Kısa cevap: Diş eti çekilmesi, diş eti kenarının geri çekilerek diş kökünün açığa çıkmasıdır. En sık nedenleri sert ve hatalı fırçalama, diş eti hastalığı, ince diş eti yapısı ve dişlerin kemik dışına konumlanmasıdır; bruksizm ve sigara da katkıda bulunabilir. Tedavi nedenin giderilmesiyle başlar; hassasiyet tedavisi, dolgu ve uygun vakalarda bağ doku grefti gibi cerrahi yöntemler uygulanabilir.
Aynaya baktığınızda bazı dişlerinizin eskisine göre daha uzun göründüğünü ya da soğuk bir şey içtiğinizde dişlerinizin boyun kısmında keskin bir sızı hissettiğinizi fark ettiyseniz, bunun nedeni diş eti çekilmesi olabilir. Diş eti çekilmesi çoğu zaman yavaş ve sinsi ilerler; kişi genellikle ancak belirgin bir hassasiyet ya da görünüm değişikliği oluştuğunda fark eder. Bu yazıda diş eti çekilmesinin ne olduğunu, başlıca nedenlerini, belirtilerini, bağ doku grefti başta olmak üzere tedavi seçeneklerini ve ilerlemesini önlemek için yapılabilecekleri anlatıyoruz.
Diş eti çekilmesi nedir?
Diş eti çekilmesi, diş etinin kenarının olması gereken seviyeden kök yönüne doğru geri çekilmesi ve normalde diş etiyle örtülü olan kök yüzeyinin açığa çıkmasıdır. Tıbbi literatürde gingival resesyon olarak adlandırılır. Tek bir dişte görülebileceği gibi birden fazla dişi de etkileyebilir.
Kök yüzeyi, dişin taç kısmını kaplayan sert mine tabakasından yoksundur. Bunun yerine daha yumuşak ve geçirgen bir doku olan sement ve altında dentin bulunur. Bu nedenle açığa çıkan kökler sıcak, soğuk ve tatlıya karşı hassaslaşabilir, aşınmaya ve çürümeye daha yatkın hâle gelir. Diş eti çekilmesi yalnızca diş etini değil, çoğu zaman altındaki kemiği de ilgilendirir; dişler arasındaki kemik ve diş eti kaybının derecesi, tedaviden elde edilebilecek sonucu da belirleyen önemli bir etkendir.
Diş eti çekilmesinin nedenleri nelerdir?
Diş eti çekilmesinin en sık nedenleri sert ve hatalı fırçalama, diş eti hastalığı, ince diş eti yapısı ve dişlerin kemik sınırlarının dışına doğru konumlanmasıdır; diş sıkma, ortodontik hareketler ve sigara gibi etkenler de sürece katkıda bulunabilir. Çoğu kişide birden fazla neden bir arada rol oynar.
- Sert ve hatalı fırçalama: Sert kıllı fırça kullanmak ve fırçayı yatay olarak bastırarak hareket ettirmek, özellikle ince diş eti yapısına sahip kişilerde diş etini aşındırabilir. Bu tip çekilme çoğu zaman köpek dişleri ve küçük azılarda, düzenli fırçalayan kişilerde bile görülür.
- Diş eti hastalığı (periodontitis): Bakteri plağının yol açtığı iltihap, dişleri destekleyen kemiği ve bağ dokusunu yıkar. Destek kaybolduğunda diş eti de geri çekilir. Bu tip çekilme genellikle dişler arasında da kayıpla birlikte seyreder.
- Diş sıkma ve gıcırdatma (bruksizm): Dişlere binen aşırı kuvvetlerin, diş boynunda aşınma çentikleri oluşturarak ve destek dokuları zorlayarak çekilmeye katkıda bulunabileceği düşünülmektedir.
- Ortodontik tedavi ve diş konumu: Kemiği ince olan bölgelerde dişlerin dışa doğru hareket ettirilmesi ya da dişin zaten kemik sınırının dışında konumlanmış olması, ince diş etinin çekilmesine zemin hazırlayabilir. Özellikle alt ön dişlerde bu risk daha belirgindir. Doğru planlanan ortodontik tedavi ise kimi zaman kemik dışına taşmış bir kökü yeniden kemik içine yerleştirerek durumu iyileştirebilir.
