Kısa cevap: Kaplama altı iltihap, çoğunlukla kaplama kenarından sızan bakterilerin oluşturduğu çürüğün dişin sinirine ulaşması ya da önceden zarar görmüş sinir dokusunun zamanla canlılığını yitirmesiyle gelişir. Çiğnerken ağrı, zonklama, diş etinde şişlik veya akıntı görülebilir. Tanı muayene, canlılık testleri ve röntgenle konur; tedavi kaplama üzerinden kanal tedavisi, kaplama yenileme ya da gerekirse çekimdir.
Kaplama (kron) yapılmış bir dişin artık hiçbir sorun çıkarmayacağı sık rastlanan bir düşüncedir. Oysa kaplamanın altında hâlâ canlı ya da kanal tedavili bir diş dokusu bulunur ve bu doku da çürüyebilir, iltihaplanabilir. Kaplama altı iltihap, kaplamalı dişte ağrı, şişlik ve hassasiyetin önemli nedenlerinden biridir. Bu yazıda kaplama altında iltihabın neden geliştiğini, kaplamalı diş ağrısının belirtilerini, tanının nasıl konduğunu ve kanal tedavisi ya da kaplama yenileme gibi çözüm yollarını anlatıyoruz.
Kaplama altında iltihap neden olur?
Kaplama altında iltihap, çoğunlukla kaplama kenarından sızan bakterilerin oluşturduğu kaplama altı çürüğün dişin sinirine ulaşması ya da kaplama yapılmadan önce zaten zarar görmüş olan sinir dokusunun zamanla canlılığını yitirmesi sonucu gelişir.
- Kenar sızıntısı ve kaplama altı çürük: Kaplamanın dişle birleştiği kenar, ağız hijyeni açısından hassas bir bölgedir. Yapıştırma simanının zamanla çözünmesi, kenar uyumunun bozulması ya da diş eti çekilmesiyle kök yüzeyinin açığa çıkması, bakterilerin kaplama altına sızmasına yol açabilir. Burada başlayan çürük, kaplama nedeniyle dışarıdan görülmeden ilerleyebilir.
- Önceden var olan derin çürük veya büyük dolgu: Kaplama yapılan dişler çoğu zaman zaten büyük madde kaybı yaşamış dişlerdir. Sinir dokusu bu süreçte yorulmuş olabilir ve kaplamadan aylar ya da yıllar sonra iltihaplanabilir.
- Kaplama hazırlığı sırasında oluşan etkiler: Dişin kaplama için şekillendirilmesi, canlı dişlerde sinir dokusu üzerinde bir miktar yük oluşturur. Çoğu diş bunu sorunsuz tolere eder; ancak bazı dişlerde sinir zamanla canlılığını yitirebilir.
- Çatlak ve kırıklar: Kaplama altındaki dişte ya da kökte gelişen çatlaklar bakterilere yol açabilir.
- Yetersiz ya da eski kanal tedavisi: Kanal tedavili dişlerde, kanalların tam temizlenmemiş olması veya üst restorasyondan sızıntı, kök ucunda iltihabın yeniden gelişmesine neden olabilir.
- Diş eti ve kemik sorunları: Kaplama kenarının diş eti altına çok derin konumlanması ya da temizliğin zor olduğu kenarlar, diş eti iltihabına ve kemik kaybına katkıda bulunabilir.
- Aşırı kapanış yükü: Kaplamanın kapanışta yüksek kalması veya diş sıkma, dişin destek dokularında iltihaplanmaya ve hassasiyete yol açabilir.
Belirtileri
Kaplama altı iltihabın belirtileri arasında çiğnerken ya da dişe dokunulunca artan ağrı, sıcakla tetiklenen veya kendiliğinden başlayan zonklayıcı ağrı, diş etinde şişlik veya akıntı ve ağızda kötü tat sayılabilir. Bazı durumlarda ise hiçbir belirti olmaz ve sorun rutin bir röntgende fark edilir.
