Kısa cevap: Kaplama düştüğünde kaplamayı durulayıp kapalı bir kapta saklamak, o tarafla çiğnememek ve en kısa sürede diş hekimine başvurmak gerekir. Kaplamalar çoğunlukla altındaki çürük, yapıştırıcının çözülmesi ya da yetersiz diş dokusu nedeniyle düşer. Kaplama ve diş sağlamsa çoğu durumda tekrar yapıştırılabilir; çürük veya kırık varsa yenilenmesi gerekir. Evde yapıştırıcı kullanılmamalıdır.
Yemek yerken ağzınızda sert bir parça hissettiniz ve bunun kaplamanız olduğunu fark ettiniz. Bu durum can sıkıcı olsa da çoğu zaman acil bir tehlike oluşturmaz ve doğru adımlar atıldığında genellikle çözülebilir. Kaplama düştü diye paniğe kapılmak yerine, kaplamayı korumak, dişi rahatsız etmemek ve kısa sürede diş hekiminize ulaşmak en önemli adımlardır. Bu yazıda kaplamaların neden düştüğünü, düştüğünde ne yapmanız gerektiğini, tekrar yapıştırılıp yapıştırılamayacağını, ne zaman yenilenmesi gerektiğini ve bu durumun nasıl önlenebileceğini anlatıyoruz.
Kaplama neden düşer?
Kaplamalar çoğunlukla altındaki dişte çürük gelişmesi, yapıştırıcının zamanla çözülmesi ya da dişin kaplamayı taşıyacak yeterli sağlam dokuyu kaybetmesi nedeniyle düşer. Kaplama diş dokusunun üzerine özel bir yapıştırıcıyla sabitlenir; bu bağlantıyı zayıflatan her durum kaplamanın gevşemesine yol açabilir.
Başlıca nedenler şunlardır:
- Kaplama altında çürük: Kaplamanın diş etine yakın kenarlarında biriken plak zamanla çürüğe yol açabilir. Çürük ilerledikçe kaplamanın oturduğu diş dokusu zayıflar ve kaplama tutunamaz hâle gelir. Kaplama düşmelerinin sık nedenlerinden biridir.
- Yapıştırıcının çözülmesi: Yıllar içinde çiğneme kuvvetleri ve ağız ortamı nedeniyle yapıştırıcı çözülebilir.
- Yetersiz diş dokusu: Çok kısa ya da büyük ölçüde yıkılmış dişlerde kaplamanın tutuculuğu azalabilir.
- Yapışkan ve sert yiyecekler: Karamel, sakız, lokum gibi yapışkan gıdalar ya da sert cisimler gevşemiş bir kaplamayı yerinden çıkarabilir.
- Diş sıkma ve gıcırdatma: Sürekli ve yoğun kuvvetler hem kaplamayı hem de yapıştırıcıyı zorlayabilir.
- Darbe: Düşme, çarpma ya da spor yaralanmaları.
- Kanal tedavili dişlerde pivo kırılması: Kaplamayı destekleyen kök içi parça (post) kırılmış ya da yerinden çıkmış olabilir; bu durumda kaplama, postla birlikte düşebilir.
Kaplama çıktı, ne yapmalı? Düşen kaplamayla ne yapılmalı?
Kaplama düştüğünde yapılması gereken ilk şey, kaplamayı kaybetmeden saklamak ve en kısa sürede diş hekiminizden randevu almaktır. Hekime ulaşana kadar şu adımlar size yol gösterebilir:
- Kaplamayı bulun ve saklayın: Kaplamayı nazikçe suyla durulayın, kurulayın ve küçük, kapaklı bir kaba ya da temiz bir poşete koyun. Fırçalamayın ve sert bir cisimle kazımayın.
- Ağzınızı kontrol edin: Ağzınızı ılık suyla nazikçe çalkalayın. Dişte kırık bir parça ya da keskin kenar olup olmadığını dilinizle kontrol edebilirsiniz.
- Hekiminizi arayın: Durumu açıklayın ve kaplamayı randevuya getirin.
