Qisqa javob: Qimirlayotgan tish sababiga va suyak tayanchining qanchalik saqlanib qolganiga qarab qayta mustahkamlanishi mumkin. Kattalarda eng koʻp uchraydigan sabab — milk kasalligi tufayli suyakning yoʻqolishi; jarohat, tish qisish va gʻijirlatish, prikus buzilishi hamda ildiz sinishi ham tishning qimirlashiga olib kelishi mumkin. Davolashda tish toshi va ildiz yuzasini tozalash, zarur boʻlsa milk jarrohligi, qimirlayotgan tishlarni bir-biriga bogʻlash (shinalash, splint) va prikusni sozlash qoʻllanadi. Ortodontik davolash paytida yengil qimirlash esa odatda kutiladigan holatdir.
Bolalikda qimirlayotgan tish oʻrniga doimiy tish chiqishining xabarchisidir. Kattalikda esa qimirlayotgan tish koʻpincha biror muammoning belgisi boʻladi va uni eʼtiborsiz qoldirmaslik kerak. Yaxshi xabar shuki, qimirlayotgan tish har doim yoʻqotiladigan tish degani emas; sababi oʻz vaqtida aniqlanib davolansa, koʻpgina tishlarni saqlab qolish va ularning mustahkamligini katta darajada tiklash mumkin. Ushbu maqolada kattalarda tish qimirlashining sabablari, davolash variantlari hamda ortodontik davolash paytida kuzatiladigan qimirlash normalmi yoki yoʻqmi, shu haqda soʻz yuritamiz.
Kattalarda tish nega qimirlaydi?
Kattalarda qimirlayotgan tish tishni oʻrnida ushlab turuvchi tayanch toʻqimalar — milk, ildiz pardasi va jag suyagi — zaiflashganini yoki tishga odatdagidan tashqari kuch tushayotganini koʻrsatadi. Sogʻlom tish ham juda kichik harakatchanlikka ega; bu ildiz pardasining chaynash kuchini yumshatishidan kelib chiqadi va koʻz bilan bilinmaydi. Sezilarli boʻlib qolgan qimirlash esa sababini izlashni talab qiladi.
Asosiy sabablar quyidagilar:
- Milk kasalligi (periodontit) va u tufayli suyakning yoʻqolishi
- Yiqilish, zarba yoki avariya kabi jarohatlar
- Tish qisish va gʻijirlatish (bruksizm) yoki prikus buzilishi tufayli haddan tashqari kuch
- Tish ildizida singan yoki yoriq joy
- Ildiz uchida rivojlanadigan infeksiya va abssess
- Homiladorlikda gormonal oʻzgarishlarning milkka taʼsir qilishi
- Suyak zichligiga taʼsir qiladigan ayrim tizimli holatlar hamda kamdan-kam hollarda jag suyagidagi kista yoki oʻsmalar
Qaysi sabab borligini aniqlash uchun milk choʻntaklarining chuqurligi oʻlchanadi, qimirlash darajasi baholanadi, prikus koʻrib chiqiladi va rentgen yordamida suyak sathi tekshiriladi.
Milk kasalligi va suyak yoʻqolishi tishning qimirlashiga qanday olib keladi?
Milk kasalligi kattalarda tish qimirlashi va tish yoʻqotishning eng keng tarqalgan sababidir; tishni qoʻllab turuvchi suyakning asta-sekin yemirilishi tufayli qimirlashga olib keladi. Jarayon tish yuzasida toʻplangan bakterial blyashka milkda yalligʻlanish chaqirishidan boshlanadi. Bu dastlabki bosqich gingivit deyiladi; milkning qizarishi, shishishi va tish yuvishda qonashi bilan namoyon boʻladi hamda yaxshi ogʻiz parvarishi bilan ortga qaytarilishi mumkin.
Gingivit davolanmasa, yalligʻlanish chuqurga oʻtib, periodontitga aylanadi. Bu bosqichda tish bilan milk orasida choʻntaklar hosil boʻladi, tish toshi ildiz yuzasiga joylashadi va organizmning yalligʻlanishga javobi natijasida tishni qoʻllab turuvchi suyak yemirila boshlaydi. Suyak tayanchi kamayishi bilan tish qimirlay boshlaydi, joyidan siljiydi va oraliqlar ochilib qoladi. Periodontit koʻpincha sezdirmasdan rivojlanadi; ogʻriq odatda kech bosqichda paydo boʻladi.
