Kısa cevap: Fissür örtücü, azı dişlerinin çiğneme yüzeyindeki derin oluklara sürülen ve ışıkla sertleştirilen ince bir koruyucu kaplamadır. Delme veya anestezi gerektirmez ve diş başına birkaç dakikada uygulanır. Genellikle kalıcı azı dişleri sürdükten sonra, 6-7 ve 11-13 yaş civarında önerilir. Düzenli kontrol edildiğinde birkaç yıl koruma sağlayabilir; uygun yetişkinlerde de uygulanabilir.
Çocuklarda görülen diş çürüklerinin büyük kısmı, azı dişlerinin çiğneme yüzeyindeki derin oluk ve çukurlarda başlar. Bu bölgeler diş fırçasının kıllarından bile dar olabildiği için en dikkatli fırçalamada dahi tam temizlenemez. Fissür örtücü, bu oluklara akışkan bir koruyucu malzeme sürülerek çürük yapan bakterilerin ve besin artıklarının yerleşmesini engelleyen, delme ya da kesme gerektirmeyen koruyucu bir diş hekimliği uygulamasıdır. Bu yazıda fissür örtücünün hangi dişlere ve hangi yaşta uygulandığını, işlemin nasıl yapıldığını ve ne kadar dayandığını anlatıyoruz.
Fissür örtücü nedir?
Fissür örtücü, azı dişlerinin çiğneme yüzeyindeki fissür adı verilen doğal oluklara uygulanan, ince ve akışkan yapıda bir koruyucu kaplamadır. Diş yüzeyine sürüldükten sonra sertleşir ve olukların üzerinde düzgün, temizlenmesi kolay bir yüzey oluşturur.
Kullanılan malzemeler genellikle iki gruptur: rezin esaslı örtücüler ve cam iyonomer esaslı örtücüler. Rezin esaslı olanlar daha uzun süre yerinde kalma eğilimindedir. Cam iyonomer örtücüler ise nemden daha az etkilenir ve flor salabilir; bu nedenle yeni sürmekte olan ve tam kuru tutulması zor dişlerde tercih edilebilir. Hangi malzemenin kullanılacağına dişin durumu ve çocuğun uyumu göz önünde bulundurularak hekim karar verir.
Fissür örtücü bir dolgu değildir. Dolgu, çürük temizlendikten sonra oluşan boşluğu doldurmak için yapılırken, fissür örtücü sağlam bir dişi çürük başlamadan korumayı amaçlar. Dünya Sağlık Örgütü ve Amerikan Diş Hekimleri Birliği (ADA) gibi kuruluşlar, uygun çocuklarda fissür örtücüyü çürük önlemede etkili bir yöntem olarak önermektedir.
Hangi dişlere ve hangi yaşta uygulanır?
Fissür örtücü çoğunlukla kalıcı azı dişlerine, bu dişler ağızda sürdükten kısa süre sonra uygulanır. Kalıcı birinci büyük azı dişleri genellikle 6-7 yaş civarında, ikinci büyük azı dişleri ise 11-13 yaş arasında sürer. Bu dişlerin yeni sürdüğü ilk yıllar, minenin henüz tam olgunlaşmadığı ve çürüğe en açık olduğu dönemdir.
Uygulama için aday dişler şunlardır:
- Kalıcı birinci ve ikinci büyük azı dişleri
- Derin oluklara sahip küçük azı dişleri
- Bazı durumlarda üst kesici dişlerin iç yüzündeki derin çukurlar
- Çürük riski yüksek çocuklarda süt azı dişleri
Her dişe ve her çocuğa fissür örtücü gerekmez. Olukları sığ olan, çürük riski düşük ve ağız bakımı iyi bir çocukta hekim düzenli takibi yeterli görebilir. Daha önce çürük geçirmiş, şekerli beslenmesi sık olan veya fırçalamada zorlanan çocuklarda ise uygulama daha çok önerilir. Kararı, dişin muayenesi ve çocuğun bireysel çürük riskinin değerlendirilmesi belirler.
Fissür örtücü uygulaması nasıl yapılır?
Fissür örtücü uygulaması, diş başına birkaç dakika süren, anestezi ya da delme gerektirmeyen basit bir işlemdir. Bu özelliği sayesinde çoğu çocuk işlemi rahatlıkla tolere eder ve diş hekimiyle olumlu bir deneyim yaşar.
- Temizlik: Diş yüzeyi plak ve artıklardan arındırılır.
- İzolasyon: Diş, tükürükten korunmak için pamuk rulolarla ya da özel aparatlarla kuru tutulur. Bu adım örtücünün tutunması için kritiktir.
- Yüzey hazırlığı: Rezin örtücülerde dişin çiğneme yüzeyine kısa süre özel bir asitli jel uygulanır, ardından yıkanıp kurutulur. Bu işlem minede mikroskobik pürüzler oluşturarak örtücünün tutunmasını sağlar.
- Örtücünün sürülmesi: Akışkan malzeme oluklara ince bir tabaka hâlinde yayılır.
- Sertleştirme: Rezin örtücü özel bir ışıkla birkaç saniyede sertleştirilir.
- Kontrol: Örtücünün kapanışı engellemediği ve tam tutunduğu kontrol edilir.
İşlemden hemen sonra çocuk yiyip içebilir. Örtücü dişte hafif bir kalınlık hissi oluşturabilir; bu his genellikle birkaç gün içinde kaybolur.
Fissür örtücü ne kadar dayanır?
Fissür örtücüler doğru uygulandığında ve düzenli kontrol edildiğinde çoğu durumda birkaç yıl, bazı çalışmalarda on yıla yakın süre koruma sağlayabilir. Ancak dayanım kişiden kişiye değişir ve çiğneme kuvvetleri, beslenme alışkanlıkları ve malzeme türü bu süreyi etkiler.
