Қысқа жауап: Стоматологта тұрақты тексерілу тіс жегісін, қызыл иек ауруын және ауыз қуысындағы зақымдануларды белгі бермей тұрып, ерте кезеңде анықтауға мүмкіндік береді. Көпшілікке жылына бір-екі рет тексерілу ұсынылады; алайда ең қолайлы аралықты стоматолог адамның тіс жегісі мен қызыл иек ауруының қаупіне қарай анықтайды. Тексеру кезінде тістер, қызыл иек, тістем және ауыздың шырышты қабаты қаралады, қажет болса рентген түсіріледі.
Көп адам стоматологқа тек ауырсыну немесе сынық болғанда ғана барады. Ал ауыз бен тіс ауруларының едәуір бөлігі бастапқы кезеңдерде ешқандай белгі бермейді. Ауырсыну пайда болған кезде жегі көбіне жүйкеге жақындап қалған, қызыл иек ауруы сүйектің жоғалуына әкеліп үлгерген болуы мүмкін. Стоматолог тексеруі бұл мәселелерді ерте анықтап, қарапайымырақ емдеу әдістерімен шешуге мүмкіндік береді. Бұл мақалада тексеруді қаншалықты жиі жасау керегін, тексеру кезінде не істелетінін, рентгеннің қашан қажет екенін және тексеруден қорқумен қалай күресуге болатынын қарастырамыз.
Тексеруге қаншалықты жиі бару керек?
Ересектер мен балалардың көпшілігіне жылына бір-екі рет тіс тексеруі ұсынылады; алайда ең қолайлы аралық барлығына бірдей емес және оны стоматолог адамның қауіп деңгейіне қарай анықтайды. Халықаралық нұсқаулықтар да тексеру аралығын жеке қауіпті бағалау негізінде белгілеуді ұсынады.
Жиірек тексеру қажет болуы мүмкін жағдайларға мысалдар:
- Тіс жегісі жиі пайда болатын немесе пломбасы көп адамдар,
- Бұрын қызыл иек ауруымен ауырған адамдар,
- Темекі шегетіндер,
- Қант диабеті сияқты ауыз денсаулығына әсер етуі мүмкін жалпы аурулары барлар,
- Ауыз құрғауына әкелетін дәрілер қабылдайтындар,
- Тұрақты брекетпен немесе мөлдір элайнерлермен (капалармен) ортодонтиялық ем алып жүргендер,
- Жүкті әйелдер (гормондық өзгерістер қызыл иек қабынуын күшейтуі мүмкін),
- Имплант, көпір немесе протез қолданатындар.
Ауыз денсаулығы жақсы, тіс жегісі мен қызыл иек ауруының қаупі төмен адамдарда тексеру аралығын ұзағырақ ұстауға болады. Балаларда алғашқы тексеруді бірінші тіс шыққаннан кейін және бір жас шамасында жасап, одан әрі тұрақты тексерулермен жалғастыру ұсынылады.
Стоматолог тексеруінде не істеледі?
Тұрақты стоматологиялық тексеруде денсаулық тарихы жиналады, тістер мен пломбалар, қызыл иек, тістем, жақ буыны және ауыз ішіндегі жұмсақ тіндер жүйелі түрде қаралады. Тексеру әдетте мына қадамдардан тұрады:
- Денсаулық тарихы: Қабылдайтын дәрілеріңіз, жалпы аурулар, аллергиялар, жүктілік жағдайы және бұрынғы тіс емдері сұралады. Бұл ақпарат диагноз қою үшін де, емді қауіпсіз жоспарлау үшін де маңызды.
- Тістер мен пломбаларды тексеру: Әр тіс жегі, жарық, қажалу және ескі пломбалардың жағдайы тұрғысынан қаралады.
- Қызыл иекті бағалау: Қызыл иектің түсі, қанауы тексеріліп, қажет болса жіңішке зондпен қызыл иек қалталарының тереңдігі өлшенеді. Бұл өлшемдер қызыл иек ауруын ерте анықтауда құнды.
- Ауыз ішіндегі жұмсақ тіндерді тексеру: Тіл, ұрт іші, таңдай, ауыз түбі және еріндер жара, түс өзгерісі немесе ісік тұрғысынан тексеріледі. Бұл — ауыз қуысы обырын ерте анықтаудағы маңызды қадам.