- İnce diş eti yapısı: Kalıtsal olarak ince ve hassas diş eti yapısına sahip kişiler çekilmeye daha yatkındır.
- Diğer etkenler: Sigara kullanımı, dudak ya da dil piercingleri, diş etini çeken kas bağlantıları (frenulum), diş eti kenarına uyumsuz dolgu ve kaplamalar da çekilmeye neden olabilir.
Ortodontik tedavi ve şeffaf plak kullanımı sırasında diş eti sağlığının nasıl izlendiğini ve karşılaşılabilecek diğer durumları şeffaf plak sorunları yazımızda ele aldık.
Diş eti çekilmesinin belirtileri nelerdir?
Diş eti çekilmesinin en sık fark edilen belirtileri dişlerin daha uzun görünmesi, diş boynunda soğuk, sıcak ve fırçalamayla artan hassasiyet ve diş eti kenarında kök yüzeyinin farklı renkte görünmesidir.
- Dişin eskisine göre daha uzun görünmesi
- Diş boynunda sarımsı renkte kök yüzeyinin belirmesi
- Soğuk içecekler, hava teması ya da fırçalama sırasında kısa ve keskin sızı
- Diş boynunda tırnakla hissedilebilen basamak veya çentik
- Dişlerin arasında, diş eti üçgenlerinin kaybolmasıyla oluşan koyu boşluklar
- Kök yüzeyinde çürük oluşumu
- İleri durumlarda dişlerde sallanma
Hafif çekilmeler çoğu zaman hiçbir belirti vermez ve rutin muayenede fark edilir. Diş eti hastalığına bağlı çekilmelerde fırçalarken kanama, ağız kokusu ve diş eti şişliği de görülebilir.
Diş eti çekilmesi nasıl tedavi edilir? Bağ doku grefti ve diğer yöntemler
Diş eti çekilmesinin tedavisi, öncelikle çekilmeye yol açan nedenin ortadan kaldırılmasıyla başlar; ardından hassasiyetin giderilmesi, açığa çıkan kök yüzeyinin korunması ve uygun vakalarda kök yüzeyinin diş eti greftleriyle yeniden örtülmesi hedeflenir. Hangi yöntemin uygun olduğu, çekilmenin derinliğine, dişler arasındaki kemik durumuna ve kişinin beklentilerine göre belirlenir.
Koruyucu ve destekleyici tedaviler
- Fırçalama alışkanlığının düzeltilmesi: Yumuşak kıllı fırçaya geçmek ve doğru teknik kullanmak, mekanik kaynaklı çekilmenin ilerlemesini durdurmada ilk adımdır.
- Diş eti tedavisi: Diş eti hastalığı varsa diş taşı temizliği ve kök yüzeylerinin derin temizliği ile iltihap kontrol altına alınır.
- Hassasiyet tedavisi: Hassasiyet giderici macunlar, klinikte uygulanan florürlü veya kapatıcı ajanlar kullanılabilir.
- Diş renginde dolgu: Diş boynunda oluşan aşınma çentikleri kompozit dolguyla kapatılabilir.
- Gece plağı: Diş sıkma varsa dişleri korumak için önerilebilir.
Cerrahi diş eti tedavileri
- Bağ doku grefti: Genellikle damaktan alınan küçük bir bağ dokusu parçası, çekilme olan bölgedeki diş etinin altına yerleştirilir ve diş eti kök yüzeyini örtecek şekilde konumlandırılır. Kök örtme amacıyla en sık kullanılan ve en çok araştırılmış yöntemlerden biridir.
- Serbest diş eti grefti: Bölgede sert ve yapışık diş eti miktarı çok az olduğunda, bu dokunun kalınlaştırılması amacıyla uygulanır.
- Diş etinin kaydırılması (flep teknikleri): Komşu diş eti dokusu, çekilmiş bölgeyi örtecek şekilde kaydırılır; çoğu zaman greftle birlikte kullanılır.
