Qısa cavab: Fərdi hazırlanan və müntəzəm yoxlanılan gecə kapasında ciddi zərər nadirdir. İlk günlərdə təzyiq hissi, tüpürcək dəyişikliyi və ya səhərlər qısa sürən dişləmə fərqi müşahidə oluna bilər və bunlar çox vaxt müvəqqəti olur. Ağıza tam oturmayan, hazır və ya nəzarətsiz istifadə olunan kapalarda diş həssaslığı, əzələ gərginliyi və dişləmə dəyişikliyi riski daha yüksəkdir; şikayət davam edərsə, həkimə müraciət edilməlidir.
Gecə kapasının zərərləri kapanı istifadə etməyə yeni başlayan və ya başlamağı düşünən insanların tez-tez verdiyi sualdır. Fərdi hazırlanan və müntəzəm yoxlanılan gecə kapasında ciddi zərər əksər hallarda nadirdir; yaşanan şikayətlərin böyük hissəsi uyğunlaşma dövründə yaranan və qısa müddətdə azalan müvəqqəti narahatlıqlardır. Bununla belə, ağıza tam oturmayan, nəzarətsiz və ya uzun müddət tənzimlənmədən istifadə olunan kapalarda arzuolunmaz təsirlərin yaranma ehtimalı daha yüksəkdir. Bu yazıda mümkün yan təsirləri, onların səbəblərini və hansı halda həkimə müraciət etmək lazım olduğunu ölçülü dillə izah edirik.
Gecə kapasının zərərləri varmı?
Düzgün göstərişlə hazırlanan, ağıza uyğun və həkim nəzarəti altında istifadə olunan gecə kapasının qalıcı zərər vermə ehtimalı aşağıdır; problemlər daha çox uyğun olmayan və ya nəzarətsiz istifadə olunan kapalarla bağlıdır. Kapanın məqsədi sıxma və qıcırtma zamanı yaranan qüvvəni dişlərə deyil, kapanın səthinə yönəltməklə diş minasını aşınmadan qorumaqdır.
Gecə kapasının yan təsirləri adətən bu başlıqlar altında toplanır:
- İlk günlərdə müşahidə olunan müvəqqəti narahatlıqlar (tüpürcəyin artması, təzyiq hissi, ağız quruluğu),
- Uyğun olmayan kapa ilə bağlı diş həssaslığı və ya əzələ gərginliyi,
- Uzunmüddətli və nəzarətsiz istifadədə dişləmədə dəyişiklik hissi,
- Gigiyenanın çatışmazlığı ilə bağlı qoxu, rəng dəyişikliyi və diş əti qıcıqlanması.
Kapa növlərinin xüsusiyyətləri ilə maraqlanırsınızsa, sərt, yumşaq və splint kapa növləri yazımız bu fərqləri ətraflı izah edir.
İlk günlərdə müşahidə olunan müvəqqəti şikayətlər
Gecə kapasına başlanılan ilk günlərdə yüngül təzyiq hissi, tüpürcəyin artması və ya ağız quruluğu və yuxuya getməkdə çətinlik tez-tez müşahidə olunur; bu şikayətlər əksər insanlarda bir neçə gündən bir neçə həftəyə qədər nəzərəçarpacaq dərəcədə azalır. Ağız zamanla içində yad cismin olmasına uyğunlaşır.
Bu dövrdə nələr yaşana bilər?
- Təzyiq hissi: Kapa dişlərə möhkəm oturduğu üçün ilk səhərlərdə yüngül gərginlik hiss oluna bilər.
- Tüpürcək dəyişikliyi: Bəzi insanlarda tüpürcək artır, bəzilərində isə ağız quruluğu hiss olunur.
- Danışma və udma: Kapa taxılı olarkən danışıq fərqli gələ bilər; bu, gecə istifadəsində adətən problem yaratmır.
- Gecə kapasını çıxarma: Yuxuda fərqinə varmadan kapanı çıxarmaq uyğunlaşma dövründə müşahidə oluna bilər.
Uyğunlaşmanı asanlaşdırmaq üçün kapanı yatmazdan bir müddət əvvəl taxmaq və təmizliyinə diqqət yetirmək kömək edə bilər. Gündəlik istifadə tövsiyələri üçün gecə kapasının istifadəsi və diş sıxmaya qarşı qorunma yazımıza nəzər sala bilərsiniz.
