Kısa cevap: Ortodontik lastikler, diş teli veya şeffaf plak üzerindeki küçük kanca ve butonlara takılan elastik halkalardır. Üst ve alt çene arasında hafif bir çekme kuvveti oluşturarak kapanışın düzelmesine yardımcı olurlar. Etkili olabilmeleri için hekimin belirlediği süre boyunca, çoğu durumda günün büyük bölümünde ve düzenli olarak değiştirilerek kullanılmaları gerekir.
Diş teli ya da şeffaf plak tedavisi gören birçok hasta, bir noktada hekiminden ortodontik lastik kullanması istendiğini duyar. İlk bakışta küçük bir ayrıntı gibi görünse de lastikler, dişlerin yalnızca düzgün sıralanmasını değil, üst ve alt çenenin birbirine doğru biçimde kapanmasını sağlayan önemli bir araçtır. Bu yazıda lastiklerin ne işe yaradığını, hangi türlerinin bulunduğunu ve tedavinin başarısı için nelere dikkat edilmesi gerektiğini sade bir dille anlatıyoruz.
Ortodontik lastik (elastik) nedir?
Ortodontik lastik, dişlere yapıştırılmış braketlerdeki ya da şeffaf plaklarla birlikte kullanılan küçük kancalara takılan, tıbbi sınıf elastik bir halkadır. Tel ve braketler dişleri tek tek hareket ettirirken lastikler üst ve alt dişler arasında düzenli, hafif bir kuvvet oluşturur. Bu kuvvet, dişlerin birbirine oturma biçimini yani kapanışı değiştirmeye yardım eder.
Lastikler ağız dışından bir cihaz gibi görünmez; hasta tarafından takılıp çıkarılabildiği için tedavinin başarısı büyük ölçüde hastanın düzenine bağlıdır. Hekimin yapabileceği şey doğru planı kurmak ve lastiği doğru yere yönlendirmektir; geri kalanı günlük kullanımla ilgilidir.
Lastikler hangi sorunlar için kullanılır?
Lastikler, dişlerin dizilimi değil de çenelerin birbirine göre konumu ile ilgili sorunlarda kullanılır. Kullanım amacına göre başlıca gruplar şunlardır:
- Sınıf II lastikleri: Üst çenedeki dişlerin alt dişlere göre fazla ileride olduğu durumlarda kullanılır. Lastik, genellikle üst köpek dişi bölgesinden alt arka azı dişine doğru uzanır ve üst dişleri geriye, alt dişleri öne doğru yönlendirmeye yardım eder. Üst çıkık dişlerle ilgili ayrıntılı bilgi için fırlak diş sayfamıza bakabilirsiniz.
- Sınıf III lastikleri: Alt dişlerin üst dişlere göre önde kaldığı durumlarda, yönü tersine çevrilerek kullanılır.
- Dikey lastikler: Üst ve alt ön dişlerin birbirine değmediği açık kapanış gibi durumlarda, dişlerin dikey yönde birbirine yaklaşmasına yardım eder. Bu tabloyu açık kapanış sayfasında ayrıca anlatıyoruz.
- Çapraz lastikler: Üst ve alt dişlerin yanlara doğru uyumsuz kapandığı durumlarda, çapraz kapanışın düzeltilmesine destek olur.
- Orta hat ve ince ayar lastikleri: Üst ve alt orta çizgilerin uyumunu sağlamak ya da tedavinin sonunda dişlerin birbirine daha iyi oturmasına yardım etmek için kullanılabilir.
Hangi tür lastiğin, hangi dişler arasına ve hangi kuvvette takılacağı kişiden kişiye değişir. Bu karar muayene, röntgen ve ölçülerin değerlendirilmesinden sonra hekim tarafından verilir; kendi başınıza lastik tipi seçmeniz ya da yerini değiştirmeniz uygun değildir.
Lastikler tel ve şeffaf plak tedavisinde nasıl kullanılır?
