Kısa cevap: Diş apsesi, dişin kök ucunda ya da diş etinde bakteriyel enfeksiyon sonucu irin birikmesidir. Zonklayan ağrı, şişlik, ısırırken hassasiyet ve ağızda kötü tat tipik belirtilerdir. Tedavide irin boşaltılır ve enfeksiyonun kaynağı kanal tedavisi, diş eti tedavisi ya da çekimle ortadan kaldırılır. Antibiyotik tek başına yeterli değildir; yayılan şişlikte acil başvuru gerekir.
Zonklayan bir diş ağrısı, yanağınızda ya da diş etinizde giderek büyüyen bir şişlik ve ağzınızda kötü bir tat... Bu belirtiler çoğu zaman bir diş apsesi olduğunu düşündürür. Dental apse, diş ya da diş eti çevresinde bakterilerin neden olduğu ve irin (cerahat) birikimiyle seyreden bir enfeksiyondur. Kendiliğinden geçmez ve tedavi edilmezse çevre dokulara yayılabilir. Bu yazıda apsenin türlerini, belirtilerini, tedavi seçeneklerini, tedavi edilmediğinde neler olabileceğini ve nasıl önlenebileceğini anlatıyoruz.
Diş apsesi nedir?
Diş apsesi, bakteriyel bir enfeksiyon sonucu dişin kök ucunda ya da diş etinde irin dolu bir kesecik oluşmasıdır. Vücut, enfeksiyonla mücadele ederken bakterileri ve ölü hücreleri bir bölgede toplar; bu birikim zamanla basınç oluşturarak ağrıya ve şişliğe neden olur.
Apseye yol açan başlıca durumlar şunlardır:
- Tedavi edilmeyen derin çürüklerin dişin sinirine (pulpaya) ulaşması
- Darbe sonrası dişin canlılığını yitirmesi
- Çatlak ya da kırık dişlerden bakterilerin içeri sızması
- İlerlemiş diş eti hastalığında diş ile diş eti arasındaki ceplerin derinleşmesi
- Kısmen sürmüş yirmi yaş dişlerinin üzerindeki diş etinin iltihaplanması
Apse, vücudun enfeksiyonu sınırlama çabasıdır; ancak irin boşaltılmadıkça ve enfeksiyonun kaynağı ortadan kaldırılmadıkça sorun çözülmez.
Türleri: periapikal ve periodontal apse
Diş apseleri, enfeksiyonun başladığı yere göre başlıca iki gruba ayrılır: periapikal apse dişin kök ucunda, periodontal apse ise diş eti ve dişi çevreleyen destek dokularda gelişir. Bu ayrım önemlidir, çünkü tedavi yaklaşımı enfeksiyonun kaynağına göre değişir.
Periapikal apse
Periapikal apse, en sık görülen apse türüdür. Çürük ya da darbe sonrası dişin siniri iltihaplanır ve zamanla ölür. Bakteriler kök kanalından ilerleyerek kökün ucundaki kemikte birikir. Bu apse türünde ağrı genellikle tek bir dişte belirgindir; dişe dokunmak ya da ısırmak ağrıyı artırır. Dişin sıcak ya da soğuğa duyarlılığı, sinir öldükten sonra azalabilir.
Periodontal apse
Periodontal apse, diş eti hastalığı nedeniyle derinleşmiş ceplerde bakteri ve yiyecek artıklarının sıkışmasıyla oluşur. Diş canlı olabilir. Şişlik genellikle diş etinin dişe yakın kısmındadır ve diş sallanıyor gibi hissedilebilir. Diş eti hastalığı olan kişilerde tekrarlama eğilimi gösterebilir.
Bunların yanı sıra, kısmen sürmüş yirmi yaş dişlerinin çevresinde gelişen perikoronal apse de sık rastlanan bir tablodur.