- Kaplamalı dişin üzerine kapanınca ağrı veya dişin "yüksek" hissedilmesi
- Sıcak içeceklerle tetiklenen ve uzun süren ağrı
- Geceleri artan, kendiliğinden başlayan zonklama
- Kaplamanın çevresindeki diş etinde kızarıklık, şişlik veya kanama
- Kök hizasında diş etinde akıntılı küçük bir kabarcık
- Kaplama kenarında koyu renk değişikliği ya da diş eti çizgisinde gri görünüm
- Kötü koku ya da tat
- Kaplamanın oynaması veya yerinden çıkması
- Yanakta ya da çenede şişlik
Canlılığını yitirmiş dişlerde sıcak-soğuk hassasiyeti olmayabilir; bu nedenle "dişim soğuğa duyarlı değil, demek ki sorun yok" düşüncesi yanıltıcı olabilir.
Tanı
Kaplamalı dişte iltihap tanısı, klinik muayene, dişin canlılık testleri ve röntgen incelemeleri bir arada değerlendirilerek konur; kaplama dişin görünür yüzeyini örttüğü için bu değerlendirme özen gerektirir.
- Klinik muayene: Kaplama kenarlarının uyumu, diş eti durumu, dişin perküsyona (hafif vurma) ve ısırmaya verdiği yanıt incelenir. Diş eti cep derinlikleri ölçülebilir.
- Canlılık testleri: Soğuk test veya benzeri yöntemlerle dişin sinirinin canlı olup olmadığı değerlendirilir. Kaplama malzemesi bazı testlerin uygulanmasını zorlaştırabilir.
- Röntgen: Periapikal röntgenler kök ucundaki iltihaplı alanları, kaplama kenarındaki çürükleri ve önceki kanal tedavisinin durumunu gösterebilir. Metal içeren kaplamalar görüntüyü kısmen engelleyebilir.
- Tomografi: Kök çatlağı şüphesi, karmaşık kök yapısı veya kanal tedavisi yenilemesi öncesi ayrıntılı değerlendirme gerektiğinde konik ışınlı tomografi istenebilir.
Bazen ağrının kaynağı kaplamalı diş değil, komşu bir diş ya da sinüs gibi diş dışı bir yapı olabilir. Doğru tanı, gereksiz işlemlerin önüne geçer.
Tedavi: kanal tedavisi veya yenileme
Kaplama altı iltihabın tedavisi, sorunun kaynağına göre kaplamanın üzerinden kanal tedavisi yapılması, kaplamanın çıkarılıp altındaki çürüğün tedavisiyle yenilenmesi, mevcut kanal tedavisinin yenilenmesi ya da kurtarılamayan dişlerde çekim seçeneklerinden biri ile planlanır.
Kaplama üzerinden kanal tedavisi
Kaplamanın uyumu iyi, kenarlarında çürük yoksa ve diş canlılığını yitirmişse, kaplamanın çiğneme yüzeyinden küçük bir giriş açılarak kanal tedavisi yapılabilir. Tedavi sonrasında açılan giriş dolgu ile kapatılır. Bu yöntemde kaplamanın sağlamlığı ve giriş bölgesinin dayanıklılığı hekim tarafından değerlendirilir.
Kaplamanın çıkarılması ve yenilenmesi
Kenar uyumsuzluğu, kaplama altı çürük ya da kırık varsa kaplama çıkarılır. Çürük temizlenir, gerekirse kanal tedavisi yapılır, diş güçlendirilir ve yeni bir kaplama hazırlanır. Bu süreçte dişin korunması için geçici bir kaplama kullanılır.
Kanal tedavisinin yenilenmesi ve cerrahi seçenekler
Daha önce kanal tedavisi yapılmış bir dişte iltihap devam ediyorsa, eski dolgu maddesi çıkarılarak kanallar yeniden temizlenir ve doldurulur. Uygun vakalarda kök ucunun cerrahi olarak temizlendiği kök ucu rezeksiyonu değerlendirilebilir.
