Kısa cevap: Süt azı dişleri genellikle 1 ile 3 yaş arasında çıkar. Kalıcı büyük azılardan birincisi (6 yaş dişi) 6–7 yaşta, ikincisi (12 yaş dişi) 11–13 yaşta, üçüncüsü (20'lik diş) ise genellikle 17–21 yaşta veya daha geç sürer. 6 yaş dişi hiçbir süt dişinin yerine çıkmadığı için süt dişi sanılabilir; oysa kalıcıdır ve özenle korunmalıdır.
Çocuğunun ağzında yeni bir diş fark eden ebeveynlerin sık sorduğu sorulardan biri, azı dişleri ne zaman çıkar sorusudur. Azı dişleri hem süt dişleri hem de kalıcı dişler arasında yer alır ve farklı yaşlarda sürer. Özellikle 6 yaş civarında çıkan ilk kalıcı azı dişi, hiçbir süt dişinin yerine geçmediği için çoğu zaman süt dişi sanılır ve gereken özeni görmeyebilir. Bu yazıda süt azıları ile kalıcı azıları ayırarak çıkış zamanlarını, belirtileri ve azı dişlerini çürükten korumanın yollarını anlatıyoruz.
Azı dişleri ne zaman çıkar?
Azı dişleri iki dönemde çıkar: süt azıları yaklaşık 1 ile 3 yaş arasında, kalıcı büyük azılar ise genellikle 6 yaş, 12 yaş ve geç ergenlik ile erken yetişkinlik döneminde sürer. Bu süreler ortalamadır; birkaç aylık, hatta bazen bir yıla yakın farklılıklar çoğu durumda normal kabul edilir.
Süt azı dişleri
Süt dişlenmesinde her çene yarımında iki azı dişi bulunur. Birinci süt azıları genellikle 13–19 ay arasında, ikinci süt azıları ise yaklaşık 2–3 yaş arasında çıkar. Böylece çoğu çocukta 3 yaş civarında 20 süt dişinin tamamı ağızda yer alır. Süt azıları, genellikle 10–12 yaş arasında yerlerini kalıcı küçük azı dişlerine bırakır.
Kalıcı azı dişleri
Kalıcı dişlenmede her çene yarımında üç büyük azı dişi vardır:
- Birinci büyük azı (6 yaş dişi): Genellikle 6–7 yaş arasında, en arkadaki süt dişinin hemen gerisinde çıkar.
- İkinci büyük azı (12 yaş dişi): Genellikle 11–13 yaş arasında, 6 yaş dişinin arkasında sürer.
- Üçüncü büyük azı (20'lik diş): Genellikle 17–21 yaş arasında ya da daha geç çıkar; bazı kişilerde hiç oluşmaz ya da gömülü kalır.
Bunlara ek olarak, süt azılarının yerine gelen kalıcı küçük azı (premolar) dişleri vardır. Bu dişler "azı" adını taşısa da büyük azılardan farklı olarak süt dişlerinin yerine çıkar ve her çene yarımında iki adettir.
6 yaş dişi neden çok önemlidir?
6 yaş dişi ağızda çıkan ilk kalıcı diştir; çiğneme kuvvetinin büyük kısmını taşır ve alt ve üst çenenin kapanış ilişkisinin oluşmasında önemli rol oynar. Ömür boyu kullanılması beklenen bu diş, ağızda erken yaşta yer aldığı için uzun yıllar çürük riskiyle karşı karşıya kalır.
6 yaş dişinin en sık karşılaşılan sorunu, süt dişi sanılmasıdır. Herhangi bir süt dişi düşmeden, süt dişlerinin arkasındaki boşluktan sessizce çıktığı için aileler bu dişin kalıcı olduğunu fark etmeyebilir. "Nasılsa değişecek" düşüncesiyle ihmal edilen bir 6 yaş dişinde çürük ilerleyebilir; bu da kanal tedavisi gibi daha kapsamlı işlemlere ihtiyaç doğurabilir. Kısa bir kural akılda tutulabilir: 6 yaş civarında süt dişlerinin arkasında beliren yeni diş, kalıcı bir azı dişidir ve bir daha değişmez.
