş sağlığını korumak için şekerli yiyecek ve içeceklerin miktarı kadar tüketim sıklığı da sınırlandırılmalıdır. Peynir, yoğurt, süt, sebzeler, tam tahıllar ve su dişe dost seçeneklerdir. Yapışkan şekerlemeler, cips, gazlı ve şekerli içecekler, sık meyve suyu tüketimi çürük riskini artırır. Ara öğünlerin belirli saatlerde verilmesi ve gece yatmadan önce dişlerin fırçalanması önemlidir.

Çocuğunuzun dişlerini her gün fırçalamasına rağmen çürük oluşuyorsa, cevabın bir kısmı beslenme düzeninde olabilir. Çocuklarda diş sağlığı beslenme alışkanlıklarıyla doğrudan ilişkilidir: Ağızdaki bakteriler şekeri asite dönüştürür ve bu asit, özellikle süt dişlerinin daha ince olan minesini kısa sürede zayıflatır. İyi haber şu ki birkaç basit değişiklik çürük riskini belirgin şekilde azaltabilir. Bu yazıda ebeveynler için dişe dost besinleri, kaçınılması gereken yiyecek ve içecekleri, ara öğün kurallarını ve yemek sonrası ağız bakımını pratik listeler halinde topladık.

Şeker dişlere nasıl zarar verir?

Şeker dişe doğrudan değil, ağızdaki bakteriler aracılığıyla zarar verir. Çocuk şekerli bir şey yediğinde veya içtiğinde, diş yüzeyindeki plak bakterileri bu şekeri birkaç dakika içinde asite dönüştürür. Ağızdaki asitlik yaklaşık 20-30 dakika boyunca yüksek kalır ve bu sürede mineden mineral kaybı olur. Tükürük zamanla asidi nötralize eder ve kaybedilen minerallerin bir kısmını geri kazandırır.

Sorun, bu asit atakları gün içinde çok sık tekrarlandığında ortaya çıkar. Tükürüğün onarım yapmaya vakti kalmaz ve mine giderek zayıflar. Bu nedenle diş hekimleri, toplam şeker miktarı kadar şeker tüketim sıklığının da önemli olduğunu vurgular. Gün boyu elde taşınan bir paket bisküvi, yemek sonrası yenen bir dilim pastadan dişler için daha fazla risk oluşturabilir.

Diş dostu besinler nelerdir?

Diş dostu besinler; şeker içeriği düşük olan, tükürük akışını artıran ya da mine için gerekli mineralleri sağlayan yiyeceklerdir. Çocuğunuzun günlük beslenmesinde şu besinlere yer vermek faydalı olur:

• Peynir: Kalsiyum ve fosfor açısından zengindir; yemek sonrası yenen küçük bir parça peynir ağızdaki asitliği azaltmaya yardımcı olabilir.
• Sade yoğurt ve süt: Kalsiyum ve proteinden zengindir. Hazır meyveli yoğurtların şeker içeriği yüksek olabileceğinden sade yoğurda taze meyve eklemek daha iyi bir seçenektir.
• Çiğ sebzeler: Havuç, salatalık, kereviz gibi sert ve lifli sebzeler çiğneme sırasında tükürük salgısını artırır.
• Bütün meyveler: Elma ve armut gibi meyveler lif içerir; meyve suyuna göre dişler için daha uygundur.
• Tam tahıllar ve baklagiller: Tam buğday ekmeği, bulgur, mercimek ve nohut dengeli bir enerji kaynağıdır.
• Yumurta, balık ve et: Diş gelişimi için gerekli protein, fosfor ve D vitamini sağlar.
• Ceviz, fındık, badem: Yaşa uygun şekilde ve boğulma riskine dikkat edilerek verildiğinde şeker içermeyen besleyici bir ara öğündür.

Kaçınılması gereken yiyecek ve içecekler hangileridir?

Dişlere en çok zarar veren yiyecekler, şeker içeren ve diş yüzeyine uzun süre yapışan ürünlerdir. Tamamen yasaklamak çoğu zaman gerçekçi olmasa da, bu ürünlerin sınırlandırılması ve ana öğünlere bağlanması önerilir:

• Yapışkan şekerlemeler: Jelibon, karamela, lokum ve sakızlı şekerler azı dişlerinin çukurlarına yapışarak uzun süre asit üretimine neden olur.
• Uzun süre emilen şekerler: Lolipop ve akide şekeri ağızda saatlerce şeker bulunmasına yol açar.
• Cips, kraker ve bisküvi: Şeker olarak algılanmasa da içerdikleri nişasta ağızda şekere dönüşür ve dişlere yapışır.
• Kuru meyveler: Besleyicidir ancak yapışkan yapıları nedeniyle tercihen öğünlerle birlikte verilmelidir.
• Gazlı ve şekerli içecekler: Hem şeker hem de asit içerdikleri için mineyi iki yönden etkiler.
• Şekerli kahvaltılık gevrekler: Etiketinde şeker oranı yüksek olanlar yerine yulaf gibi sade seçenekler tercih edilebilir.

Ürün etiketlerini okumak da önemlidir. Glikoz şurubu, fruktoz, sakaroz, dekstroz ve bal gibi ifadeler ürünün şeker içerdiğini gösterir.

Ara öğün ve atıştırmalık kuralları nelerdir?

