Kısa cevap: Yirmilik dişler (üçüncü büyük azılar) çoğu kişide 17 ile 25 yaş arasında çıkar, ancak bazı kişilerde daha geç sürer ya da hiç oluşmaz. Çıkarken arka dişetinde şişlik, hassasiyet, ağız açmada zorlanma ve kulağa yayılan sızı görülebilir. Dişin konumu ve izlenip izlenmeyeceği muayene ve panoramik röntgenle hekim tarafından belirlenir.
20'lik dişler ne zaman çıkar sorusunun kısa cevabı şudur: üçüncü büyük azı dişleri, yani halk arasındaki adıyla yirmilik dişler, çoğu kişide 17 ile 25 yaş arasında ağızda görünmeye başlar. Ancak bu aralık kesin bir takvim değildir. Kimi gençte 16 yaşında dişetini zorlamaya başlarken kimi yetişkinde otuzlu yaşlarda fark edilir, bazı kişilerde ise hiç oluşmaz. İnternette çoğu zaman "20lik dişler ne zaman çıkar" diye aranan bu sorunun ayrıntısına inmeden önce şunu belirtelim: süreç herkeste farklı ilerler. Bu yazıda yirmilik dişlerin çıkış zamanını, çıkarken görülen belirtileri, gömülü kalma durumunu ve hangi işaretlerde hekime başvurmak gerektiğini anlatıyoruz.
20'lik dişler ne zaman çıkar?
Yirmilik dişler genellikle geç ergenlik ile erken yetişkinlik döneminde, yaklaşık 17-25 yaş aralığında sürer. Ağızdaki diğer kalıcı dişlerin büyük kısmı 12-13 yaşına kadar yerini alır; ikinci büyük azılar da bu yaşlarda çıkar. Üçüncü büyük azıların taç kısmı ise çene kemiğinin içinde daha geç olgunlaşır ve kökleri gelişmeye başladıkça diş yukarı doğru ilerler.
Çıkış süreci tek seferde olup biten bir olay değildir. Diş, aylar hatta birkaç yıl boyunca yavaş yavaş ilerleyebilir; bu sırada dönem dönem hassasiyet yaşanıp sonra geçebilir. Bu nedenle "bir haftadır sızlıyor, demek ki şimdi çıkıyor" düşüncesi her zaman doğru değildir. Dişin hangi aşamada olduğu çoğu durumda yalnızca muayene ve panoramik röntgenle anlaşılır.
Kaç yaşında çıkar, neden herkeste çıkmaz?
Yirmilik dişler kaç yaşında çıkar sorusunun cevabı kişiden kişiye değişir, çünkü çıkış zamanını genetik yapı, çene büyüklüğü ve diş dizisindeki boşluk birlikte belirler. Ortalama yaş 18-20 civarında olsa da bu yalnızca bir ortalamadır.
Herkeste çıkmamasının birkaç nedeni vardır:
- Diş tohumunun hiç oluşmaması: Bazı kişilerde bir ya da birden fazla yirmilik diş doğuştan bulunmaz. Bu, araştırmalarda nüfusun önemli bir kısmında görülen ve sağlık sorunu sayılmayan bir durumdur.
- Yer yetersizliği: Günümüz insanında çene kemikleri ortalama olarak daha küçüktür. İkinci büyük azının arkasında yeterli alan yoksa diş sürmeye çalışır ama ağza tam olarak çıkamaz.
- Açı sorunu: Diş yatay, öne eğik ya da arkaya yatık konumda gelişebilir. Böyle bir diş komşu dişe dayanır ve kendiliğinden düzelmesi beklenmez.
- Kemik ya da dişeti engeli: Diş doğru yönde ilerlese bile üzerindeki kalın dişeti veya kemik dokusu çıkışı yavaşlatabilir.
Yirmilik dişin hiç görünmemesi, mutlaka sorun olduğu anlamına gelmez. Ancak dişin var olup olmadığı ve konumu ancak röntgenle netleşir. Bu konuda daha genel bilgi için gömülü dişler ve belirtileri yazımıza da göz atabilirsiniz.
20'lik diş çıkarken hangi belirtiler olur?