- Tünel teknikleri: Diş etinde kesi yapılmadan oluşturulan bir tünel içine greft yerleştirilebilir.
- Doku yerine geçen malzemeler: Bazı durumlarda damaktan doku almak yerine kolajen esaslı matrisler kullanılabilir.
Kök yüzeyinin ne ölçüde örtülebileceği, özellikle dişler arasındaki kemik ve diş eti kaybının derecesine bağlıdır. Bu kayıp az olduğunda kök yüzeyinin büyük kısmının örtülmesi mümkün olabilirken, ileri kayıplarda tam örtme genellikle beklenmez. Bu nedenle tedavi öncesinde gerçekçi beklentiler hekimle birlikte konuşulmalıdır.
Diş eti çekilmesi nasıl önlenir?
Diş eti çekilmesini önlemenin temel yolları yumuşak kıllı fırçayla nazik ve doğru teknikle fırçalamak, diş aralarını her gün temizlemek, diş eti hastalığını erken tedavi ettirmek ve düzenli diş hekimi kontrollerine gitmektir.
- Fırçayı diş eti çizgisine yaklaşık 45 derecelik açıyla yerleştirip küçük hareketlerle, bastırmadan fırçalayın.
- Basınç sensörlü elektrikli fırçalar, sert bastırma alışkanlığı olanlar için yardımcı olabilir.
- Diş ipi ya da arayüz fırçasıyla diş aralarını günde bir kez temizleyin.
- Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek alın.
- Diş sıkma alışkanlığınız varsa hekiminize bildirin.
- Ortodontik tedavi öncesinde ve sırasında diş eti kalınlığı ve kemik durumunun değerlendirilmesini isteyin.
- Ağız piercinglerinin diş etine temas edip etmediğini kontrol ettirin.
Diş eti çekilmesi fark ettiğinizde ne zaman başvurmalı?
Dişlerinizin daha uzun göründüğünü, boyun kısmında hassasiyet oluştuğunu ya da diş eti kenarınızda bir değişiklik olduğunu fark ettiğinizde, çekilmenin nedenini belirlemek ve ilerlemesini durdurmak için erkenden muayene olmanız yerinde olur. Çankaya Oran'daki polikliniğimizde çekilme miktarı ölçülerek kayıt altına alınır, olası nedenler değerlendirilir ve koruyucu önlemlerden diş eti greftlerine kadar size uygun seçenekler açıkça konuşulur.
Sık sorulan sorular
Çekilen diş eti kendiliğinden geri gelir mi?
Çekilen diş eti genellikle kendiliğinden eski seviyesine dönmez. Nedenin ortadan kaldırılması çekilmenin ilerlemesini durdurabilir. Kök yüzeyinin yeniden örtülmesi ise uygun vakalarda diş eti greftleri gibi cerrahi yöntemlerle mümkün olabilir.
Diş eti çekilmesi diş kaybına yol açar mı?
Hafif çekilmeler tek başına diş kaybına yol açmaz. Ancak çekilme diş eti hastalığına bağlıysa ve destek kemik kaybı ilerlerse dişlerde sallanma ve kayıp görülebilir. Bu nedenle nedenin erken belirlenmesi önemlidir.
Diş teli ya da şeffaf plak diş eti çekilmesi yapar mı?
Ortodontik tedavi, özellikle ince diş eti ve kemik yapısına sahip bölgelerde dişler kemik sınırının dışına hareket ettirilirse çekilme riskini artırabilir. Doğru planlama ve diş eti takibiyle bu risk azaltılabilir. Bazı durumlarda ortodontik tedavi kökü kemik içine geri getirerek durumu iyileştirebilir.
Diş eti grefti sonrası iyileşme nasıl olur?
Greftten sonraki ilk günlerde hem greft bölgesinde hem de doku alınan damakta hassasiyet olabilir. Bu dönemde yumuşak beslenme ve bölgenin fırçalanmaması gibi hekimin verdiği önerilere uyulması gerekir. İyileşme süresi uygulanan tekniğe göre değişir.
