Kısa cevap: Süt dişleri çiğneme, konuşma, çene gelişimi ve daimi dişlere yer tutma görevleri nedeniyle önemlidir. Çocuklarda 20 süt dişi bulunur; genellikle 6 ay civarında çıkmaya başlar, 2,5–3 yaşında tamamlanır. Düşme 6–7 yaş civarında başlar ve çoğu çocukta 12 yaş civarında biter. Tedavi edilmeyen süt dişi çürüğü ağrı, apse ve yer kaybına yol açabilir.
Süt dişleri nasılsa düşecek diye önemsenmediğinde, çocuğun hem bugünkü sağlığı hem de ileride çıkacak daimi dişleri olumsuz etkilenebilir. Çocukların ağzında toplam 20 süt dişi bulunur ve bu dişler yaklaşık 6 aylıktan başlayarak 12 yaş civarına kadar ağızda görev yapar. Bu yazıda süt dişlerinin görevlerini, süt dişi sürme takvimini, düşme zamanlarını ve süt dişi neden önemli sorusunun yanıtını ebeveynler için anlaşılır biçimde özetliyoruz.
Süt dişlerinin görevleri
Süt dişleri çiğneme, konuşma, yüz gelişimi ve daimi dişlere yer tutma görevlerini üstlenir; yani geçici olmaları, işlevlerinin önemsiz olduğu anlamına gelmez.
- Beslenme: Çocuğun katı gıdaları rahatça çiğneyebilmesi, dengeli beslenmesinin temelidir. Ağrılı ya da kayıp dişler çocuğun bazı yiyecekleri reddetmesine yol açabilir.
- Konuşma: Ön dişler, özellikle "s", "z", "f" ve "t" gibi seslerin doğru çıkarılmasında rol oynar. Erken kaybedilen ön dişler konuşma gelişimini geçici olarak etkileyebilir.
- Yer tutma: Her süt dişi, altında gelişen daimi dişin çıkacağı alanı korur. Erken kaybedilen bir süt dişinin boşluğuna komşu dişler kayabilir ve daimi dişler yer bulamayabilir.
- Çene ve yüz gelişimi: Düzenli çiğneme, çene kemiklerinin ve kasların sağlıklı gelişimine katkıda bulunur.
- Özgüven: Okul çağındaki çocuklar için görünür çürükler ya da eksik dişler sosyal ilişkilerde huzursuzluk yaratabilir.
Süt dişi sürme takvimi
Süt dişleri genellikle 6 ay civarında alt ön kesicilerle çıkmaya başlar ve 2,5–3 yaş arasında 20 dişin tamamı ağızda yerini alır. Aşağıdaki süt dişi sürme takvimi ortalama değerleri gösterir; birkaç aylık erken ya da geç sürme çoğu zaman normal kabul edilir.
- Alt orta kesiciler: yaklaşık 6–10 ay
- Üst orta kesiciler: yaklaşık 8–12 ay
- Üst ve alt yan kesiciler: yaklaşık 9–16 ay
- Birinci süt azıları: yaklaşık 13–19 ay
- Süt köpek dişleri: yaklaşık 16–23 ay
- İkinci süt azıları: yaklaşık 23–33 ay
Diş çıkarma döneminde salya artışı, bir şeyleri ısırma isteği, diş etlerinde hafif şişlik ve huzursuzluk görülebilir. Soğutulmuş (dondurulmamış) diş kaşıyıcılar ve temiz bir parmakla diş etine nazik masaj rahatlatabilir. Yüksek ateş, ishal veya uzun süren halsizlik ise diş çıkarmaya bağlanmamalı, çocuk doktoruna danışılmalıdır. Bir yaşını doldurduğu hâlde hiç diş çıkmamışsa diş hekimi değerlendirmesi uygun olur.
Süt dişleri ne zaman düşer?
Süt dişleri genellikle 6–7 yaş civarında alt ön kesicilerden başlayarak düşmeye başlar ve bu süreç çoğu çocukta 11–13 yaş arasında tamamlanır. Daimi diş, altından sürmeye başladığında süt dişinin kökünü yavaş yavaş eritir; kökü kalmayan süt dişi sallanır ve kendiliğinden düşer.
- Ön kesiciler: yaklaşık 6–8 yaş
- Yan kesiciler: yaklaşık 7–9 yaş
- Birinci süt azıları: yaklaşık 9–11 yaş
- Süt köpek dişleri: yaklaşık 9–12 yaş
- İkinci süt azıları: yaklaşık 10–12 yaş
Sallanan bir dişi çocuk kendi diliyle ya da temiz bir parmakla oynatabilir; ancak henüz hazır olmayan bir dişi zorla çekmek ağrıya ve kanamaya yol açabilir. Bazen daimi diş, süt dişi henüz düşmeden onun arkasından çıkar ve "çift sıra diş" görüntüsü oluşur. Bu durum özellikle alt ön dişlerde sık görülür; süt dişi birkaç hafta içinde sallanmıyorsa diş hekimi kontrolü gerekir.
Süt dişi çürüğü neden önemlidir?