Çekim
Kökte dikey kırık, ileri madde kaybı ya da destek dokularda belirgin kayıp varsa diş kurtarılamayabilir. Bu durumda çekim yapılır ve boşluk implant, köprü veya protezle tamamlanabilir.
Akut şişlik ve ağrı varsa hekim, iltihabın drenajı gibi acil müdahaleleri önceliklendirebilir. Antibiyotik, yalnızca hekimin gerekli gördüğü durumlarda ve kaynağa yönelik tedaviyle birlikte kullanılır.
Önleme
Kaplama altında iltihap gelişme riskini azaltmanın temeli, kaplama kenarlarının günlük olarak iyi temizlenmesi ve düzenli kontrollerle olası sızıntı ya da çürüklerin erken fark edilmesidir.
- Kaplama kenarlarını diş eti çizgisine doğru açılı tutulan bir fırçayla dikkatlice temizleyin.
- Diş ipi ya da ara yüz fırçasıyla kaplama yan yüzeylerini her gün temizleyin; köprülerde gövde altını süngerimsi uçlu iplerle temizleyin.
- Florürlü diş macunu kullanın; çürük riski yüksekse hekiminiz ek flor uygulamaları önerebilir.
- Şekerli yiyecek ve içecekleri sıklık açısından sınırlayın.
- Diş sıkma ya da gıcırdatma varsa gece plağı seçeneğini hekiminizle konuşun.
- Kaplamada oynama, kenarda takılma hissi veya diş etinde değişiklik fark ederseniz kontrolü ertelemeyin.
- Yılda en az bir iki kez kontrol ve gerektiğinde röntgen değerlendirmesi yaptırın.
Merak ettiğiniz diğer konular için sıkça sorulan sorular sayfamıza göz atabilirsiniz.
Ankara'da kaplamalı diş ağrısı için muayene
Kaplamalı dişinizde çiğnerken ağrı, diş etinde şişlik ya da kötü tat hissediyorsanız, sorunun kaynağının belirlenmesi dişi koruma şansını artırır. Çankaya'da Kudüs Caddesi üzerindeki Park Oran Ofis'te bulunan polikliniğimizde muayene ve röntgen değerlendirmesinin ardından kanal tedavisi, kaplama yenileme ya da diğer seçenekler size açıklanır. Randevu için iletişim sayfamızı kullanabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Kaplamalı diş neden ağrır?
Kaplamalı dişte ağrının nedenleri arasında kaplama altı çürük, dişin sinirinin iltihaplanması, kök ucunda enfeksiyon, kökte çatlak, diş eti iltihabı ve kaplamanın kapanışta yüksek kalması sayılabilir. Nedenin belirlenmesi için muayene ve röntgen gerekir.
Kaplamayı çıkarmadan kanal tedavisi yapılabilir mi?
Kaplamanın uyumu iyi ve kenarlarında çürük yoksa, çiğneme yüzeyinden küçük bir giriş açılarak kanal tedavisi yapılabilir. Kenar sızıntısı veya kaplama altı çürük varsa kaplamanın çıkarılıp yenilenmesi gerekir.
Kaplama altındaki çürük nasıl anlaşılır?
Kaplama altı çürük çoğu zaman dışarıdan görülmez. Kaplama kenarında koyu renk, takılma hissi, kötü koku ya da hassasiyet ipucu olabilir; kesin değerlendirme muayene ve röntgenle yapılır.
Kaplamalı dişte iltihap kendiliğinden geçer mi?
Hayır. Ağrı zaman zaman azalsa da iltihabın kaynağı tedavi edilmediği sürece sorun genellikle devam eder ve tekrar alevlenebilir. Erken tedavi dişi koruma şansını artırır.