- O tarafla çiğnemekten kaçının: Açıkta kalan diş daha hassas ve kırılgan olabilir.
- Hassasiyeti yönetin: Çok sıcak, çok soğuk ve tatlı yiyecek-içeceklerden kaçının. Gerekirse hekiminizin önerdiği bir ağrı kesiciyi kullanabilirsiniz.
- Ağız bakımını sürdürün: Açıkta kalan dişi de yumuşak bir fırçayla nazikçe temizleyin; plak birikimi dişi daha da zayıflatabilir.
Yapılmaması gerekenler
- Kaplamayı evde bulunan yapıştırıcılarla yapıştırmayın. Japon yapıştırıcısı gibi ürünler ağız dokuları için zararlı olabilir, kaplamanın yanlış konumda sabitlenmesine ve dişin hasar görmesine yol açabilir; daha sonra temizlenmeleri de zordur.
- Kaplamayı ağzınızda gevşek şekilde bırakmayın. Özellikle uyurken yutma ya da solunum yoluna kaçma riski vardır.
- Randevuyu uzun süre ertelemeyin. Açıkta kalan diş zamanla hareket edebilir, çürüyebilir ya da kırılabilir; bu da kaplamanın yeniden kullanılmasını zorlaştırır.
Eczanelerde satılan geçici diş yapıştırıcıları, hekime hemen ulaşılamadığı durumlarda kısa süreli bir çözüm olarak düşünülebilir. Ancak bunu yapmadan önce hekiminize danışmanız önerilir. Kaplamayı yanlışlıkla yuttuysanız ve nefes almada güçlük ya da öksürük yoksa genellikle sindirim yoluyla atılır; yine de hekiminize bilgi vermelisiniz. Nefes darlığı, sürekli öksürük ya da hırıltı varsa kaplama solunum yoluna kaçmış olabilir ve acil servise başvurulmalıdır.
Tekrar yapıştırılabilir mi?
Kaplama sağlam, dişe iyi uyuyor ve altındaki diş sağlıklıysa çoğu durumda tekrar yapıştırılabilir. Hekim önce hem kaplamayı hem de dişi dikkatle inceler.
Tekrar yapıştırma kararında değerlendirilen başlıca noktalar şunlardır:
- Kaplamada çatlak, kırık ya da porselen kopması olup olmadığı
- Kaplamanın kenarlarının dişe uyumu
- Kaplamanın altındaki dişte çürük, kırık ya da madde kaybı olup olmadığı
- Dişin kaplamayı taşıyacak yeterli sağlam dokuya sahip olup olmadığı
- Kanal tedavili dişlerde kök içi desteğin sağlamlığı
- Diş eti ve kök çevresindeki dokuların durumu
Bu koşullar uygunsa diş ve kaplama temizlenir, yapıştırıcı artıkları uzaklaştırılır ve kaplama yeniden sabitlenir. Gerekirse röntgen çekilerek kök ve çevre dokular değerlendirilir. Köprü şeklindeki kaplamalarda, köprünün bağlı olduğu diğer dişlerin de kontrol edilmesi gerekir; çünkü köprünün bir ayağı gevşediğinde altında fark edilmeden çürük ilerlemiş olabilir.
Yenileme gerekliliği
Kaplamanın altında çürük gelişmişse, kaplama hasar görmüşse ya da diş yeterli desteği sağlayamıyorsa yeni bir kaplama yapılması gerekir. Böyle bir durumda tedavi genellikle şu adımları içerebilir:
- Çürüğün temizlenmesi: Dişteki çürük doku temizlenir.
- Gerekirse kanal tedavisi: Çürük dişin sinirine ulaşmışsa kanal tedavisi yapılabilir.
- Dişin güçlendirilmesi: Madde kaybı fazlaysa, kaplamanın tutunabileceği sağlam bir yapı oluşturmak için dolgu ya da kök içi destek (post-kor) uygulanabilir.
- Yeni kaplamanın hazırlanması: Diş yeniden şekillendirilir, ölçü alınır ve yeni kaplama hazırlanana kadar geçici kaplama takılır.