Süt dişi çürüğü önemlidir, çünkü süt dişlerinin minesi daimi dişlere göre daha incedir ve çürük hızla dişin sinirine ulaşarak ağrı, apse ve altta gelişen daimi dişin etkilenmesi gibi sonuçlara yol açabilir. Süt dişi neden önemli sorusunun belki de en net cevabı budur: tedavi edilmeyen bir süt dişi çürüğü yalnızca o dişi değil, çocuğun genel sağlığını ve uykusunu da etkileyebilir.
Çürük riskini artıran alışkanlıklar
- Gece biberonla süt, meyve suyu ya da şekerli içecekle uyutmak
- Gün boyunca sık aralıklarla atıştırma ve şekerli içecek tüketimi
- Emziği bal ya da şekerli bir şeye batırmak
- Diş fırçalamaya geç başlamak ya da fırçalamayı çocuğa erken bırakmak
Korunmak için
- İlk diş çıktığı andan itibaren dişleri günde iki kez, yaşa uygun miktarda florürlü diş macunuyla fırçalayın; macun miktarı için diş hekiminizin önerisine uyun.
- Çocuk kendi başına iyi fırçalayana kadar, genellikle 7–8 yaşına kadar, fırçalamayı bir yetişkin yapmalı ya da kontrol etmelidir.
- Şekerli yiyecekleri ara öğün yerine ana öğünlerle sınırlayın; susuzluk için su tercih edin.
- İlk diş hekimi ziyaretini ilk diş çıktıktan sonra ve en geç bir yaş civarında planlayın.
- Diş hekiminin önerdiği durumlarda flor vernik ve azı dişlerine fissür örtücü uygulamaları koruyucu olabilir.
Daimi dişlere geçiş
Daimi dişlere geçiş, karma dişlenme adı verilen ve yaklaşık 6 yaşından 12 yaşına kadar süren bir dönemde, süt dişleriyle daimi dişlerin ağızda birlikte bulunmasıyla gerçekleşir. Bu dönemin belki de en çok gözden kaçan dişi, 6 yaş civarında süt dişlerinin arkasından çıkan birinci büyük azı dişidir. Bu diş herhangi bir süt dişinin yerine çıkmadığı için çoğu zaman süt dişi sanılır, oysa ömür boyu kalacak daimi bir diştir ve çürümeye karşı özellikle korunmalıdır.
Karma dişlenme dönemi aynı zamanda çapraşıklık, çapraz kapanış ve çene gelişimiyle ilgili sorunların fark edilebileceği bir dönemdir. Ortodonti dernekleri, çocukların 7 yaş civarında bir ortodontist tarafından değerlendirilmesini önerir. Bu, her çocuğun tedavi görmesi gerektiği anlamına gelmez; ancak gerekirse doğru zamanda müdahale edilmesini sağlar. Çocuklarda ortodontik tedaviye hangi yaşta başlanabileceği konusunda kaç yaşında şeffaf plak takılır sayfamızda ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz. Karma dişlenme döneminde uygulanabilen seçeneklerden biri olan Invisalign First hakkında da ayrı bir sayfamız bulunuyor.
Erken süt dişi kaybında ne yapılır?
Bir süt dişi çürük ya da travma nedeniyle zamanından önce kaybedilirse diş hekimi boşluğun korunması için yer tutucu önerebilir. Yer tutucular, komşu dişlerin boşluğa kaymasını önleyerek daimi dişin çıkacağı alanı korur. Her erken kayıpta gerekli değildir; dişin türüne, çocuğun yaşına ve daimi dişin gelişim durumuna göre karar verilir.
Çocuğunuzun süt dişleri için Ankara'da kontrol
Çocuğunuzun dişlerinde renk değişikliği, ağrı, geç sürme ya da düşmeyen süt dişi fark ettiyseniz veya yalnızca düzenli kontrol zamanı geldiyse, kısa bir muayene çoğu sorunu erken aşamada yakalamaya yardımcı olur. Çankaya Oran'daki kliniğimizde çocuk diş sağlığı kontrolleri ve gerektiğinde ortodontik değerlendirme yapılmaktadır. Randevu için bize ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Çürük süt dişi nasılsa düşecekse tedavi etmek gerekir mi?
Evet, çoğu durumda gerekir. Çürük ilerleyerek ağrı ve apseye yol açabilir, altta gelişen daimi dişi etkileyebilir ve erken çekim gerekirse yer kaybı oluşabilir. Tedavi şekli dişin durumuna ve düşme zamanına göre hekim tarafından belirlenir.
Bebeğim bir yaşında hâlâ diş çıkarmadı, normal mi?
Diş çıkarma zamanı çocuktan çocuğa değişir ve birkaç aylık gecikme çoğu zaman normaldir. Bir yaşını doldurduğu hâlde hiç diş çıkmamışsa diş hekimi ve çocuk doktoru değerlendirmesi uygun olur.
Altı yaş dişi süt dişi midir?
Hayır. Altı yaş civarında süt dişlerinin arkasından çıkan birinci büyük azı daimi bir diştir ve herhangi bir süt dişinin yerine çıkmaz. Ömür boyu kalacağı için çürüğe karşı özellikle korunmalıdır.
Daimi diş süt dişinin arkasından çıktı, ne yapmalıyım?
Bu durum özellikle alt ön dişlerde sık görülür. Süt dişi birkaç hafta içinde sallanıp düşmüyorsa diş hekimi kontrolü gerekir; hekim gerekirse süt dişinin çekimini önerebilir.
