Kısa cevap: Diş teli çoğu durumda MR çekilmesine engel değildir; braketler dişe sabit olduğundan yerinden oynaması beklenmez. Asıl sorun, metalin ağza yakın bölgelerde (beyin, sinüs, çene, boyun) görüntüde bozulma yapmasıdır. Çekim öncesinde teknisyene diş teli olduğunu söyleyin; tellerin geçici olarak çıkarılıp çıkarılmayacağına radyoloji hekimi, gerekirse ortodontistle birlikte karar verir. Röntgen ve havalimanı kontrolü genellikle sorun yaratmaz.
Sabit tedavi sırasında beyin, boyun ya da omurga için görüntüleme istendiğinde hastaların ilk sorusu genellikle aynıdır: diş teli MR çekimine engel olur mu? Kısa cevap, çoğu durumda diş teli MR çekilmesine engel değildir; ancak metal parçalar görüntünün bazı bölgelerini bozabilir ve çekimin nasıl yapılacağına radyoloji hekimi karar verir. Bu yazıda MR, röntgen, tomografi ve havalimanı güvenlik kontrolü konularını sırasıyla ele alıyoruz.
Diş teli varken MR çekilir mi?
Evet, diş teli varken MR çekimi çoğu durumda yapılabilir; karar, çekilecek bölgeye ve görüntüden beklenen bilgiye göre radyoloji ekibi tarafından verilir. MR cihazı güçlü bir manyetik alan ve radyo dalgalarıyla çalışır, X ışını kullanmaz. Ağızdaki braketler, teller ve halkalar ise farklı alaşımlardan üretilir: paslanmaz çelik, nikel-titanyum, seramik ya da bunların karışımı.
Ortodontik parçalar dişe sağlam biçimde yapıştırıldığı için manyetik alanda yerinden oynaması pek beklenmez. Bilimsel çalışmalarda ısınma etkisinin de genellikle düşük düzeyde kaldığı bildirilmektedir. Asıl mesele güvenlikten çok görüntü kalitesidir. Yine de her cihazın, her protokolün ve her hastanın koşulları farklıdır; bu nedenle kesin bir genelleme yapmak doğru olmaz.
Pratikte yapılması gereken şey basittir: randevu alırken ve çekimden önce teknisyene ağzınızda sabit diş teli olduğunu söyleyin. Formda “vücudunuzda metal var mı?” sorusu yer alıyorsa diş telini mutlaka işaretleyin. Gerekirse radyoloji birimi ortodonti hekiminizle iletişime geçerek kullanılan malzemeyi sorabilir.
Görüntüde yapılan bozulma (artefakt) nedir?
Artefakt, metal parçaların manyetik alanı yerel olarak bozması sonucu görüntüde oluşan karanlık boşluklar, parlak halkalar ya da çarpılmalardır. Bu bozulma metalin bulunduğu noktada en belirgindir ve çevreye doğru azalır. Paslanmaz çelik braketler ve halkalar genellikle daha geniş bir alanı etkilerken seramik braketler ve bazı tel türleri daha sınırlı iz bırakır.
Bu yüzden çekilecek bölgenin ağza uzaklığı belirleyicidir. Diz, bel, karın ya da omuz MR'ında diş telinin görüntüye etkisi çoğu zaman önemsizdir. Beyin, hipofiz, sinüs, çene eklemi, dil ve boyun gibi ağza yakın bölgelerde ise artefakt incelenmek istenen yapıyı örtebilir.
- Uzak bölgeler: Genellikle diş teli yerinde kalarak çekim yapılır.
- Yakın bölgeler: Radyoloji hekimi, artefaktın tanı için sorun yaratıp yaratmayacağını değerlendirir.
- Doğrudan ağız ve çene: Bazı durumlarda geçici olarak tellerin çıkarılması istenebilir.
Baş-boyun MR'ında ne yapılır?
