Qisqa javob: Aql tishlari (uchinchi katta oziq tishlar) koʻpchilikda 17 yoshdan 25 yoshgacha chiqadi, biroq baʼzi shaxslarda kechroq chiqadi yoki umuman hosil boʻlmaydi. Chiqayotganda orqa milkda shish, sezuvchanlik, ogʻizni ochishda qiyinchilik va quloqqa tarqaladigan ogʻriq kuzatilishi mumkin. Tishning joylashuvi va kuzatib borilishi-borilmasligi koʻrik va panoramik rentgen orqali shifokor tomonidan belgilanadi.
Aql tishlari qachon chiqadi degan savolning qisqa javobi shuki: uchinchi katta oziq tishlar, yaʼni xalq orasida aql tishi deb ataladigan tishlar koʻpchilikda 17 yoshdan 25 yoshgacha ogʻizda koʻrina boshlaydi. Biroq bu oraliq aniq taqvim emas. Baʼzi yoshlarda 16 yoshdayoq milkni qisa boshlasa, baʼzi kattalarda oʻttiz yoshlarda sezilib qoladi, baʼzilarda esa umuman hosil boʻlmaydi. Internetda koʻpincha «aql tishlari qachon chiqadi» deb qidiriladigan bu savolning tafsilotiga kirishdan oldin shuni taʼkidlaymiz: jarayon hammada har xil kechadi. Bu maqolada aql tishlarining chiqish vaqtini, chiqayotganda kuzatiladigan belgilarni, yotib qolish holatini va qaysi belgilarda shifokorga murojaat qilish kerakligini bayon etamiz.
Aql tishlari qachon chiqadi?
Aql tishlari odatda oʻsmirlikning oxiri va ilk balogʻat davrida, taxminan 17-25 yosh oraligʻida chiqadi. Ogʻizdagi boshqa doimiy tishlarning katta qismi 12-13 yoshgacha oʻz oʻrnini egallaydi; ikkinchi katta oziq tishlar ham shu yoshlarda chiqadi. Uchinchi katta oziq tishlarning toji esa jagʻ suyagi ichida kechroq yetiladi va ildizlari rivojlana boshlagani sari tish yuqoriga qarab siljiydi.
Chiqish jarayoni bir martada tugaydigan hodisa emas. Tish oylar, hatto bir necha yil davomida asta-sekin siljishi mumkin; bu paytda vaqti-vaqti bilan sezuvchanlik boʻlib, keyin oʻtib ketishi mumkin. Shu sababli «bir haftadan beri sirqirayapti, demak endi chiqayapti» degan fikr har doim ham toʻgʻri emas. Tishning qaysi bosqichda ekanligi koʻp hollarda faqat koʻrik va panoramik rentgen orqali aniqlanadi.
Necha yoshda chiqadi, nega hammada chiqmaydi?
Aql tishlari necha yoshda chiqadi degan savolning javobi shaxsdan shaxsga oʻzgaradi, chunki chiqish vaqtini genetik tuzilish, jagʻ kattaligi va tish qatoridagi boʻsh joy birgalikda belgilaydi. Oʻrtacha yosh 18-20 atrofida boʻlsa-da, bu faqat oʻrtacha koʻrsatkichdir.
Hammada chiqmasligining bir necha sababi bor:
- Tish kurtagining umuman hosil boʻlmasligi: Baʼzi shaxslarda bir yoki bir nechta aql tishi tugʻma mavjud boʻlmaydi. Bu tadqiqotlarda aholining muhim qismida uchraydigan va sogʻliq muammosi hisoblanmaydigan holatdir.
- Joy yetishmasligi: Hozirgi insonda jagʻ suyaklari oʻrtacha kichikroq. Ikkinchi katta oziq tish ortida yetarli joy boʻlmasa, tish chiqishga urinadi, ammo ogʻizga toʻliq chiqa olmaydi.
- Burchak muammosi: Tish gorizontal, oldinga egilgan yoki orqaga yotgan holatda rivojlanishi mumkin. Bunday tish qoʻshni tishga taqaladi va oʻz-oʻzidan tuzalishi kutilmaydi.
- Suyak yoki milk toʻsigʻi: Tish toʻgʻri yoʻnalishda siljisa ham, ustidagi qalin milk yoki suyak toʻqimasi chiqishni sekinlashtirishi mumkin.
Aql tishining umuman koʻrinmasligi albatta muammo borligini bildirmaydi. Biroq tishning mavjudligi va joylashuvi faqat rentgen bilan ravshanlashadi. Bu borada umumiyroq maʼlumot uchun yotib qolgan tishlar va ularning belgilari maqolamizga ham qarashingiz mumkin.
Aql tishi chiqayotganda qanday belgilar boʻladi?