Belirtileri
Diş apsesinin en tipik belirtisi, zonklayıcı ve çoğu zaman giderek şiddetlenen bir ağrıdır; buna şişlik, ısırırken hassasiyet ve ağızda kötü tat eşlik edebilir. Belirtiler apsenin türüne ve evresine göre değişir:
- Zonklayan, bazen kulağa, çeneye ya da boyna yayılan ağrı
- Çiğnerken ya da dişe dokunurken artan ağrı
- Diş etinde, yanakta ya da çene altında şişlik
- Diş etinde sivilceye benzer bir kabarcık (fistül) ve bundan zaman zaman akıntı gelmesi
- Ağızda kötü tat ve ağız kokusu
- Çene altında ya da boyunda şişmiş, hassas lenf bezleri
- Ateş, halsizlik ve genel kırgınlık
Apse fistül yoluyla kendiliğinden boşaldığında ağrı aniden azalabilir. Bu durum enfeksiyonun geçtiği anlamına gelmez; yalnızca basıncın azaldığını gösterir. Enfeksiyonun kaynağı tedavi edilmedikçe apse tekrarlayabilir.
Acil durum işaretleri: Şişlik hızla büyüyor, göz çevresine ya da boyna yayılıyorsa, yutkunma ya da nefes almada güçlük, ağız açmada belirgin kısıtlılık veya yüksek ateş varsa vakit kaybetmeden diş hekimine ya da en yakın acil servise başvurulmalıdır.
Diş apsesi tedavisi: drenaj, kanal, çekim, antibiyotik
Diş apsesi tedavisinin iki temel amacı vardır: biriken irini boşaltmak ve enfeksiyonun kaynağını ortadan kaldırmak. Hangi yöntemin uygulanacağı, apsenin türüne, dişin kurtarılabilir olup olmadığına ve enfeksiyonun yayılımına göre hekim tarafından belirlenir.
- Drenaj: Apse bölgesindeki irin, diş etinde küçük bir kesiyle ya da diş üzerinden açılan bir yolla boşaltılır. Bu işlem basıncı azaltarak ağrının hızla hafiflemesine yardımcı olur.
- Kanal tedavisi: Periapikal apselerde diş korunabiliyorsa, iltihaplı ya da ölü sinir dokusu temizlenir, kök kanalları dezenfekte edilip doldurulur. Ardından diş dolgu ya da kaplama ile güçlendirilebilir.
- Diş eti tedavisi: Periodontal apselerde cep temizlenir, kök yüzeyleri düzleştirilir ve altta yatan diş eti hastalığı tedavi edilir.
- Diş çekimi: Diş ileri derecede hasarlıysa ya da kurtarılamayacak durumdaysa çekilir ve apse boşaltılır. Çekilen dişin yerine ileride implant, köprü gibi seçenekler değerlendirilebilir.
- Antibiyotik: Enfeksiyon çevre dokulara yayılmışsa, ateş ya da yaygın şişlik varsa veya bağışıklık sistemi zayıf kişilerde hekim antibiyotik önerebilir. Antibiyotik tek başına apseyi tedavi etmez; enfeksiyonun kaynağı drenaj, kanal tedavisi ya da çekimle ortadan kaldırılmalıdır. Antibiyotikler yalnızca hekim reçetesiyle ve önerilen süre boyunca kullanılmalıdır.
Tedaviye kadar geçen sürede ağrıyı hafifletmek için hekiminizin önerdiği ağrı kesiciyi kullanabilir, ılık tuzlu suyla ağzınızı nazikçe çalkalayabilirsiniz. Yüzün dış kısmına sıcak uygulamaktan ve diş etinin üzerine tablet ilaç koymaktan kaçınmanız önerilir; ilaçlar diş etinde yanığa yol açabilir.
Tedavi edilmezse ne olur?
Tedavi edilmeyen diş apsesi kendiliğinden iyileşmez ve enfeksiyon çene kemiğine, yüzün yumuşak dokularına ve nadiren de vücudun diğer bölgelerine yayılabilir. Olası sonuçlar şunlardır:
- Dişin kaybı: Kemik ve destek dokulardaki hasar ilerledikçe dişin kurtarılma şansı azalır.
- Yüz ve boyunda yaygın enfeksiyon (selülit): Şişlik yanak, göz çevresi ya da çene altına yayılabilir.