20'lik diş çıkarken belirtiler çoğu zaman ağzın en arka bölgesinde, alt ya da üst çenede başlayan hassasiyetle kendini gösterir. Bazı kişiler süreci neredeyse hiç fark etmezken bazıları belirgin rahatsızlık yaşar. Sık görülen işaretler şunlardır:
- Arka dişlerin gerisindeki dişetinde kızarıklık, şişlik ve dokununca hassasiyet
- Çiğnerken o bölgede baskı hissi ya da yanağın içini ısırma
- Ağzı tam açmakta zorlanma, çenede gerginlik veya kas sertliği
- Ağızda kötü tat ya da geçmeyen ağız kokusu
- Dişeti üzerinde küçük, beyaz bir çıkıntı veya dişin ucunun görünmesi
- Kulağa, şakağa ya da boyna doğru yayılan sızı
Ağrının kulağa vurması özellikle alt yirmilik dişlerde sık anlatılır; çünkü çene ve kulak bölgesi ortak sinir yollarını paylaşır. Bu konu, diş ağrısının kulağa vurması başlıklı yazımızda ayrıca ele alınıyor.
Belirtilerin bir kısmı, kısmen çıkmış dişin üzerindeki dişeti kapağının altında yiyecek ve bakteri birikmesinden kaynaklanır. Bu tabloya perikoronit denir ve bazen tekrarlayan ataklar şeklinde seyreder. Tek başına "diş çıkıyor" diye geçiştirilmemesi gereken durumlardan biridir.
Yarı gömülü ve gömülü 20'lik diş
Yirmilik diş, ağızdaki konumuna göre üç şekilde tanımlanır: tam sürmüş, yarı gömülü ve tam gömülü. Tam sürmüş diş, karşısındaki dişle temas eden ve fırçalanabilen dişin olağan durumudur. Yarı gömülü dişin bir kısmı ağızda görünür, kalan kısmı dişeti ya da kemik altında kalır. Tam gömülü diş ise ağızda hiç görünmez.
Peki 20'lik diş çıkmazsa ne olur? Tam gömülü ve hiçbir belirti vermeyen bir dişin yalnızca düzenli kontrollerle izlenmesi bazı durumlarda yeterli görülür. Buna karşılık yarı gömülü dişler temizlenmesi zor alanlar oluşturduğu için dişeti iltihabına, komşu dişte çürüğe ya da nadiren kist oluşumuna zemin hazırlayabilir. Hangi yaklaşımın uygun olduğu dişin açısına, köklerin sinire yakınlığına ve kişinin şikâyetlerine göre hekim muayenesiyle belirlenir.
Çekim gerekip gerekmediği ayrı bir değerlendirme konusudur. Bu kararın hangi kriterlere göre verildiğini 20'lik diş çekimi ne zaman ve neden gerekir yazımızda ayrıntılı olarak bulabilirsiniz; çekim sonrası iyileşmeyi merak edenler için de 20 yaş dişi çekimi ve iyileşme süreci yazısı hazırlandı.
Sık sorulan bir başka konu da yirmilik dişlerin ön dişleri ittirip ittirmediğidir. Bu konudaki güncel görüşleri 20'lik dişler çarpıklık yapar mı yazımızda özetledik. Ortodontik tedavi planlanan kişilerde yirmilik dişlerin durumu, tedavi başlangıcında röntgen üzerinden ayrıca değerlendirilir.
Çıkarken ağrı ve şişlikte ne yapılmalı?
Hafif hassasiyet dönemlerinde amaç bölgeyi temiz tutmak ve tahrişi azaltmaktır. Aşağıdaki öneriler genel bilgi niteliğindedir ve muayenenin yerini tutmaz:
- Bölgeyi nazikçe temizleyin: Yumuşak kıllı bir fırçayla arka dişlere kadar ulaşın. Fırçalamayı bırakmak birikimi artırır ve şikâyeti uzatabilir.
- Ilık tuzlu su ile çalkalayın: Yemeklerden sonra ılık suyla ağzı çalkalamak, dişeti kapağı altındaki artıkların uzaklaşmasına yardımcı olabilir.
- Dışarıdan soğuk uygulama: Yanağa, bir beze sarılı soğuk kompres kısa aralıklarla uygulanabilir. Buzu doğrudan cilde koymayın.
- Sert ve yapışkan yiyeceklere ara verin: Çekirdek, kabuklu yemiş ve sert kabuklu ekmek gibi besinler hassas dişetini daha fazla tahriş edebilir.