- Тістем және жақ буыны: Тістердің бір-біріне қалай тістесетіні, тіс қысу іздері және жақ буынында ауырсыну немесе дыбыс бар-жоғы бағаланады.
- Тіс тасы мен гигиенаны бағалау: Қажет болса тіс тасын тазалау жоспарланып, тазалау және тіс жібін қолдану бойынша жеке ұсыныстар беріледі.
Тексеру соңында нәтижелер сізбен бөлісіледі; ем қажет болса, нұсқалар мен кезектілік түсіндіріледі. Құнына қатысты ақпарат тексеру мен жоспарлаудан кейін жазбаша түрде хабарланады.
Ерте диагностиканың маңызы қандай?
Ерте диагностика мәселелерді әлі кішкентай кезінде қарапайымырақ әрі сақтаушы әдістермен емдеуге мүмкіндік береді. Мұны бірнеше мысалмен түсіндіруге болады:
- Тіс жегісі: Кіреукедегі бастапқы кезеңдегі жегіні фтор аппликациялары мен күтім әдеттерін реттеу арқылы тоқтатуға болады. Ол асқынса пломба, жүйкеге жетсе түбір өзегін емдеу қажет болуы мүмкін.
- Қызыл иек ауруы: Қызыл иек қабынуын (гингивит) кәсіби тазалау және ауызды жақсы күту арқылы кері қайтаруға болады. Емделмесе, тістерді ұстап тұратын сүйек жоғалатын пародонтитке ұласуы мүмкін.
- Сынықтар мен жарықтар: Ерте байқалған жарықтар тіс бөлінбей тұрып, тиісті қалпына келтіру әдістерімен сақталуы мүмкін.
- Ауыз ішіндегі зақымданулар: Екі аптадан ұзақ жазылмайтын жаралар, ақ немесе қызыл дақтар сияқты белгілерді ерте бағалау қажет жағдайда маманға уақытылы жолдауға мүмкіндік береді.
- Балалардағы даму ақаулары: Тіс шығудың бұзылыстары, тістердің қисық орналасуы және жаман әдеттер ерте байқалса, бағыттаушы ем жоспарлауға болады.
Ерте диагностика ем мерзімін қысқартумен қатар тістің табиғи құрылымын барынша сақтауға да көмектеседі. Ауыз денсаулығы тамақтану және жалпы денсаулықпен де тығыз байланысты.
Тұрақты тексерулердің тағы бір пайдасы — уақыт өте болатын өзгерістерді бақылау мүмкіндігі. Әр тексеруде тіркелген қызыл иек өлшемдері, фотосуреттер мен рентгендер келесі келгенде салыстыруға мүмкіндік береді. Осылайша бір тексеруде анық болмаған белгінің үдеп-үдемейтіні түсінікті болады; мысалы, болмашы қажалудың, қызыл иектің аздап түсуінің немесе күмәнді дақтың барысы бақыланып, қажетсіз араласудан да аулақ болуға болады.
Тексеруде рентген қажет пе?
Әр тексеруде рентген түсіру қажет емес; рентген қажеттілігін стоматолог адамның жасына, тіс жегісі қаупіне, шағымдарына және соңғы рентген түсірілген күнге қарай анықтайды. Рентгендер көзге көрінбейтін аймақтар туралы ақпарат береді: тіс аралықтарындағы жегілер, пломбалардың астындағы жегілер, түбір ұшындағы қабынулар, сүйек деңгейі және шықпай қалған тістер соның мысалы.
Тексерулерде ең жиі қолданылатын рентген түрлері:
- Тістеу (bitewing) рентгендері: Артқы тістердің аралығындағы жегілер мен сүйек деңгейін бағалау үшін қолданылады.
- Периапикальды рентген: Бір тісті түбір ұшымен қоса толық көрсетеді.
- Панорамалық рентген: Барлық тістерді, жақ сүйектерін және жақ буынын бір суретте көрсетеді.
Цифрлық тіс рентгендері сәуленің төмен дозасымен түсіріледі. Соған қарамастан «қажет болғанша ғана» қағидатын ұстанады, ал жүктілік сияқты ерекше жағдайларда рентген туралы шешім одан да мұқият қабылданады. Жүкті екеніңізді немесе жүкті болуыңыз мүмкін екенін тексеруге дейін міндетті түрде айтуыңыз керек.