Aql tishi chiqayotgandagi belgilar koʻpincha ogʻizning eng orqa sohasida, pastki yoki yuqori jagʻda boshlanadigan sezuvchanlik bilan oʻzini koʻrsatadi. Baʼzi shaxslar jarayonni deyarli sezmasa, baʼzilari sezilarli bezovtalik his qiladi. Koʻp uchraydigan belgilar:
- Orqa tishlarning ortidagi milkda qizarish, shish va tegilganda sezuvchanlik
- Chaynaganda shu sohada bosim hissi yoki yonoq ichini tishlab olish
- Ogʻizni toʻliq ochishda qiyinchilik, jagʻda taranglik yoki mushak qotishi
- Ogʻizda yoqimsiz taʼm yoki ketmaydigan ogʻiz hidi
- Milk ustida mayda oq boʻrtma yoki tish uchining koʻrinishi
- Quloqqa, chakkaga yoki boʻyinga tarqaladigan ogʻriq
Ogʻriqning quloqqa urishi ayniqsa pastki aql tishlarida koʻp tasvirlanadi; chunki jagʻ va quloq sohasi umumiy nerv yoʻllarini boʻlishadi. Bu mavzu tish ogʻrigʻining quloqqa urishi nomli maqolamizda alohida koʻrib chiqiladi.
Belgilarning bir qismi qisman chiqqan tish ustidagi milk qopqogʻi ostida ovqat va bakteriyalar toʻplanishidan kelib chiqadi. Bu manzara perikoronit deyiladi va baʼzan takrorlanuvchi xurujlar shaklida kechadi. U yolgʻiz «tish chiqyapti» deb eʼtiborsiz qoldirilmasligi kerak boʻlgan holatlardan biridir.
Yarim yotib qolgan va yotib qolgan aql tishi
Aql tishi ogʻizdagi joylashuviga koʻra uch xil taʼriflanadi: toʻliq chiqqan, yarim yotib qolgan va toʻliq yotib qolgan. Toʻliq chiqqan tish qarshisidagi tish bilan tegib turadigan va yuvish mumkin boʻlgan tishning odatiy holatidir. Yarim yotib qolgan tishning bir qismi ogʻizda koʻrinadi, qolgan qismi milk yoki suyak ostida qoladi. Toʻliq yotib qolgan tish esa ogʻizda umuman koʻrinmaydi.
Xoʻsh, aql tishi chiqmasa nima boʻladi? Toʻliq yotib qolgan va hech qanday belgi bermaydigan tishni faqat muntazam nazoratlar bilan kuzatib borish baʼzi holatlarda yetarli hisoblanadi. Aksincha, yarim yotib qolgan tishlar tozalash qiyin sohalar hosil qilgani uchun milk yalligʻlanishiga, qoʻshni tishda kariyesga yoki kamdan-kam hollarda kista hosil boʻlishiga zamin hozirlashi mumkin. Qaysi yondashuv mosligi tishning burchagiga, ildizlarning nervga yaqinligiga va shaxsning shikoyatlariga qarab shifokor koʻrigi bilan belgilanadi.
Olish kerak yoki kerak emasligi alohida baholash mavzusi. Bu qaror qaysi mezonlarga koʻra qabul qilinishini aql tishini olish qachon va nima uchun kerak maqolamizda batafsil topishingiz mumkin; olingandan keyingi bitishni bilmoqchi boʻlganlar uchun aql tishini olish va bitish jarayoni maqolasi ham tayyorlangan.
Koʻp soʻraladigan yana bir mavzu aql tishlarining old tishlarni itarib-itarmasligi. Bu boradagi hozirgi qarashlarni aql tishlari tishlarni tartibsiz qiladimi maqolamizda jamladik. Ortodontik davolash rejalashtirilgan shaxslarda aql tishlarining holati davolash boshida rentgen orqali alohida baholanadi.
Chiqayotganda ogʻriq va shishda nima qilish kerak?
Yengil sezuvchanlik davrlarida maqsad sohani toza saqlash va tirnalishni kamaytirishdir. Quyidagi tavsiyalar umumiy maʼlumot xarakterida boʻlib, koʻrik oʻrnini bosmaydi:
- Sohani ehtiyotkorlik bilan tozalang: Yumshoq tolali choʻtka bilan orqa tishlargacha yetib boring. Tish yuvishni toʻxtatish toʻplanishni oshiradi va shikoyatni choʻzishi mumkin.
- Iliq tuzli suv bilan chayqang: Ovqatdan keyin ogʻizni iliq suv bilan chayish milk qopqogʻi ostidagi qoldiqlarning ketishiga yordam berishi mumkin.
- Tashqaridan sovuq qoʻyish: Yonoqqa matoga oʻralgan sovuq kompress qisqa oraliqlar bilan qoʻyilishi mumkin. Muzni bevosita teriga qoʻymang.
- Qattiq va yopishqoq ovqatlarga tanaffus bering: Urugʻ, qobiqli yongʻoq va qattiq qobiqli non kabi mahsulotlar sezgir milkni koʻproq tirnashi mumkin.
- Ogʻriq qoldiruvchi haqida maslahatlashing: Ogʻriq qoldiruvchi yoki boshqa dori ishlatishdan oldin shifokoringiz yoki dorixonachi bilan maslahatlashing. Oʻzboshimchalik bilan, ayniqsa antibiotik boshlamang.