- Ağrı kesici konusunda danışın: Ağrı kesici ya da başka bir ilaç kullanmadan önce hekiminize veya eczacınıza danışın. Kendi kendinize, özellikle antibiyotik başlamayın.
Bu adımlar şikâyeti geçici olarak hafifletebilir; ancak altta yatan neden dişin konumuysa sorun tekrar edebilir. Birkaç gün içinde düzelmeyen ya da sık aralıklarla geri gelen ağrı, değerlendirme gerektiren bir işarettir.
Hangi durumda hekime gidilmeli?
Yirmilik diş bölgesindeki şikâyetler birkaç günde geçmiyorsa ya da aşağıdaki durumlardan biri varsa diş hekimine başvurmak gerekir:
- Yüze, yanağa ya da boyna doğru yayılan şişlik
- Ateş, halsizlik veya boyunda ele gelen hassas bezeler
- Ağzı açmakta belirgin güçlük, yutkunmada zorlanma
- Dişeti kapağından iltihap gelmesi ya da yoğun kötü tat
- Uykudan uyandıran, gece artan ağrı
- Komşu büyük azı dişinde hassasiyet veya çürük şüphesi
Yutkunma ya da nefes almada güçlük, hızla büyüyen şişlik ve yüksek ateş birlikte görülüyorsa beklemeden acil sağlık hizmetine başvurulmalıdır. Daha hafif durumlarda bile, belirtiler tekrar ediyorsa randevu almak sürecin kontrol altında tutulmasına yardımcı olur.
Belirti olmasa da düzenli kontroller önemlidir. Özellikle 16-20 yaş aralığında alınan bir panoramik röntgen, yirmilik dişlerin varlığını, açısını ve sürme ihtimalini erken dönemde göstermeye yardımcı olur. Erken değerlendirme, ileride gerekebilecek bir işlemin daha planlı yapılmasını sağlar. Diğer azı dişlerinin çıkış takvimini merak edenler azı dişleri ne zaman çıkar yazısına da bakabilir.
Ankara'da 20'lik diş değerlendirmesi
Arka dişlerinizde tekrarlayan sızı, dişetinde şişlik ya da ağız açmada zorlanma fark ediyorsanız, Çankaya Oran'daki Park Oran Ofis'te bulunan polikliniğimizde muayene ve gerekli görüntüleme ile yirmilik dişlerinizin konumu değerlendirilebilir. Dişin izlenmesi mi yoksa bir işlem planlanması mı gerektiği, muayene bulgularına göre sizinle birlikte konuşulur. Randevu için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Yirmilik dişler 30 yaşından sonra çıkabilir mi?
Evet, daha az sık olsa da yirmilik dişler otuzlu yaşlarda da sürmeye devam edebilir ya da ilk kez belirti verebilir. Özellikle yarı gömülü dişler yıllarca sessiz kalıp ileri yaşta dişeti iltihabıyla fark edilebilir. Dişin durumu röntgenle değerlendirilir.
Yirmilik dişlerin hiç çıkmaması normal mi?
Bazı kişilerde yirmilik dişlerin bir kısmı ya da tamamı doğuştan bulunmaz ve bu bir sağlık sorunu sayılmaz. Bazı kişilerde ise diş vardır ama kemik içinde gömülü kalmıştır. Hangisinin geçerli olduğu panoramik röntgenle anlaşılır.
20'lik diş çıkarken ağrı ne kadar sürer?
Hafif hassasiyet çoğu durumda birkaç gün içinde azalır ve dönem dönem tekrar edebilir. Birkaç günü aşan, gece artan ya da şişlikle birlikte görülen ağrıda diş hekimine başvurmak gerekir.
Yirmilik diş çıkarken ağrı kesici kullanılabilir mi?
Ağrı kesici ya da başka bir ilaç kullanmadan önce hekiminize veya eczacınıza danışmanız gerekir. Özellikle antibiyotiğin reçetesiz ve kendi kendine kullanılması önerilmez.
Gömülü 20'lik diş mutlaka çekilmeli mi?
Hayır, belirti vermeyen ve komşu dişlere zarar vermeyen bazı gömülü dişler yalnızca düzenli kontrolle izlenebilir. Çekim kararı dişin açısı, sinire yakınlığı ve şikâyetlere göre hekim muayenesiyle verilir.