Sabit diş telinde lastikler, braketlere eklenmiş küçük kancalara ya da braket kanatlarına takılır. Hasta ağzını açıp kapatırken lastiği kendisi takar; bu yüzden hekim ilk seansta lastiği nasıl takacağınızı birlikte gösterir.
Şeffaf plak tedavisinde ise lastik, genellikle plağın üzerinde bulunan küçük bir kesiğe (kanca bölgesi) ya da dişe yapıştırılan küçük bir butona takılır. Kliniğimizde şeffaf plak tedavisi yalnızca Invisalign ile uygulanır; bu tedavide de gerektiğinde lastik desteği planlanabilir. Plak ağızdayken lastik kullanılacağı için günlük kullanım düzeninin plak süresiyle uyumlu olması önemlidir. Genel tedavi sürecini şeffaf plak tedavisi sayfamızdan, günlük kullanımı ise şeffaf plak nasıl kullanılır yazısından okuyabilirsiniz.
Lastik gereken her şeffaf plak hastasında aynı plan uygulanmaz. Bazı hastalarda tedavinin yalnızca belirli aşamalarında lastik gerekir, bazılarında ise hiç gerekmeyebilir. Bu durum başlangıçtaki dişsel ve iskeletsel yapıya göre belirlenir.
Ortodontik lastik günde kaç saat kullanılmalıdır?
Lastik, hekim aksini söylemedikçe çoğu durumda yemek yeme ve diş fırçalama dışında günün büyük bölümünde ağızda tutulur. Kuvvetin kesintisiz olması, dişlerin ve çenenin istenen yönde hareket etmesi için önemlidir. Ara sıra takılan lastik, takıldığı zaman çekme kuvveti uygular, çıkarıldığında ise dişler eski konumuna doğru geri dönmeye eğilim gösterir; sonuçta ilerleme yavaşlar.
Bir diğer önemli nokta lastiğin yenilenmesidir. Elastik malzeme ağız ortamında, tükürük ve ısı etkisiyle kısa sürede gerginliğini kaybeder. Bu nedenle çoğu hekim lastiklerin en az günde bir kez, kimi zaman öğünlerden sonra yenisiyle değiştirilmesini önerir. Size verilen paketten yedek lastiği çantanızda ve evde bulundurmak bu açıdan işe yarar.
- Lastikleri yalnızca yemek yerken ve dişlerinizi temizlerken çıkarın, ardından yenisini takın.
- Gerginliğini yitirmiş ya da kopmuş lastiği tekrar kullanmayın.
- Daha hızlı sonuç alacağım diye iki lastiği birden takmayın ya da hekimin belirlediğinden daha kalın lastik kullanmayın; aşırı kuvvet dişlere ve çevre dokulara zarar verebilir.
- Lastik koptuğunda ya da yeri değiştiğinde kontrol seansını beklemeden hekiminize haber verin.
Lastik kullanılmazsa tedaviye ne olur?
Lastiğin planlandığı gibi kullanılmaması tedavi süresinin uzamasına ve bazı durumlarda hedeflenen kapanış düzeninin sağlanamamasına yol açabilir. Dişler düzgün sıralanmış olsa bile üst ve alt çene birbirine uyumsuz kapanıyorsa tedavi eksik kalır.
Sık görülen bir durum, lastik kullanmayan hastada kontrol seansında beklenen ilerlemenin görülmemesi ve hekimin lastik düzenini yeniden vurgulamasıdır. Şeffaf plak tedavisinde ise lastik kullanılmadığında plaklar dişlerin gerçek konumuna tam oturmayabilir; bu durumda yeni plak serisi ya da ek bir planlama gerekebilir. Bunun sonucunda tedavi süresi ve randevu sayısı artabilir. Genel süre konusunu şeffaf plak tedavisi ne kadar sürer sayfasında bulabilirsiniz.
Lastik kullanırken neler hissedilir, nelere dikkat edilir?