Örtücü zamanla kısmen aşınabilir veya bir bölümü kopabilir. Bu nedenle altı ayda bir yapılan diş hekimi kontrollerinde örtücünün durumu incelenir; eksilen kısımlar kolayca onarılabilir ya da yenilenebilir. Kısmen kopmuş bir örtücünün kenarında plak birikebileceği için kontrol randevularını aksatmamak önemlidir.
Örtücünün ömrünü uzatmak için evde de yapılabilecekler vardır. Buz, sert şeker ve kalem gibi sert cisimleri dişlerle kırmamak, gece diş sıkma şüphesi varsa bunu hekime bildirmek ve çocuğun kontrol randevularını aksatmamak, koruyucu tabakanın daha uzun süre yerinde kalmasına katkı sağlar. Kontrollerde hekim, örtücünün kenarlarında renklenme ya da açıklık olup olmadığına da bakar.
Fissür örtücü yalnızca çiğneme yüzeyindeki olukları korur; dişlerin yan yüzeylerinde başlayan çürükleri engellemez. Bu nedenle diş fırçalama, diş ipi kullanımı, florlu diş macunu ve dengeli beslenme her zaman önemini korur.
Fissür örtücü güvenli midir?
Fissür örtücüler, onlarca yıldır kullanılan ve bilimsel olarak incelenmiş, güvenli kabul edilen koruyucu malzemelerdir. Zaman zaman rezin malzemelerin içerebileceği bisfenol A (BPA) hakkında sorular gündeme gelmektedir. Yapılan ölçümler, fissür örtücü uygulamasından kaynaklanan maruziyetin günlük yaşamda gıda ambalajları gibi kaynaklardan alınan miktarın çok altında olduğunu ve kısa sürede ortadan kalktığını göstermektedir. Ailelerin bu konudaki soruları muayene sırasında hekimle konuşulabilir.
Yetişkinlerde fissür örtücü uygulanır mı?
Fissür örtücü en çok çocuklarda ve gençlerde uygulanır, ancak uygun durumlarda yetişkinlerde de tercih edilebilir. Yetişkinlerde kararı belirleyen esas unsur yaş değil, dişin yapısı ve kişinin çürük riskidir.
Yetişkinlerde fissür örtücü düşünülebilecek durumlar şunlardır:
- Çürüğü olmayan ancak oldukça derin oluklara sahip azı dişleri
- Ağız kuruluğu nedeniyle çürük riski artmış kişiler
- Ortodontik tedavi sırasında temizliği zorlaşan arka dişler
- Geçmişte sık çürük geçirmiş ve yeni çürük riski yüksek olan bireyler
Oluklarda başlangıç düzeyinde, henüz boşluk oluşturmamış bir mine çözünmesi varsa, bazı durumlarda örtücü bu sürecin ilerlemesini yavaşlatmaya yardımcı olabilir. Hangi dişin uygun aday olduğu klinik muayene ve gerekirse röntgenle belirlenir.
Fissür örtücü hakkında sık sorulanlar
Ailelerin en sık sorduğu konular; işlemin rahatsızlık verip vermediği, örtücünün renginin görünüp görünmediği ve uygulamadan sonra fırçalama alışkanlığının değişip değişmeyeceğidir. Örtücüler şeffaf, beyaz ya da hafif renkli olabilir ve dişin çiğneme yüzeyinde olduğu için konuşurken veya gülümserken genellikle görünmez. Uygulamadan sonra fırçalama düzeni aynen devam eder. Diğer merak edilen konular için sıkça sorulan sorular sayfamıza göz atabilirsiniz.
Ankara'da fissür örtücü için ne zaman başvurmalı?
Çocuğunuzun kalıcı azı dişleri ağızda görünmeye başladığında, yani çoğunlukla 6-7 yaş civarında, koruyucu uygulamalar açısından bir diş hekimi değerlendirmesi yaptırmak yerinde olur. Çankaya'daki polikliniğimizde çocuğunuzun dişleri muayene edilir, çürük riski değerlendirilir ve fissür örtücünün gerekip gerekmediği size açıklanır; randevu için iletişim bilgilerimizi kullanabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Fissür örtücü uygulaması acı verir mi?
Fissür örtücü uygulaması dişte delme veya kesme yapılmadan gerçekleştirildiği için anestezi gerektirmez. Çoğu çocuk işlemi rahatlıkla tolere eder. Uygulamadan sonra dişte kısa süreli hafif bir kalınlık hissi olabilir.
Fissür örtücü varken çürük oluşur mu?
Fissür örtücü yalnızca çiğneme yüzeyindeki olukları korur; dişlerin yan yüzeylerinde çürük yine gelişebilir. Ayrıca örtücü kısmen koparsa kenarında plak birikebilir. Bu nedenle düzenli fırçalama, diş ipi ve altı ayda bir kontrol önemlidir.
Süt dişlerine fissür örtücü yapılır mı?
Çürük riski yüksek bazı çocuklarda süt azı dişlerine de fissür örtücü uygulanabilir. Ancak uygulama en çok kalıcı azı dişlerinde tercih edilir. Kararı çocuğun muayenesi ve çürük riski değerlendirmesi belirler.
Fissür örtücü ne sıklıkla yenilenir?
Örtücünün durumu her kontrol randevusunda incelenir. Aşınan veya kopan kısımlar gerektiğinde onarılır ya da yenilenir. Belirli bir yenileme takvimi yoktur; ihtiyaç muayene sırasında belirlenir.