Periodontit xavfini oshiradigan omillar orasida chekish, nazorat qilinmagan diabet, irsiy moyillik, stress, ogʻiz gigiyenasining yetarli emasligi va ayrim dorilar bor. Ogʻizdan yoqimsiz hid, milkning chekinishi, tishlarning choʻzilib qolgandek koʻrinishi, milkdan yiring kelishi va tishlar orasida yangi oraliqlar ochilishi boshqa muhim belgilardir.
Jarohat va bruksizm tishning qimirlashiga sabab boʻladimi?
Ha, ham tasodifiy jarohatlar, ham uzoq davom etadigan haddan tashqari kuchlar tishning qimirlashiga olib kelishi mumkin.
Jarohat
Yiqilish, sport jarohatlari yoki qattiq jismga urilish natijasida tish katakchasida shikastlanish yuzaga kelishi mumkin. Zarbadan keyin tish qimirlashi, joyidan siljishi yoki ildizida yoriq paydo boʻlishi mumkin. Bunday holatda tezda shifokorga murojaat qilish muhim, chunki joyidan siljigan tish erta bosqichda toʻgʻri holatga keltirilib mustahkamlansa, tuzalish imkoniyati oshadi. Jarohatdan keyin tishning nervi ham zararlanishi mumkin; shu sababli bir necha oy davomida kuzatuv zarur.
Bruksizm va prikus buzilishi
Tish qisish va gʻijirlatish tishlarga oddiy chaynash kuchidan ancha ortiq yuk tushirishi mumkin. Prikusda bitta tishning erta tegishi ham oʻsha tishga haddan tashqari kuch tushishiga sabab boʻlishi mumkin. Bu kuchlar ildiz pardasi va suyakni zoʻriqtirib, tishning qimirlashiga olib kelishi mumkin. Milk kasalligi ham qoʻshilib kelsa, haddan tashqari kuchlar suyak yoʻqolishini tezlashtirishi mumkin.
Qimirlayotgan tish qanday davolanadi: shinalash va periodontal davo
Qimirlayotgan tishni davolash avvalo qimirlashga sabab boʻlgan omilni bartaraf etishga, soʻngra tishni mustahkamlashga asoslanadi. Davolash rejasi koʻrik natijalariga koʻra har bir bemor uchun alohida tuziladi va odatda quyidagi bosqichlarni oʻz ichiga oladi:
- Periodontal davo: Milk kasalligi boʻlsa, tish toshi tozalanadi va ildiz yuzalari tekislanadi; bu muolaja bilan choʻntaklardagi bakterial yigʻindilar olib tashlanadi. Shifokor zarur deb hisoblasa, qoʻshimcha dori bilan davolashni tavsiya etishi mumkin.
- Milk jarrohligi: Chuqur choʻntaklar saqlanib qolgan ilgʻor holatlarda choʻntak jarrohligi, suyak greftlash yoki yoʻnaltirilgan toʻqima regeneratsiyasi kabi muolajalar koʻrib chiqilishi mumkin.
- Shinalash (tishlarni bir-biriga bogʻlash, splint): Qimirlayotgan tishlar orqa yuzadan ingichka sim yoki tola va kompozit yordamida qoʻshni sogʻlom tishlarga mahkamlanadi. Shina qimirlayotgan tishning chaynash paytida kamroq harakatlanishini taʼminlab, ham qulaylikni oshiradi, ham tuzalishni qoʻllab-quvvatlaydi. Jarohatdan keyin qisqa muddat, periodontal kasallikda esa uzoqroq muddat qoʻllanishi mumkin.
- Prikusni sozlash: Tishga haddan tashqari yuk tushiradigan erta tegishlar yengil silliqlash bilan tuzatilishi mumkin.
- Tungi kapa: Bruksizm boʻlsa, tishlarni haddan tashqari kuchlardan himoya qilish uchun tungi kapa tavsiya etiladi.
- Ildiz kanalini davolash: Qimirlash sababi ildiz uchidagi infeksiya boʻlsa, kanal davosi bilan tuzalishga erishish mumkin.
- Tishni olib tashlash va oʻrnini toʻldirish: Suyak tayanchi juda kamayib ketgan va saqlab qolish imkoni boʻlmagan tishlarda olib tashlash zarur boʻlishi mumkin; keyin boʻshliq implant, koʻprik yoki protez bilan toʻldiriladi.