Bu qadamlar shikoyatni vaqtincha yengillashtirishi mumkin; biroq asosiy sabab tishning joylashuvi boʻlsa, muammo takrorlanishi mumkin. Bir necha kun ichida tuzalmaydigan yoki tez-tez qaytadigan ogʻriq baholashni talab qiladigan belgidir.
Qaysi holatda shifokorga borish kerak?
Aql tishi sohasidagi shikoyatlar bir necha kunda oʻtmasa yoki quyidagi holatlardan biri boʻlsa, stomatologga murojaat qilish kerak:
- Yuzga, yonoqqa yoki boʻyinga tarqaladigan shish
- Isitma, holsizlik yoki boʻyinda qoʻl bilan seziladigan ogʻriqli bezlar
- Ogʻizni ochishda sezilarli qiyinchilik, yutinishda qiynalish
- Milk qopqogʻidan yiring kelishi yoki kuchli yoqimsiz taʼm
- Uyqudan uygʻotadigan, kechasi kuchayadigan ogʻriq
- Qoʻshni katta oziq tishda sezuvchanlik yoki kariyesga shubha
Yutinish yoki nafas olishda qiyinchilik, tez kattalashayotgan shish va yuqori isitma birga kuzatilsa, kutmasdan shoshilinch tibbiy yordamga murojaat qilish kerak. Yengilroq holatlarda ham, belgilar takrorlansa, qabulga yozilish jarayonni nazoratda ushlashga yordam beradi.
Belgi boʻlmasa ham muntazam nazoratlar muhim. Ayniqsa 16-20 yosh oraligʻida olingan panoramik rentgen aql tishlarining mavjudligini, burchagini va chiqish ehtimolini erta davrda koʻrsatishga yordam beradi. Erta baholash kelajakda kerak boʻlishi mumkin boʻlgan amalning yanada rejali bajarilishini taʼminlaydi. Boshqa oziq tishlarning chiqish jadvalini bilmoqchi boʻlganlar oziq tishlar qachon chiqadi maqolasiga ham qarashi mumkin.
Anqarada aql tishlarini baholash
Orqa tishlaringizda takrorlanuvchi sirqirash, milkda shish yoki ogʻizni ochishda qiyinchilik sezayotgan boʻlsangiz, Chankaya, Orandagi Park Oran Ofisda joylashgan poliklinikamizda koʻrik va zarur tasvirlash bilan aql tishlaringizning joylashuvi baholanishi mumkin. Tishni kuzatib borish kerakmi yoki biror amal rejalashtirish kerakmi, koʻrik topilmalariga qarab Siz bilan birga muhokama qilinadi. Qabul uchun aloqa sahifamiz orqali bizga murojaat qilishingiz mumkin.
Koʻp beriladigan savollar
Aql tishlari 30 yoshdan keyin ham chiqishi mumkinmi?
Ha, kamroq uchrasa-da, aql tishlari oʻttiz yoshlarda ham chiqishda davom etishi yoki birinchi marta belgi berishi mumkin. Ayniqsa yarim yotib qolgan tishlar yillar davomida jim turib, keksa yoshda milk yalligʻlanishi bilan sezilishi mumkin. Tishning holati rentgen bilan baholanadi.
Aql tishlarining umuman chiqmasligi normalmi?
Baʼzi shaxslarda aql tishlarining bir qismi yoki hammasi tugʻma mavjud boʻlmaydi va bu sogʻliq muammosi hisoblanmaydi. Baʼzilarda esa tish bor, lekin suyak ichida yotib qolgan. Qaysi biri toʻgʻri ekanligi panoramik rentgen bilan aniqlanadi.
Aql tishi chiqayotganda ogʻriq qancha davom etadi?
Yengil sezuvchanlik koʻp hollarda bir necha kun ichida kamayadi va vaqti-vaqti bilan takrorlanishi mumkin. Bir necha kundan oshgan, kechasi kuchayadigan yoki shish bilan birga kuzatiladigan ogʻriqda stomatologga murojaat qilish kerak.
Aql tishi chiqayotganda ogʻriq qoldiruvchi ishlatsa boʻladimi?
Ogʻriq qoldiruvchi yoki boshqa dori ishlatishdan oldin shifokoringiz yoki dorixonachi bilan maslahatlashishingiz kerak. Ayniqsa antibiotikni retseptsiz va oʻzboshimchalik bilan ishlatish tavsiya etilmaydi.
Yotib qolgan aql tishi albatta olinishi kerakmi?
Yoʻq, belgi bermaydigan va qoʻshni tishlarga zarar yetkazmaydigan baʼzi yotib qolgan tishlarni faqat muntazam nazorat bilan kuzatib borish mumkin. Olish haqidagi qaror tishning burchagi, nervga yaqinligi va shikoyatlarga qarab shifokor koʻrigi bilan qabul qilinadi.