Baş-boyun MR'ında ilk adım, çekimi isteyen hekim ile radyoloji ekibinin artefaktın kabul edilebilir olup olmadığına karar vermesidir. Bazı çekim protokolleri metal kaynaklı bozulmayı azaltacak şekilde ayarlanabilir; bu teknik seçim radyoloji biriminin işidir.
Bozulmanın kabul edilemeyeceği düşünülürse ortodonti hekiminden destek istenebilir. Çoğu zaman ark telleri çıkarılır, braketler yerinde bırakılır; çünkü tel, artefakta önemli katkı yapan parçalardan biridir. Daha nadiren halkaların ya da bazı braketlerin sökülmesi gündeme gelir. Çekimden sonra teller yeniden takılır ve tedavi kaldığı yerden devam eder.
Planlı bir çekiminiz varsa tarihi birkaç gün önceden ortodonti kliniğinize bildirmeniz işleri kolaylaştırır. Acil durumlarda ise öncelik her zaman tanıdır; acil serviste ekip gerekli değerlendirmeyi yapar ve diş teli bu süreci yönetilemez hâle getirmez. Kontrol aralıklarını merak ediyorsanız diş teli kontrollerinin kaç haftada bir yapıldığını anlatan yazımıza da bakabilirsiniz.
Sabit retainer ve MR
Sabit retainer, ön dişlerin arka yüzüne yapıştırılan ince bir teldir ve MR öncesinde genellikle çıkarılmaz. Ancak dil, ağız tabanı ya da çene bölgesine yönelik çekimlerde küçük bir artefakt oluşturabilir. Bu durumda da yol aynıdır: teknisyene sabit retainer olduğunu söyleyin, gerekli görülürse radyoloji hekimi ortodontistle görüşür.
Sökülmesi gerekirse işlem sonrasında yeni bir retainer yapıştırılır ya da geçici olarak hareketli bir plak kullanılır. Retainer'sız geçen süre uzarsa dişlerde kayma riski artabileceği için bu süreyi kısa tutmak önemlidir.
Diş teli röntgen ve tomografi çekimini etkiler mi?
Hayır, diş teli röntgen çekimine engel değildir; ortodonti tedavisinin kendisi zaten röntgenlerle planlanır ve izlenir. Panoramik film, tek diş filmi ve sefalometri filmi diş teli takılıyken rahatlıkla çekilebilir. Metal parçalar görüntüde beyaz gölge olarak görünür; hekim bunları zaten bilir ve değerlendirmesini buna göre yapar.
Bilgisayarlı tomografide ise metal, çizgisel parlamalara (ışın izlerine) yol açabilir. Diş ve çene için kullanılan konik ışınlı tomografide de benzer bir etki görülebilir. Bu etki çoğu zaman yorumlamayı engellemez; ancak gömülü diş, kök yapısı ya da kemik kalınlığı gibi ayrıntıların incelendiği durumlarda hekim çekim zamanlamasını planlayabilir. Bu konuda ayrıntılı bilgi için dental tomografi (volumetrik BT) yazımızı okuyabilirsiniz.
Gereksiz tekrar çekimlerden kaçınmak için yakın zamanda çekilmiş filmlerinizi yeni başvurduğunuz hekimle paylaşmanız faydalıdır. Hamilelik ihtimali varsa röntgen öncesinde bunu da mutlaka belirtin.
Havalimanı güvenlik kontrolünde diş teli öter mi?
Diş teli havalimanı güvenlik kontrolünde genellikle sorun yaratmaz; parçalar çok küçük olduğu için metal dedektörlerin çoğu bunları algılamaz. Kapı tipi dedektörler kemer tokası, anahtar ya da telefon gibi daha büyük metal kütlelerine göre ayarlanır. Vücut tarayıcıları da ağız içini incelemeye yönelik değildir.