Uyğun olmayan kapa dişlərə və dişləməyə nə edir?
Ağıza tam oturmayan kapa dişlərin bir hissəsinə artıq yük sala bilər və bu da həssaslıq, əzələ gərginliyi və ya dişləmədə dəyişiklik hissi kimi şikayətlərə səbəb ola bilər. "Gecə kapası dişləməni pozurmu?" sualının cavabı da buradadır: risk kapanın özündən çox, onun uyğunluğundan və yoxlanılıb-yoxlanılmamasından qaynaqlanır.
Uyğunsuzluğun mümkün səbəbləri:
- Ölçü götürülmədən, qaynadılaraq forma verilən hazır kapalar,
- Kapa hazırlandıqdan sonra aparılan plomb, koronka və ya implant müalicələri,
- Zamanla aşınmış, deşilmiş və ya forması pozulmuş kapalar,
- Dişlərin yalnız bir hissəsini örtən kapaların uzun müddət nəzarətsiz istifadəsi.
Xüsusilə dişlərin yalnız bir hissəsini örtən kapaların uzun müddət nəzarətsiz istifadəsi örtülməyən dişlərdə mövqe dəyişikliyinə zəmin yarada bilər. Buna görə fərdi hazırlanmış, bütün diş cərgəsini əhatə edən və dişləmə səthi balanslaşdırılmış kapalara üstünlük verilir. Hazır və fərdi kapa arasındakı fərqləri apteklərdə satılan hazır gecə kapası yazımızda ayrıca araşdırdıq.
Yumşaq kapa sıxmanı artırırmı?
Bəzi insanlarda yumşaq kapanın çeynəməyə bənzər hərəkəti tətikləyərək sıxmanı artıra biləcəyi irəli sürülür; lakin bu, hər kəs üçün keçərli deyil və mövzu ilə bağlı elmi məlumatlar məhduddur. Yenə də intensiv qıcırtma və çənə oynağı şikayəti olan insanlarda həkimlər əsasən sərt akril kapalara üstünlük verirlər.
Yumşaq kapa yüngül sıxma, qısamüddətli qorunma ehtiyacı və ya sərt kapaya uyğunlaşa bilməyən insanlarda seçim ola bilər. Hansı materialın uyğun olduğu dişlərdəki aşınma dərəcəsi, çənə oynağı əlamətləri və insanın rahatlığı birlikdə qiymətləndirilərək müayinədə müəyyən edilir.
Səhər dişlərdə ağrı və dişləmə dəyişikliyi hissi
Gecə kapasını çıxardıqdan sonra səhərlər dişlərdə yüngül sızıltı və ya dişləmənin "fərqli" gəlməsi hissi yaşana bilər; bu hiss əksər hallarda qısa müddətdə, adətən bir neçə dəqiqədən bir saata qədər öz-özünə keçir. Kapa gecə boyu dişləri və çənə əzələlərini fərqli mövqedə saxladığı üçün bu hal uyğunlaşma dövründə tez-tez rast gəlinir.
"Gecə kapası dişlərimi ağrıdır" deyə düşünürsünüzsə, bu fərqə diqqət yetirmək faydalı olar:
- Müvəqqəti və yüngül: Səhər qısa sürən təzyiq hissi, gün ərzində keçən yüngül gərginlik.
- Davamlı və ya artan: Gün boyu davam edən ağrı, müəyyən bir dişdə kəskin sızıltı, çeynəyərkən narahatlıq və ya dişləmənin uzun müddət əvvəlki vəziyyətinə qayıtmaması.
İkinci qrupdakı şikayətlər kapanın tənzimlənməyə ehtiyacı olduğunu göstərə bilər. Bu halda kapa ağız daxilində yoxlanılmalı və lazım olarsa düzəldilməlidir; şikayətin səbəbi yalnız müayinədə müəyyən edilir.
Diş sıxmanın müalicəsində kapa təkbaşına kifayətdirmi?
