ارتودنسی سرامیکی، درمان ارتودنسی ثابتی است که به‌جای براکت فلزی با براکتهای سرامیکی هم‌رنگ یا نیمه‌شفاف انجام میشود. سازوکاری که دندانها را حرکت میدهد همانند ارتودنسی فلزی است: براکت‌ها روی دندانها چسبانده میشوند و سیم آرچی که از آنها عبور میکند، دندانها را به موقعیت برنامه‌ریزی‌شده می‌برد. تفاوت در این است که درمان هنگام صحبت کردن و لبخند زدن بسیار کمتر جلب توجه میکند. براکت سرامیکی گزینه‌ای است که اغلب برای نوجوانان و بزرگسالانی در نظر گرفته میشود که به درمان ثابت نیاز دارند اما دیده شدن درمان برایشان اهمیت دارد. مناسب بودن آن برای شما بر اساس بایت، دندان‌هایی که به براکت نیاز دارند و عادت‌های روزمره‌تان در معاینه ارزیابی میشود.
این صفحه به‌جای برشمردن یکایک مزایای براکت سرامیکی، بر روند تصمیم‌گیری تمرکز دارد: برای چه کسانی انتخابی منطقی است، در چه شرایطی پزشک ممکن است راه‌حل دیگری پیشنهاد کند و روند درمان در کجا با ارتودنسی فلزی متفاوت است. برای ویژگی‌های کلی براکتهای سرامیکی می‌توانید به مقالهٔ ما دربارهٔ ارتودنسی پرسلنی (سرامیکی) مراجعه کنید.
ارتودنسی سرامیکی برای چه کسانی انتخابی منطقی است؟
براکت سرامیکی را میتوان برای بیشتر بیمارانی که به درمان ثابت نیاز دارند و می‌خواهند درمان کمتر دیده شود به کار برد. به‌ویژه در این شرایط برجسته میشود:
- مواردی که درمان ثابت لازم یا قابل‌پیش‌بینی‌تر است: شرایطی که به کنترل براکت نیاز دارند، مانند درمان‌های همراه با کشیدن دندان، دندانهای به‌شدت چرخیده یا کشیدن دندان نهفته به جای خود.
- بزرگسالانی که در محیط کار زیاد صحبت میکنند یا در جمع حضور دارند: کسانی که به‌جای درخشش براکت فلزی، ظاهری نزدیک به رنگ دندان را ترجیح میدهند.
- کسانی که از نظم خود در استفادهٔ روزانه 20–22 ساعت از الاینر مطمئن نیستند: براکت سرامیکی ثابت است؛ پیشرفت درمان به گذاشتن و درآوردن وابسته نیست.
- بیمارانی که درمان لینگوال از نظر گفتار و راحتی زبان برایشان مناسب تشخیص داده نشده است: براکت سرامیکی روی سطح جلویی دندان‌هاست و فضای زبان را تنگ نمی‌کند.
براکت سرامیکی را میتوان برای بیماران در دورهٔ نوجوانی نیز به کار برد. در این گروه سنی، عامل تعیین‌کننده این است که آیا اطراف براکت به‌طور منظم تمیز میشود و تا چه اندازه میتوان در پرهیز از خوراکی‌های سفت دقت کرد. از آنجا که پلاک دندانی جمع‌شده در اطراف براکت هم‌رنگ دندان به‌راحتی دیده نمی‌شود، بهتر است والدین در ماه‌های نخست مسواک زدن را پیگیری کنند.
در چه شرایطی پزشک ممکن است روش دیگری پیشنهاد کند؟
مادهٔ سرامیکی از فلز سخت‌تر و شکنندهتر است. این دو ویژگی در برخی موارد برنامهریزی را تغییر میدهد:
- دیپ‌بایت (بایت عمیق): اگر هنگام گاز گرفتن دندانهای جلویی پایین به براکتهای بالا برخورد کنند، سرامیک سخت می‌تواند مینای دندان مقابل را سایش دهد. در این حالت میتوان گذاشتن براکت فلزی روی دندانهای پایین، افزایش موقت ارتفاع بایت یا اصلاح ابتدایی بایت را در نظر گرفت.
- دندانهای پایین: دندانهای پیشین پایین کوچک‌ترند و بیشتر در معرض نیروهای جویدن قرار دارند. برخی پزشکان ترجیح میدهند در بالا براکت سرامیکی و در پایین براکت فلزی استفاده کنند؛ براکتهای پایین هنگام صحبت کردن به اندازهٔ بالایی‌ها دیده نمی‌شوند.