Bu dişin çiğneme yüzeyinde derin oluklar (fissürler) bulunur. Yeni çıkmış dişin minesi henüz tam olgunlaşmadığı ve çocuklar arka dişleri fırçalamakta zorlandığı için bu oluklar plak birikimine açıktır. Süt dişlerinin, kalıcı dişlerin sağlıklı sürmesindeki rolünü de süt dişleri neden önemlidir yazımızda ele aldık.
12 yaş azı dişleri
12 yaş azı dişleri kalıcı ikinci büyük azılardır ve genellikle 11–13 yaş arasında, 6 yaş dişlerinin arkasında sürer. Bu dönemde çocuk aynı zamanda süt dişlerini değiştirmekte olduğu için ağızda hem sallanan hem de yeni çıkan dişler bulunur.
12 yaş dişleri ağzın en arka bölgesinde yer aldığından fırçalanması zordur ve çıkış sürecinde üzerinde bir süre diş eti kalabilir. Bu dönem aynı zamanda ergenliğin başlangıcıdır; atıştırma alışkanlıklarının arttığı, ağız bakımına gösterilen ilginin azalabildiği bir yaş grubudur. Bu nedenle 12 yaş dişleri de 6 yaş dişleri kadar dikkat ister.
Üçüncü büyük azılar, yani 20'lik dişler, azı dişlerinin son halkasıdır. Çıkış zamanları ve belirtileri hakkında ayrıntılı bilgiyi 20'lik dişler ne zaman çıkar yazımızda bulabilirsiniz.
Azı dişi çıkarken belirtiler
Azı dişi çıkarken en sık görülen belirtiler diş etinde hafif şişlik ve hassasiyet, çiğnerken rahatsızlık ve bölgeye sık dokunma isteğidir. Belirtilerin şiddeti çocuktan çocuğa değişir; bazı çocuklar dişin çıktığını hiç fark etmez.
- Arka diş etinde kızarıklık ve kabarıklık
- Sert yiyecekleri çiğnerken o taraftan kaçınma
- Bebeklik dönemindeki süt azılarında salya artışı, huzursuzluk ve bir şeyleri ısırma isteği
- Dişin üzerinde kısmen kalan diş etinin yemek artığı biriktirmesi ve hafif hassasiyet
Yüksek ateş, belirgin yüz şişliği, uzun süren huzursuzluk ya da ishal gibi genel belirtileri yalnızca diş çıkarmaya bağlamamak gerekir; bu tür durumlarda çocuk doktoruna danışılmalıdır. Ağrı kesici ya da diş eti jeli kullanmadan önce de hekime veya eczacıya danışmak doğru olur.
Bazı çocuklarda kalıcı dişlerin sürmesi gecikebilir. Ön dişlerdeki gecikmeleri kalıcı ön dişler neden çıkmaz yazımızda anlattık; azı dişlerinde belirgin bir gecikme varsa röntgenle değerlendirme gerekebilir.
Azı dişlerini çürükten korumak
Azı dişlerini çürükten korumanın temeli düzenli ve doğru fırçalama, şekerli gıdaların sıklığının sınırlanması ve gerektiğinde fissür örtücü gibi koruyucu uygulamalardır. Çiğneme yüzeylerindeki derin oluklar nedeniyle azı dişleri, çürüğün en sık başladığı bölgeler arasındadır.
- Fırçalama desteği: Çocuklar el becerisi gelişene kadar, genellikle 7–8 yaşına kadar, fırçalamada yetişkin desteğine ihtiyaç duyar. Fırçanın en arka dişlere kadar ulaştığından emin olun.
- Florlu diş macunu: Yaşa uygun miktarda florlu macun kullanılması mineyi destekler. Miktar konusunda çocuk diş hekiminizin önerisine uyun.
- Fissür örtücü: Azı dişlerinin çiğneme yüzeyindeki oluklar ince, akışkan bir koruyucu malzemeyle kapatılabilir. Bu işlem genellikle diş sürdükten bir süre sonra, hekimin uygun gördüğü dişlere uygulanır. Ayrıntılar için fissür örtücü yazımıza bakabilirsiniz.