Тексеруден қорқуды жеңуге бола ма?
Стоматологтан қорқу өте жиі кездеседі және дұрыс қарым-қатынас арқылы көп адамда оны басқаруға болады. Қорқынышқа байланысты тексеруді кейінге қалдыру мәселелердің ұлғаюына және кеңірек ем қажет болуына әкелуі мүмкін; бұл өз кезегінде қорқынышты күшейтетін тұйық шеңбер түзеді.
Үрейді азайтуға көмектесуі мүмкін кейбір ұсыныстар:
- Қабылдауға жазылғанда және тексеру басында үрейіңіз туралы дәрігерге ашық айтыңыз.
- Әр қадамды алдын ала түсіндіруді сұраңыз; не күтетініңізді білу белгісіздікті азайтады.
- Тексеру кезінде үзіліс қажет болса қолданатын белгіні (мысалы, қол көтеру) келісіп алыңыз.
- Күн ішінде өзіңізді ең жайлы сезінетін уақытқа жазылыңыз.
- Алғашқы келуді тек тексеру және танысу ретінде жоспарлап, емді келесі қабылдауларға қалдырыңыз.
- Жақын адамыңызбен бірге келу де кейбір адамдарға сенім ұялатады.
Жергілікті анестезия кезінде жайлылықты арттыру үшін беткі анестетик гельдер қолданылуы мүмкін. Стоматологтан айқын фобиясы бар адамдарда седация сияқты нұсқалар тиісті жағдай мен дәрігердің бағалауы бойынша қарастырылуы мүмкін. Тексеру мен қарауға қатысты басқа сұрақтар бойынша жиі қойылатын сұрақтар бетімізді қарап шығуыңызға болады.
Анкарада тіс тексеруіне қашан жазылу керек?
Соңғы тіс тексеруіңізден бері бір жылдан астам уақыт өтсе, қызыл иегіңіз қанаса, ауызыңызда жазылмайтын жара болса, тістеріңізде сезімталдық немесе түс өзгерісін байқасаңыз, тексеруді жоспарлағаныңыз жөн. Çankaya ауданындағы Oran-да, Panora сауда орталығының жанындағы емханамызда ортодонтия, пародонтология, протездеу және балалар стоматологиясы салаларында кешенді тексеру жүргізіледі; сізге сай тексеру аралығы да осы бағалау нәтижесінде анықталады. Қабылдауға жазылу үшін байланыс бетімізді пайдалана аласыз.
Жиі қойылатын сұрақтар
Ешқандай шағымым болмаса да стоматологқа бару керек пе?
Иә. Тіс жегісі мен қызыл иек ауруы сияқты мәселелер бастапқы кезеңдерде көбіне ауырсыну немесе белгі бермейді. Тұрақты тексерулер бұл мәселелерді ерте анықтап, қарапайымырақ әдістермен емдеуге көмектеседі.
Тіс тексеруі қанша уақытқа созылады?
Тұрақты бақылау тексеруі әдетте көп уақыт алмайды; қажет болса рентген немесе тіс тасын тазалау қосылғанда ұзақтығы артуы мүмкін. Алғашқы тексеруде толық анамнез бен деректер жиналатындықтан, оның кейінгі бақылау тексерулеріне қарағанда сәл ұзағырақ созылуы қалыпты жағдай.
Жүктілік кезінде стоматолог тексеруі жүргізіле ме?
Иә, жүктілік кезінде тіс тексеруін жүргізуге болады, әрі гормондық өзгерістер қызыл иек қабынуын күшейтуі мүмкін болғандықтан ол ұсынылады. Жүктілігіңіз туралы дәрігеріңізге міндетті түрде хабарлауыңыз керек; рентген мен кейбір емдердің уақыты соған қарай жоспарланады.
Ортодонтиялық ем кезінде жалпы тіс тексеруіне де бару керек пе?
Иә. Брекет немесе мөлдір элайнермен емдеу кезінде де тіс жегісі мен қызыл иекті тексеру жалғасуы тиіс. Ортодонтиялық аппараттар тазалауды қиындатуы мүмкін болғандықтан, бұл кезеңде тұрақты тексерулер мен кәсіби тазалаудың маңызы арта түседі.