Gecə kapası diş sıxmanı tamamilə aradan qaldırmır; o, dişləri aşınmadan qorumağa və əzələ yükünü balanslaşdırmağa kömək edən dəstəkləyici vasitədir. Sıxmanın arxasında stress, yuxu rejimi və vərdişlər kimi müxtəlif amillər ola bilər.
Buna görə kapanın istifadəsi çox vaxt gündüz fərqindəlik məşqləri, yuxu gigiyenası və lazım olduqda müvafiq mütəxəssislərlə əməkdaşlıq kimi yanaşmalarla birlikdə nəzərdən keçirilir. Sıxmanın səbəbləri və yanaşmalar haqqında daha çox məlumat üçün diş sıxma (bruksizm) niyə yaranır yazımızı oxuya bilərsiniz.
Hansı hallarda kapanı dayandırıb həkimə getmək lazımdır?
Kapa istifadə edərkən davamlı ağrı, çənə oynağında kilidlənmə və ya artan səs, dişləmədə düzəlməyən dəyişiklik və ya ağız daxilində yara yaranarsa, kapanın istifadəsinə fasilə verib həkiminizə müraciət etməyiniz tövsiyə olunur. Bu əlamətlər kapanın uyğunluq və ya tənzimləmə problemi ola biləcəyini düşündürür.
- Bir həftədən artıq davam edən və azalmayan diş və ya əzələ ağrısı,
- Ağzı açarkən kilidlənmə, nəzərəçarpan məhdudiyyət və ya yeni başlayan çənə oynağı səsi,
- Səhərlər saatlarla keçməyən dişləmə dəyişikliyi hissi,
- Diş ətində qızartı, yara və ya qanama,
- Kapada çat, qırıq və ya iti kənar.
Kapanın təmizliyi və saxlanması da yan təsirləri azaltmaqda vacibdir; ətraflı məlumat üçün gecə kapası necə istifadə olunur, təmizlənir və saxlanılır bələdçimizə baxa bilərsiniz.
Ankarada gecə kapasının yoxlanılması
İstifadə etdiyiniz kapa ilə bağlı narahatlıq hiss edirsinizsə və ya kapanın hələ də uyğun olub-olmadığından əmin deyilsinizsə, qısa yoxlama əksər problemlərin erkən aşkarlanmasına imkan verir. Çankaya, Orandakı klinikamızda mövcud kapanızın oturması və dişləmə səthi qiymətləndirilir, lazım olarsa tənzimləmə və ya yenilənmə seçimləri müzakirə olunur; diş kapası səhifəmizdən prosedur haqqında məlumat ala, qəbul üçün əlaqə səhifəmizdən istifadə edə bilərsiniz.
Tez-tez verilən suallar
Gecə kapası zərərlidirmi?
Düzgün göstərişlə hazırlanan və həkim nəzarəti altında istifadə olunan gecə kapasının qalıcı zərər vermə ehtimalı aşağıdır. Arzuolunmaz təsirlər daha çox uyğun olmayan, aşınmış və ya nəzarətsiz istifadə olunan kapalarla bağlıdır.
Gecə kapası ağrı yaradırmı?
İlk günlərdə yüngül təzyiq hissi və səhərlər qısa sürən sızıltı müşahidə oluna bilər; bu, əksər insanlarda qısa müddətdə azalır. Gün boyu davam edən, artan və ya müəyyən bir dişdə cəmlənən ağrı isə kapanın yoxlanılmalı olduğunu düşündürür.
Gecə kapası dişləməni pozurmu?
Uyğun və bütün diş cərgəsini əhatə edən kapada səhər müşahidə olunan dişləmə fərqi adətən qısa müddətdə keçir. Uzun müddət keçməyən dəyişiklik hissi kapanın tənzimlənməyə ehtiyacı ola biləcəyini göstərir və müayinədə qiymətləndirilməlidir.
Kapa istifadə edərkən çənə oynağımda səs başladı, nə etməliyəm?
Yeni başlayan və ya artan çənə oynağı səsi, kilidlənmə və ya ağzın açılmasında məhdudiyyət hiss edərsinizsə, kapanın istifadəsinə fasilə verib həkiminizə müraciət etməyiniz tövsiyə olunur. Səbəbin nə olduğu yalnız müayinədə müəyyən edilir.