Periodontal davodan soʻng yalligʻlanish kamayishi bilan koʻpgina tishlarda qimirlash sezilarli darajada kamayadi. Biroq yemirilgan suyakning toʻliq qaytishi har doim ham mumkin emas; shu sababli davodan keyin muntazam nazorat va yaxshi ogʻiz parvarishi bilan kasallikning qayta rivojlanishini oldini olish katta ahamiyatga ega. Periodontit davosini olgan bemorlarga odatda uch-olti oyda bir marta qoʻllab-quvvatlovchi periodontal nazorat tavsiya etiladi.
Ortodontik davolash paytida tishning qimirlashi normalmi?
Ha, ortodontik davolash paytida tishlarda yengil qimirlash sezilishi koʻp hollarda normal va tishlarning harakatlanayotganini koʻrsatadi. Tishlar suyak ichida harakatlanganda atrofidagi ildiz pardasi kengayadi, suyak bir tomonda yemiriladi, boshqa tomonda qayta quriladi. Bu jarayon davomida tishlar vaqtincha biroz qimirlashi mumkin. Shaffof elaynerlar bilan davolashda ham yangi kapaga oʻtilganda dastlabki bir necha kun tishlarda yengil harakat va bosim hissi boʻlishi mumkin.
Davolash yakunlanib, mustahkamlash davriga oʻtilganda suyak qayta quriladi va tishlar vaqt oʻtishi bilan mustahkamlanadi. Biroq sezilarli, tobora kuchayib borayotgan yoki bitta tishda toʻplangan qimirlash ogʻriq, milk chekinishi yoki qonash bilan birga kechayotgan boʻlsa, bu holat shifokorga xabar qilinishi kerak. Ortodontik davolashdan oldin milk kasalligi boʻlsa, avval uni davolab, kasallikni nazoratga olish lozim. Kapa bilan davolash paytida uchrashi mumkin boʻlgan boshqa holatlarni shaffof elaynerlar bilan bogʻliq muammolar maqolamizda koʻrib chiqqanmiz.
Qimirlayotgan tish sezilganda Anqarada qachon murojaat qilish kerak?
Tishlaringizdan biri qimirlayotganini, milklaringiz qonayotganini, tishlaringiz orasida yangi oraliqlar ochilganini yoki zarbadan keyin tishingiz joyidan siljiganini sezgan boʻlsangiz, koʻrikni kechiktirmang; erta aralashuv tishni saqlab qolish imkoniyatini oshiradi. Çankaya, Oran hududidagi klinikamizda qimirlash sababini choʻntak oʻlchovi va rentgen bilan baholaymiz hamda tishni saqlab qolish uchun mos davolash bosqichlarini Siz bilan birgalikda rejalashtiramiz.
Koʻp beriladigan savollar
Qimirlayotgan tish oʻz-oʻzidan mustahkamlanadimi?
Sababga bogʻliq. Yengil jarohatdan keyingi qimirlash baʼzan dam olish va qisqa muddatli shinalash bilan kamayishi mumkin. Milk kasalligi tufayli yuzaga kelgan qimirlash esa davolanmasa tuzalmaydi va vaqt oʻtishi bilan avj olishi mumkin. Baholash uchun shifokorga murojaat qilish kerak.
Qimirlayotgan tishni olib tashlash kerakmi?
Har bir qimirlayotgan tish olib tashlanmaydi. Suyak tayanchi yetarli boʻlsa, periodontal davo, shinalash va prikusni sozlash bilan tish saqlab qolinishi mumkin. Olib tashlash suyak tayanchi juda kamayib ketgan va saqlab qolish imkoni boʻlmagan tishlarda oxirgi variant sifatida koʻrib chiqiladi.
Homiladorlikda tishlarning qimirlashi normalmi?
Homiladorlikda gormonal oʻzgarishlar milkning yalligʻlanishga moyilligini oshirishi mumkin va ayrim ayollarda yengil tish qimirlashi sezilishi mumkin. Bu davrda ogʻiz parvarishiga eʼtibor berish va stomatolog nazoratidan oʻtish muhim.
Tish qimirlashi uchun uyda nima qilish mumkin?
Yumshoq choʻtka bilan ehtiyotkorlik bilan tish yuvish, tishlar oraligʻini tozalash va qimirlayotgan tish bilan qattiq ovqatlarni tishlamaslik yordam berishi mumkin. Biroq bu choralar davoning oʻrnini bosmaydi; sababni aniqlash uchun stomatologga murojaat qilish kerak.