- Beslenme düzeni: Gün boyu sık atıştırma ve şekerli içecekler çürük riskini artırır. Öğün aralarında su tercih edilmesi faydalıdır.
- Düzenli kontrol: Altı ayda bir ya da hekimin önerdiği aralıklarla yapılan kontroller, başlangıç halindeki çürüklerin erken fark edilmesini sağlar.
Çocuklarda çürük önleme yöntemlerinin tamamını çocuklarda diş çürükleri nasıl önlenir yazımızda bir arada bulabilirsiniz.
Azı dişleri ve çene gelişimi
Azı dişlerinin çıkış sırası ve konumu, çocuğun ileride ortodontik bir değerlendirmeye ihtiyaç duyup duymayacağı konusunda ipuçları verir. 6 yaş dişlerinin alt ve üst çenede birbirine göre konumu, kapanış ilişkisinin temel göstergelerinden biridir. Süt azılarının çürük nedeniyle erken kaybedilmesi ise arkadaki 6 yaş dişinin öne kaymasına ve alttan gelen küçük azı dişine yer kalmamasına yol açabilir. Bu nedenle süt azılarının korunması, kalıcı dişlerin düzgün dizilimi açısından da önemlidir. Çocukların 7 yaş civarında bir ortodontik kontrolden geçmesi önerilir; bu kontrol tedavinin hemen başlayacağı anlamına gelmez, gelişimin izlenmesini sağlar.
Ne zaman hekime gidilmeli?
Azı dişlerinde renk değişikliği, çiğnerken ağrı, diş etinde şişlik ya da beklenen yaş belirgin biçimde geçtiği halde dişin çıkmaması durumunda diş hekimine başvurmak gerekir. Ayrıca şu durumlara dikkat edin:
- 6 yaş dişinin çiğneme yüzeyinde kahverengi veya siyah çizgiler, tebeşirimsi beyaz lekeler
- Sıcak, soğuk ya da tatlı ile başlayan hassasiyet
- Yarı çıkmış dişin üzerindeki diş etinde şişlik ve kötü koku
- Bir tarafta diş çıkmışken diğer tarafta aylar geçmesine rağmen karşılığının çıkmaması
Çocuğunuzun azı dişlerini kontrol ettirmek isterseniz, Çankaya Oran'daki Park Oran Ofis'te bulunan kliniğimizde çocuk diş sağlığı ve çene gelişimi birlikte değerlendirilebilir. Muayenede dişlerin durumu incelenir, gerekiyorsa koruyucu uygulamalar planlanır ve bir sonraki kontrol zamanı belirlenir.
Sık sorulan sorular
6 yaş dişi süt dişi midir?
Hayır, 6 yaş dişi kalıcı bir azı dişidir ve bir daha değişmez. Herhangi bir süt dişi düşmeden, süt dişlerinin arkasından çıktığı için çoğu zaman süt dişi sanılır. Bu nedenle çürüğe karşı özellikle korunmalıdır.
Azı dişi çıkarken ateş olur mu?
Diş çıkarma döneminde hafif huzursuzluk ve diş etinde hassasiyet görülebilir. Yüksek ateş, ishal veya uzun süren genel belirtiler yalnızca diş çıkarmaya bağlanmamalı ve çocuk doktoruna danışılmalıdır.
12 yaş dişi geç çıkarsa sorun olur mu?
12 yaş dişleri genellikle 11–13 yaş arasında çıkar ve birkaç aylık gecikmeler çoğu durumda normaldir. Belirgin bir gecikme varsa ya da bir taraf çıkıp diğer taraf uzun süre çıkmıyorsa hekim muayenesi ve gerekirse röntgen değerlendirmesi önerilir.
Fissür örtücü hangi dişlere uygulanır?
Fissür örtücü çoğunlukla çiğneme yüzeyinde derin oluklar bulunan kalıcı azı dişlerine uygulanır. Hangi dişlere ve ne zaman uygulanacağına, dişin durumu ve çürük riski değerlendirilerek hekim karar verir.
Süt azı dişleri ne zaman düşer?
Süt azı dişleri genellikle 10–12 yaş arasında düşer ve yerlerine kalıcı küçük azı dişleri çıkar. Bu süre çocuktan çocuğa değişebilir.