Yine de cihazların hassasiyeti ülkeden ülkeye, havalimanından havalimanına değişebilir. Nadiren el dedektörü yüzünüze yaklaştırıldığında ses çıkarabilir. Böyle bir durumda görevliye sakin bir şekilde diş teli taktığınızı söylemeniz ve ağzınızı göstermeniz çoğu zaman yeterlidir. Diş telinin metal dedektörde fark edilmesi için belge taşımak genellikle gerekmez.
Uzun bir yolculuğa çıkıyorsanız şunları yanınıza almanız işinize yarar:
- Ortodontik mum (braket ya da tel batarsa yanağı korumak için)
- Arayüz fırçası ve seyahat boyu diş fırçası
- Kullanıyorsanız yedek lastikler ve hekiminizin verdiği talimat
- Kliniğinizin iletişim bilgileri
Şeffaf plak kullananlar ne yapmalı?
Şeffaf plaklar çıkarılabilir olduğundan MR, röntgen ya da tomografi öncesinde plakları çıkarmanız yeterlidir. Ancak plak tedavisinde dişlere yapıştırılan küçük tutunma çıkıntıları (ataşmanlar) kompozit dolgu malzemesinden yapılır ve metal içermez; bu nedenle görüntülemede belirgin bir sorun oluşturmaz. Havalimanında da plaklar dedektörlerde herhangi bir sinyal vermez. Yöntemin genel işleyişi için şeffaf plak nedir sayfamıza göz atabilirsiniz.
Plağı çıkardığınızda kutusunda saklayın ve çekim bittikten sonra hemen yeniden takın. Uzun süre plaksız kalmak, planlanan diş hareketini aksatabilir.
Ankara'da hekiminizle planlama
Ankara'da tedavi görüyor ve yakında bir MR ya da tomografi çekiminiz planlanıyorsa, çekim tarihini ve hangi bölgenin inceleneceğini Çankaya Oran'daki kliniğimize önceden bildirmeniz yeterli olur. Tellerin geçici olarak çıkarılması gerekirse bunu kontrol randevunuzla birleştirmeye çalışırız. Sabit tedavi seçenekleri ve süreç hakkında daha fazla bilgi için diş teli tedavisi sayfamızı inceleyebilir, sorularınız için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Görüntülemeyle ilgili son kararın radyoloji hekimine ait olduğunu unutmayın.
Sık sorulan sorular
Diş teli MR cihazında ısınır mı?
Çalışmalarda ortodontik parçalarda ölçülen ısınma genellikle düşük düzeyde kalmıştır. Yine de çekim sırasında ağzınızda sıcaklık ya da rahatsızlık hissederseniz teknisyene hemen haber verin. Çekimin güvenli şekilde yapılmasına radyoloji ekibi karar verir.
Diz veya bel MR'ı için diş telini çıkarmak gerekir mi?
Ağızdan uzak bölgelerin çekiminde diş teli genellikle görüntüyü etkilemez ve yerinde bırakılır. Yine de formda ve teknisyene diş teli olduğunu belirtmeniz gerekir. Son kararı radyoloji ekibi verir.
Teller MR için çıkarılırsa tedavi uzar mı?
Teller kısa süre için çıkarılıp çekimden sonra yeniden takıldığında tedavi süresine etkisi genellikle sınırlı olur. Tellerin dışarıda kaldığı süre uzarsa planlanan hareketler gecikebilir. Bu nedenle tarihi ortodonti kliniğinizle önceden planlamak faydalıdır.
Diş teli havalimanında metal dedektörde öter mi?
Parçalar çok küçük olduğu için dedektörlerin çoğu diş telini algılamaz. Nadiren el dedektörü ses çıkarırsa görevliye diş teli taktığınızı söylemeniz genellikle yeterlidir.
Şeffaf plakla MR çekilebilir mi?
Şeffaf plaklar çıkarılabilir olduğu için çekim öncesinde çıkarılır. Dişlerdeki ataşmanlar kompozit malzemeden yapıldığından görüntülemede belirgin sorun oluşturmaz. Çekim bitince plakları yeniden takmayı unutmayın.