Lastik kullanmaya başladığınız ilk günlerde dişlerde ve çene çevresinde hafif bir hassasiyet ya da baskı hissi olabilir. Bu his genellikle birkaç gün içinde azalır. Yumuşak gıdalar tercih etmek ve hekimin önerdiği şekilde ağrı yönetimini sürdürmek yeterli olur. Hassasiyet uzun sürerse ya da şiddetlenirse hekiminize başvurmalısınız.
Kullanım sırasında dikkat edilecek başka noktalar da vardır:
- Ağzınızı çok geniş açmaktan, esnerken ya da gülerken lastiği koparmaktan kaçının.
- Lastiği çıkarırken sert çekmeyin; kancayı bükmemeye özen gösterin.
- Lateks alerjiniz varsa mutlaka hekiminize söyleyin; lateks içermeyen lastik seçenekleri bulunur.
- Lastik takarken kancanın doğru yerde olduğundan emin olun; yanlış yere takılan lastik beklenen etkiyi vermez.
- Diş fırçalama ve diş ipi alışkanlığınızı sürdürün; aparey bulunan ağızda plak birikimi hızlanabilir.
Ayrıca çene eklemi bölgesinde belirgin ağrı, tıkırtı ya da ağız açmada zorlanma yaşarsanız lastiği kendi başınıza bırakmak yerine hekiminize bildirmeniz gerekir. Bu belirtiler değerlendirilerek kullanım planı gözden geçirilebilir.
Lastik tedavisi ne kadar sürer?
Lastik kullanım süresi sabit bir takvime bağlı değildir. Kapanış sorununun türüne, kemik ve diş yapısına, hastanın uyumuna göre değişir. Kimi hastada birkaç ay yeterli olurken kimi hastada tedavinin büyük bölümü boyunca lastik kullanımı sürebilir. Bu nedenle başkasının deneyimiyle kendi sürenizi kıyaslamamak gerekir.
Kliniğimizde lastik gerektiren hastalarda ilerleme düzenli kontrollerde değerlendirilir; kapanış düzeldiğinde lastikler bırakılır ve tedavinin son aşamasına geçilir. Tedavi sonunda elde edilen konumu korumak için ayrıca retainer kullanımı gerekir.
Ankara'da ortodonti muayenesi
Dişlerinizin düzgün olmasına rağmen alt ve üst dişlerinizin birbirine tam oturmadığını düşünüyorsanız ya da tedavi sırasında lastik kullanımıyla ilgili sorularınız varsa Çankaya, Park Oran Ofis'teki kliniğimizde muayene olabilirsiniz. Ortodonti uzmanımız ağız içi ve röntgen bulgularınızı değerlendirerek size uygun tedavi seçeneklerini anlatır; planlama sonrasında tedavi ücreti yazılı olarak bildirilir. Randevu için iletişim sayfamızı kullanabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Ortodontik lastik ne işe yarar?
Lastikler, üst ve alt çene arasında hafif bir kuvvet oluşturarak kapanışın düzelmesine yardımcı olur. Dişlerin sıralanmasından çok, alt ve üst dişlerin birbirine uyumunu hedefler.
Lastikleri hangi sıklıkla değiştirmeliyim?
Elastik malzeme kısa sürede gerginliğini kaybettiği için çoğu hekim lastiklerin en az günde bir kez yenilenmesini önerir. Kesin sıklık tedavi planınıza göre hekim tarafından belirlenir.
Şeffaf plak tedavisinde de lastik gerekir mi?
Bazı hastalarda gerekir, bazılarında gerekmez. Kapanış düzeltmesi planlanan durumlarda Invisalign plaklarıyla birlikte lastik kullanılabilir; bu karar muayene ve tedavi planlamasıyla verilir.
Lastiği bir gün takmazsam ne olur?
Tek bir günlük aksama genellikle tedaviyi bozmaz ancak sık tekrarlanması ilerlemeyi yavaşlatır ve tedavi süresini uzatabilir. Aksama olursa lastiği düzenli kullanmaya devam edin ve kontrolde hekiminize bildirin.