- Sinüs tutulumu: Üst azı dişlerinden kaynaklanan enfeksiyonlar üst çene sinüsüne ilerleyebilir.
- Kemik enfeksiyonu: Enfeksiyon çene kemiğinin daha geniş bölümlerini etkileyebilir.
- Ciddi ve acil tablolar: Nadir de olsa enfeksiyonun boyun bölgesine yayılarak solunum yolunu daraltması ya da kana karışması gibi hayatı tehdit edebilecek durumlar gelişebilir.
Ağrının azalması ya da fistülden akıntı gelmesi, enfeksiyonun geçtiği anlamına gelmez. Apse belirtileri olan her durumda, şikâyetler hafiflese bile diş hekimi muayenesi gereklidir.
Önleme
Diş apselerinin büyük bölümü, çürüklerin ve diş eti hastalıklarının erken dönemde tedavi edilmesiyle önlenebilir. Bu konuda alışkanlıklarınız belirleyicidir:
- Günde iki kez florlu macunla fırçalayın ve diş aralarınızı her gün temizleyin.
- Şekerli yiyecek ve içeceklerin sıklığını azaltın.
- Düzenli diş hekimi kontrollerini aksatmayın; küçük çürükler dolgu aşamasındayken tedavi edildiğinde sinire ulaşmaz.
- Diş eti kanaması ve diş sallanması gibi diş eti hastalığı belirtilerini önemseyin.
- Darbe alan dişleri, ağrı olmasa bile hekime gösterin; canlılığını yitiren dişler belirti vermeden apseye dönüşebilir.
- Spor yaparken ağız koruyucu kullanın, buz ve sert cisimleri ısırmaktan kaçının.
Apse ve diş ağrısıyla ilgili diğer sık sorulan konular için sıkça sorulan sorular sayfamıza göz atabilirsiniz.
Apse belirtisinde ne zaman hekime başvurmalı?
Dişinizde zonklayan ağrı, diş etinizde ya da yüzünüzde şişlik, diş etinde akıntılı bir kabarcık fark ettiyseniz kısa süre içinde muayene olmanız önerilir. Şişlik hızla büyüyorsa, yutkunma veya nefes almada güçlük varsa acil servise başvurmalısınız. Oran'daki polikliniğimizde apse şikâyetiyle gelen hastalarda öncelik enfeksiyonun kaynağını bulmak ve ağrıyı hafifletmektir; dişi koruma imkânı varsa bu seçenek önce değerlendirilir.
Sık sorulan sorular
Diş apsesi kendiliğinden geçer mi?
Hayır, diş apsesi kendiliğinden geçmez. Apse fistül yoluyla boşaldığında ağrı azalabilir, ancak enfeksiyonun kaynağı tedavi edilmedikçe tekrar eder ve yayılabilir. Bu nedenle belirtiler hafiflese bile diş hekimi muayenesi gereklidir.
Diş apsesinde yalnızca antibiyotik yeterli mi?
Antibiyotik, enfeksiyonun yayılımını sınırlamaya yardımcı olabilir ama apseyi tek başına tedavi etmez. Enfeksiyonun kaynağının drenaj, kanal tedavisi, diş eti tedavisi ya da çekimle ortadan kaldırılması gerekir. Antibiyotik yalnızca hekim gerekli gördüğünde ve reçete edildiği şekilde kullanılmalıdır.
Apseli diş kanal tedavisiyle kurtarılabilir mi?
Pek çok durumda evet. Dişin yeterli sağlam dokusu varsa ve destek dokular uygun durumdaysa, kanal tedavisiyle enfeksiyon temizlenip diş korunabilir. Dişin kurtarılıp kurtarılamayacağı muayene ve röntgen sonrası hekim tarafından belirlenir.
Yüzümdeki şişlik büyüyorsa ne yapmalıyım?
Şişlik hızla büyüyor, göz çevresine ya da boyna yayılıyorsa, yutkunma veya nefes almada güçlük, yüksek ateş ya da ağız açmada belirgin kısıtlılık varsa vakit kaybetmeden acil servise başvurmalısınız. Bu belirtiler enfeksiyonun yayıldığını gösterebilir.