Ara öğünlerin belirli saatlerde ve sayıca sınırlı tutulması, dişlerin gün boyu asit saldırısına maruz kalmasını önler. Ebeveynler için uygulanabilir birkaç kural şunlardır:

1. Günde üç ana öğün ve en fazla iki-üç planlı ara öğün düzeni oluşturun.
2. Atıştırmalıkları gün boyu açık bırakmak yerine sofrada veya belirli bir zamanda verin.
3. Tatlı ya da şekerli bir şey verilecekse, bunu ayrı bir ara öğün yerine ana yemeğin hemen arkasından verin.
4. Okul beslenme çantasına peynirli tam buğday sandviç, meyve, sebze dilimleri ve su koymayı tercih edin.
5. Ödül olarak şeker vermeyi alışkanlık haline getirmeyin; çıkartma, oyun ya da birlikte aktivite gibi alternatifler deneyin.
6. Ekran karşısında atıştırma alışkanlığını sınırlandırın; bu durum farkında olmadan sık tüketime yol açar.

İçecekler: su, süt, meyve suyu ne kadar verilmeli?

Çocuklar için en uygun içecekler su ve sade süttür; meyve suyu ise doğal bile olsa sınırlı tutulmalıdır. Meyve sularında meyvenin lifi büyük ölçüde kaybolur ve şeker yoğun hale gelir. Bu nedenle uluslararası pediatri ve diş hekimliği kuruluşları, meyve suyu verilecekse küçük miktarlarda ve öğünle birlikte verilmesini, bütün meyvenin tercih edilmesini önerir. Bir yaşından küçük bebeklere ise meyve suyu genellikle önerilmez.

Biberonla ya da damlatmaz bardakla gün boyu meyve suyu veya şekerli süt içmek, özellikle üst ön süt dişlerinde "biberon çürüğü" olarak bilinen yaygın çürüklere yol açabilir. Çocuğu biberonla uyutmak gerekiyorsa biberonda yalnızca su olmalıdır. Gün içinde susayan çocuğa öncelikle su vermek, hem dişler hem de genel sağlık açısından iyi bir alışkanlık kazandırır. Florlu su veya florlu macun kullanımıyla ilgili sorularınız için sıkça sorulan sorular sayfamıza göz atabilirsiniz.

Yemek sonrası ağız bakımı nasıl yapılmalı?

Beslenme ne kadar dengeli olursa olsun, düzenli ağız bakımı olmadan çürüğü önlemek zordur. Çocukların dişleri günde en az iki kez, özellikle sabah kahvaltısından sonra ve gece yatmadan önce florlu diş macunuyla fırçalanmalıdır. Gece fırçalaması özellikle önemlidir, çünkü uyku sırasında tükürük akışı azalır ve dişler daha savunmasız kalır. Gece fırçalamadan sonra su dışında bir şey yenip içilmemelidir.

Macun miktarı yaşa göre ayarlanmalıdır: 3 yaşına kadar pirinç tanesi, 3-6 yaş arasında bezelye tanesi kadar macun yeterlidir. Çocuklar genellikle 7-8 yaşına kadar dişlerini tek başlarına etkili biçimde fırçalayamaz; bu nedenle fırçalamayı bir yetişkinin yapması veya kontrol etmesi önerilir. Asitli bir içecek ya da meyveden hemen sonra fırçalamak yerine ağzı suyla çalkalayıp yaklaşık yarım saat beklemek, yumuşamış mineyi korumaya yardımcı olabilir.

Çocuğunuzun diş kontrolü için Ankara'da ne zaman başvurmalı?

İlk diş hekimi muayenesinin ilk diş çıktıktan sonra ya da en geç bir yaş civarında yapılması önerilir; sonrasında genellikle altı ayda bir kontrol yeterlidir. Dişlerde tebeşir beyazı lekeler, kahverengi noktalar, sıcak-soğuk hassasiyeti veya çiğnemede rahatsızlık fark ederseniz kontrolü öne almak faydalı olur. Çankaya'daki Park Oran Ofis'te bulunan kliniğimizde çocuğunuzun diş sağlığı değerlendirilir ve aileye beslenme, fırçalama ve koruyucu uygulamalar konusunda yaşa uygun öneriler sunulur.

Sık sorulan sorular

Çocuğum ne kadar şeker yiyebilir?

Dünya Sağlık Örgütü, serbest şeker tüketiminin günlük enerjinin yüzde 10'undan az, mümkünse yüzde 5'in altında tutulmasını önerir. Diş sağlığı açısından toplam miktar kadar tüketim sıklığı da önemlidir. Tatlıların öğünlerle birlikte ve sınırlı sayıda verilmesi önerilir.

Doğal meyve suyu dişlere zarar verir mi?

Evet, doğal meyve suları da şeker ve asit içerdiği için sık tüketildiğinde dişlere zarar verebilir. Meyve suyu yerine bütün meyve tercih edilmeli, verilecekse öğünle birlikte ve küçük miktarda verilmelidir. Biberonla gün boyu meyve suyu içmek özellikle risklidir.

Sakız çiğnemek çocukların dişlerine iyi gelir mi?

Şekersiz sakız, özellikle ksilitol içerenler, tükürük akışını artırarak yemek sonrası asitliğin azalmasına yardımcı olabilir. Ancak küçük çocuklarda yutma riski nedeniyle sakız önerilmez. Okul çağındaki çocuklarda şekersiz sakız fırçalamanın yerine değil, ona ek olarak düşünülebilir.

Gece süt içen çocuğun dişleri çürür mü?

Gece fırçalamadan sonra süt içmek ve özellikle biberonla uyumak, süt dişlerinde çürük riskini artırır. Sütteki doğal şeker, uyku sırasında azalan tükürük akışıyla birlikte dişlerde uzun süre kalır. Gece fırçalamasından sonra yalnızca su verilmesi önerilir.