Dişin kurtarılamayacak kadar hasar gördüğü durumlarda ise çekim ve ardından implant, köprü ya da başka protez seçenekleri değerlendirilebilir. Yeni kaplama için zirkonyum ya da metal destekli porselen gibi seçenekler, dişin konumu ve beklentilerinize göre hekimle birlikte belirlenir. Ücret ise yapılacak işlemlere göre değiştiği için muayene sonrasında yazılı olarak bildirilir.
Önleme
Kaplama düşmesini önlemenin temeli, kaplamanın altındaki dişi çürükten korumak ve kaplamaya aşırı yük bindirmemektir. Şu öneriler kaplamanızın ömrünü uzatmaya yardımcı olabilir:
- Kaplama kenarlarını iyi temizleyin: Günde iki kez florlu macunla fırçalayın; kaplamanın diş etiyle birleştiği kenara özellikle özen gösterin.
- Diş aralarını her gün temizleyin: Köprü varsa altını özel diş ipleriyle ya da arayüz fırçalarıyla temizleyin.
- Yapışkan ve çok sert yiyeceklerle dikkatli olun: Özellikle eski kaplamalarda sakız, karamel ve buz çiğnemekten kaçının.
- Diş sıkma ve gıcırdatma varsa gece plağı kullanın.
- Dişlerinizi alet olarak kullanmayın: Paket açmak, şişe kapağı açmak ya da tırnak yemek kaplamalara zarar verebilir.
- Düzenli kontrollere gidin: Kaplama kenarlarında başlayan çürükler ve gevşemeler erken fark edildiğinde daha basit yöntemlerle çözülebilir.
Kaplama ve diğer protez tedavileriyle ilgili sık sorulan soruları sıkça sorulan sorular sayfamızda bulabilirsiniz.
Kaplamanız düştüyse muayene için
Kaplamanız düştüyse ya da sallandığını hissediyorsanız, kaplamayı saklayıp en kısa sürede randevu almanız dişinizi koruma şansını artırır. Çankaya'daki Park Oran Ofis'te bulunan polikliniğimizde kaplama ve dişiniz birlikte incelenir; kaplamanın tekrar yapıştırılıp yapıştırılamayacağı ya da yenilenmesi gerekip gerekmediği size açıkça anlatılır.
Sık sorulan sorular
Düşen kaplamayı kendim yapıştırabilir miyim?
Evde bulunan yapıştırıcılarla kaplamayı yapıştırmanız önerilmez; bu ürünler ağız dokularına zarar verebilir ve kaplamanın yanlış konumda sabitlenmesine neden olabilir. Eczanelerde satılan geçici diş yapıştırıcıları, hekime hemen ulaşamadığınız durumlarda kısa süreli kullanılabilir. Ancak bunu yapmadan önce hekiminize danışmanız ve en kısa sürede muayene olmanız gerekir.
Kaplama düştükten sonra ne kadar beklenebilir?
Kaplama düştükten sonra mümkün olan en kısa sürede, tercihen birkaç gün içinde diş hekimine başvurmanız önerilir. Açıkta kalan diş hassaslaşabilir, kırılabilir ya da komşu dişler hareket edebilir. Bu değişiklikler kaplamanın yeniden kullanılmasını zorlaştırabilir.
Kaplamayı yuttum, ne yapmalıyım?
Nefes almada güçlük, öksürük ya da hırıltı yoksa kaplama genellikle sindirim yoluyla atılır; yine de diş hekiminize bilgi vermeniz gerekir. Nefes darlığı, sürekli öksürük ya da göğüste rahatsızlık varsa kaplama solunum yoluna kaçmış olabilir. Bu durumda vakit kaybetmeden acil servise başvurmalısınız.
Kaplama sallanıyor ama düşmedi, ne yapmalıyım?
Sallanan bir kaplama, altında yapıştırıcının çözüldüğünü ya da çürük geliştiğini gösterebilir. O tarafla çiğnemekten ve yapışkan yiyeceklerden kaçınarak kısa süre içinde muayene olmanız önerilir. Erken müdahale, dişin korunma ve kaplamanın yeniden kullanılma şansını artırır.