- فشردن یا ساییدن دندانها (براکسیسم): نیروهای شدید ممکن است خطر شکستن براکت را افزایش دهند؛ اقدام‌هایی مانند محافظ شبانه مطرح میشود.
- مینای ضعیف یا ترمیم‌های وسیع: باری که هنگام برداشتن براکت بر مینا وارد میشود اهمیت دارد؛ پزشک نوع براکت را بر اساس وضعیت دندانهای شما انتخاب میکند.
این شرایط براکت سرامیکی را به‌طور کامل کنار نمی‌گذارند؛ اغلب با یک طرح ترکیبی یا اقدام‌های تکمیلی حل میشوند.
روند درمان با براکت سرامیکی چگونه پیش می‌رود؟
مراحل تا حد زیادی همانند ارتودنسی فلزی است: معاینه و ثبت سوابق، طرح درمان، چسباندن براکت‌ها، ردیف کردن دندانها، اصلاح بایت، مرحلهٔ پایانی، برداشتن براکت‌ها و تثبیت. برای جزئیات مراحل می‌توانید به صفحهٔ درمان ارتودنسی ثابت مراجعه کنید. تفاوتهای مربوط به براکت سرامیکی عبارت‌اند از:
چسباندن براکت‌ها
براکت‌ها بر اساس رنگ دندان انتخاب میشوند. چسباندن آنها به همان شیوهٔ براکت فلزی انجام میشود و به بی‌حسی نیاز ندارد.
انتخاب سیم و بند
برای کاهش دیده شدن، میتوان از سیم‌هایی با پوشش سفید یا هم‌رنگ دندان استفاده کرد. بندهای الاستیکی که سیم را به براکت متصل میکنند ممکن است با گذشت زمان تغییر رنگ دهند، از این رو در هر جلسهٔ کنترل تعویض میشوند. برخی براکتهای سرامیکی طراحی دریچه‌دار (خودبند یا سلف‌لایگیتینگ) دارند و به بند الاستیک نیاز ندارند. دربارهٔ این طراحی‌ها می‌توانید در مقالهٔ ما با عنوان براکتهای یاقوتی و خودبند اطلاعات بیابید.
جلسات کنترل
جلسات کنترل بیشتر هر 4–8 هفته یک بار انجام میشود. شکستن یا کنده شدن براکت سرامیکی ممکن است در مقایسه با براکت فلزی دیرتر متوجه شود؛ اگر در دندانی احساس بی‌حرکتی یا لقی کردید، باید بدون منتظر ماندن برای جلسهٔ کنترل اطلاع دهید.
برداشتن براکت‌ها
براکتهای سرامیکی مانند براکت فلزی انعطاف ندارند؛ به همین دلیل برداشتن آنها با انبرهای مخصوص محافظت از مینا و با تکنیکی دقیق انجام میشود. پس از برداشتن، سطح دندان پرداخت میشود و دورهٔ تثبیت آغاز می‌گردد.
ارتودنسی سرامیکی در زندگی روزمره چه چیزی را تغییر میدهد؟
- تغییر رنگ: خود براکت تغییر رنگ نمی‌دهد؛ اما بندهای الاستیک و چسب اطراف براکت ممکن است با مواد رنگی مانند قهوه، چای، نوشابهٔ کولا، شراب قرمز و زردچوبه رنگ بگیرند. محدود کردن این نوشیدنیها و شستن دهان پس از مصرف آنها، ظاهر را حفظ میکند. سیگار باعث تغییر رنگ آشکار میشود.
- تمیز کردن: پلاک دندانی جمع‌شده در اطراف براکتهای هم‌رنگ دندان سخت‌تر دیده میشود. مسواک بین‌دندانی و مسواک زدن دقیق به همان اندازهٔ براکت فلزی اهمیت دارد.
- تغذیه: باید از خوراکی‌های سفت و چسبناک پرهیز کرد؛ براکت سرامیکی در برابر ضربه از فلز حساس‌تر است.
- راحتی: براکتهای سرامیکی امروزی کوچک‌اند و لبه‌های گرد دارند؛ در روزهای نخست ممکن است سطح داخلی لب و گونه کمی تحریک شود و ظرف چند روز به آن عادت می‌کنید.
آیا میان انواع براکت سرامیکی تفاوتی وجود دارد؟
براکتهای سرامیکی به‌طور کلی به دو گروه تقسیم میشوند. براکتهای سرامیکی پلی‌کریستال از تعداد زیادی بلور کوچک تشکیل شده‌اند، به رنگ دندان نزدیک‌اند و کمی مات به نظر می‌رسند؛ این پرکاربردترین گروه است. براکتهای مونوکریستال (یاقوتی) از یک بلور واحد ساخته میشوند، شفاف‌ترند و روی دندانهای سفید تقریباً ناپیدا میشوند؛ در مقابل، روی دندان‌هایی که رنگ روشنی ندارند، شفافیت همیشه مزیت به شمار نمی‌آید. هر دو گروه مدل‌های دریچه‌دار (خودبند) و مدل‌های کلاسیک با بند دارند. انتخاب میان آنها بر اساس رنگ دندان شما، دندان‌هایی که براکت روی آنها قرار میگیرد و ترجیح پزشک در مکانیک درمان انجام میشود؛ این انتخاب به‌تنهایی نتیجهٔ درمان را تعیین نمی‌کند.
پیش از ارتودنسی سرامیکی دربارهٔ چه چیزهایی باید تصمیم بگیرید؟
- زمان سفید کردن دندان: تا زمانی که براکت‌ها روی دندان‌اند، ناحیهٔ زیر براکت سفید نمی‌شود. اگر به سفید کردن فکر می‌کنید، معمولاً توصیه میشود آن را به پس از درمان موکول کنید؛ زمان‌بندی را با پزشک خود در میان بگذارید.
- فقط فک بالا یا هر دو فک: دانستن از پیش اینکه آیا روی دندانهای پایین براکت فلزی استفاده میشود یا نه، انتظارات شما را روشن میکند.
- رنگ سیم: بپرسید که آیا سیم با پوشش سفید می‌خواهید و این انتخاب با مراحل درمان سازگار است یا نه.
- تقویم کنترل‌ها: در نظر داشته باشید که ترمیم براکت شکسته ممکن است به نوبت اضافه نیاز داشته باشد؛ اگر زیاد سفر می‌کنید، این را هنگام برنامهریزی مطرح کنید.
ارتودنسی سرامیکی، فلزی یا الاینر شفاف؟
این تصمیم بر اساس یک معیار واحد گرفته نمی‌شود. به‌طور خلاصه:
- براکت فلزی: مقاوم‌تر است، اصطکاک کمتری دارد و در همهٔ موارد قابل استفاده است. اگر دیده شدن برای شما مسئله نیست، انتخابی ساده است.
- براکت سرامیکی: ضمن حفظ کنترل درمان ثابت، دیده شدن را کاهش میدهد. هزینهٔ آن معمولاً از براکت فلزی بیشتر است؛ اطلاعات قطعی پس از برنامهریزی به‌صورت کتبی ارائه میشود.
- براکت لینگوال: از بیرون دیده نمی‌شود؛ عادت کردن به موقعیت آن در سمت زبان زمان می‌برد و برای همهٔ موارد مناسب نیست.
- الاینر شفاف: قابل گذاشتن و درآوردن است و به‌سختی دیده میشود؛ موفقیت آن به استفادهٔ روزانه 20–22 ساعت بستگی دارد. در کلینیک از سیستم Invisalign استفاده میشود.
می‌توانید در معاینه با هم گفت‌وگو کنید که کدام گزینه‌ها برای شرایط شما واقع‌بینانه است و هر کدام از نظر مدت، کنترل و مراقبت چه نیازهایی دارد. برای نگاهی کلی به همهٔ انواع درمان می‌توانید صفحهٔ درمان‌های ارتودنسی را بررسی کنید.
پس از پایان درمان چه اتفاقی می‌افتد؟
پس از برداشتن براکت‌ها، برای حفظ موقعیت جدید دندانها از دستگاه نگهدارنده استفاده میشود. این موضوع در درمان با براکت سرامیکی و درمان با سیم فلزی یکسان است. برای بیشتر بیماران، سیم نازکی که پشت دندانهای جلو چسبانده میشود و/یا نگهدارندهٔ شفافی که شب‌ها استفاده میشود توصیه می‌گردد. برای جزئیات می‌توانید به صفحهٔ نگهدارنده (ریتینر) مراجعه کنید.